Korkuya karşı özgürlüğün zaferi mi?

Geçtiğimiz Pazar günü kaleme aldığımız Bulgaristan’daki seçimlere ilişkin yazımızı şu cümlelerle noktalamıştık:

“Sonuç olarak Bulgaristan seçimleri, üç temel ihtimali barındırıyor: Radev liderliğinde yeni bir güç merkezi oluşması, mevcut parçalanmış yapının devam etmesi ya da ülkenin bir kez daha erken seçim sarmalına girmesi. Ancak hangi senaryo gerçekleşirse gerçekleşsin, şu gerçek değişmeyecek: Bulgaristan artık yalnızca hükümet kurma sorunu yaşayan bir ülke değil; aynı zamanda demokratik meşruiyet, kurumsal dayanıklılık ve jeopolitik yönelim arasında sıkışmış bir sistem krizi yaşıyor.

Sandıktan çıkacak sonuç, bu krizi çözmekten çok, onun nasıl evrileceğini belirleyecek gibi görünüyor.”

Bulgaristan’da yapılan seçimler, bu tespiti büyük ölçüde doğrulayan ama aynı zamanda yeni bir tartışma alanı açan bir sonuç üretti. İlk bakışta “bıçak sırtı” gibi görünen seçimler, aslında siyasal ağırlığın tek bir merkezde toplandığı farklı ve ezici bir sonucu ortaya koydu.

Evet, Rumen Radev liderliğindeki İlerici Bulgaristan Koalisyonu rakiplerini açık farkla geride bırakarak parlamentoda ciddi bir üstünlük elde etti. Ancak bu üstünlük, klasik anlamda bir “istikrar zaferi” olarak okunmaktan ziyade, sistemin derin krizine verilmiş güçlü bir toplumsal yanıt olarak değerlendirilmelidir.

Şimdi seçim sonuçlarına biraz daha geniş bir pencereden bakalım.

Bulgaristan, son yıllarda adeta kronikleşmiş bir siyasi döngünün içinde sıkışmış durumda. Kısa ömürlü hükümetler, dağınık koalisyonlar ve tekrarlanan seçimler, devlet kapasitesini aşındırırken toplumda ciddi bir güvensizlik birikimi yarattı. Bu bağlamda sandıktan çıkan sonuç, yalnızca bir hükümet değişikliğini değil; aynı zamanda seçmenin “mevcut düzenle devam etmek istemediğini” açık biçimde ortaya koyuyor.

Rumen Radev’in yükselişi de tam olarak bu kırılma noktasında anlam kazanıyor. Bu başarıyı sadece karizmatik liderlik ya da seçim kampanyası performansıyla açıklamak yetersiz kalır. Asıl belirleyici olan, seçmenin mevcut siyasi elitlere yönelik derin memnuniyetsizliğidir. Beş yıl içinde sekiz kez sandığa giden bir toplumun, sonunda daha net ve güçlü bir tercih yapması kaçınılmazdı.

Bu tercihin bir diğer boyutu ise geleneksel partilerin yaşadığı ciddi erozyondur. Uzun yıllar boyunca Bulgar siyasetinin ana taşıyıcılarından biri olan GERB ile reformcu söylemiyle öne çıkan PP-DB, seçmenin beklentilerine yanıt veremedi. Bu durum yalnızca oy oranlarının düşmesiyle sınırlı değil; aynı zamanda bu partilerin siyasal temsil iddialarının da ciddi biçimde sorgulanmasına yol açıyor.

Artık Bulgar seçmeni için belirleyici olan ideolojik aidiyetler değil; çözüm üretme kapasitesi ve güven duygusu.

Radev’i farklı kılan nokta ise bu beklentiyi doğru okuması. O, kendisini keskin bir jeopolitik hattın içine hapsetmek yerine daha esnek ve pragmatik bir konumda tutuyor. Avrupa Birliği ile ilişkilerde temkinli ama kopuşçu olmayan, Rusya ile ilişkilerde ise ideolojik değil stratejik bir dil kullanıyor.

Özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında Avrupa’da keskinleşen ayrışma düşünüldüğünde, bu “denge siyaseti” Bulgar seçmeni için bir çıkış yolu olarak görülüyor. İdeolojik kamplaşmadan yorulmuş bir toplum, daha esnek ve manevra kabiliyeti yüksek bir liderlik modeline yönelmiş durumda.

