Komşu Bulgaristan bugün bir kez daha sandık başına gidiyor. Ancak bu seçimleri sıradan bir iktidar değişimi olarak okumak yanıltıcı olur. Son beş yılda sekizinci kez yapılan seçimler, artık kronikleşmiş bir yönetim krizine işaret ediyor. Bu tabloyu değiştirme iddiasıyla öne çıkan en önemli aktör ise Rumen Radev ve onun öncülüğünü yaptığı İlerici Bulgaristan (Progresivna Bulgariya).
Radev’in hamlesi klasik bir siyasi manevranın ötesinde. Cumhurbaşkanlığını bırakıp doğrudan yürütme gücüne talip olması, sistemin dışından değil içinden gelen bir “yeniden kurma” iddiası taşıyor