Ancak bu yaklaşımın beraberinde getirdiği riskleri de göz ardı etmemek gerekiyor. Avrupa başkentlerinde Radev’e yönelik temkinli yaklaşımın temelinde bu belirsizlik yatıyor. Bulgaristan’ın Avrupa içindeki rolü, özellikle enerji politikaları, savunma iş birlikleri ve ekonomik entegrasyon açısından yeniden tartışma konusu olabilir. Bu da yeni hükümetin yalnızca iç politikada değil, dış politikada da oldukça hassas bir denge kurmak zorunda kalacağını gösteriyor.

Seçimlerin bir diğer dikkat çekici boyutu ise seçmen davranışındaki dönüşüm. Genç seçmenin yön değiştirmesi, eski parti bağlılıklarının çözülmesi ve protest oyların belirli bir merkezde toplanması, Bulgaristan’da yeni bir siyasi sosyolojinin ortaya çıktığını gösteriyor. Bu durum kısa vadede güçlü bir siyasi aktör yaratırken, uzun vadede daha dalgalı ve öngörülmesi zor bir siyasi yapının habercisi olabilir.

Azınlık siyaseti ve diaspora oyları da bu dönüşümden bağımsız değil. Hak ve Özgürlükler Hareketi (HÖH/DPS) gibi geleneksel olarak belirli seçmen bloklarına dayanan yapıların etkisinin görece azalması, etnik temelli siyasetin zayıfladığına işaret ediyor. Bu gelişme bir yandan daha kapsayıcı bir siyasal alan yaratma potansiyeli taşırken, diğer yandan temsil dengeleri açısından yeni tartışmaları beraberinde getirebilir.

Bugün gelinen noktada asıl mesele, seçim sonuçlarının ne söylediğinden çok, neyi değiştirebileceğidir. Sayısal tablo, Rumen Radev’in hareketine güçlü bir iktidar imkânı sunuyor. Ancak Bulgaristan’ın yakın geçmişi, parlamentodaki çoğunluğun tek başına siyasi istikrar anlamına gelmediğini defalarca gösterdi.

Radev’in önünde iki kritik sınav bulunuyor. İlki, toplumun yüksek beklentilerini karşılayabilecek etkin ve işlevsel bir yönetim kurabilmek. İkincisi ise ülkeyi yeniden seçim sarmalına sürüklemeyecek bir siyasal uzlaşma zemini oluşturmak. Bu iki hedefin başarılması, Bulgaristan’ın yıllardır aradığı istikrarın kapısını aralayabilir. Aksi durumda ise bugün elde edilen güçlü siyasi destek, kısa sürede yeni bir hayal kırıklığına dönüşebilir.

Sonuç olarak Bulgaristan bir yol ayrımında. Sandık, değişim talebini açık biçimde ortaya koydu; ancak bu değişimin yönü hâlâ belirsizliğini koruyor.

Önümüzdeki dönemde belirleyici olan, bu siyasi enerjinin kalıcı bir kurumsal istikrara mı dönüşeceği, yoksa ülkenin aşina olduğu kırılgan döngünün yeni bir evresine mi evrileceği olacak.

Rumen Radev’in Avrupa Birliği’ne yaklaşımı da bu yön arayışının merkezinde yer alıyor. Radev, Avrupa’nın “ahlaki dünya liderliği” iddiasının, kıtayı giderek gerçekçilikten uzaklaştırdığını savunurken; göç politikalarından Ukrayna’ya verilen askeri desteğe, Rusya’ya uygulanan yaptırımlardan enerji ve ekonomi başlıklarına kadar daha pragmatik ve ulusal çıkar odaklı bir çizgi öneriyor. “Önce Bulgaristan” vurgusuyla şekillenen bu yaklaşım, ideolojik konumlanmalardan ziyade denge, esneklik ve stratejik rasyonaliteyi öne çıkarıyor.

Bu nedenle önümüzdeki süreç yalnızca Bulgaristan’ın iç siyasi istikrarını değil, aynı zamanda Avrupa ile kuracağı ilişkinin niteliğini de yeniden tanımlayacak. Sandığın ürettiği bu güçlü mesajın, bir yön tayinine mi yoksa yeni bir belirsizlik dönemine mi kapı aralayacağını ise zaman gösterecek.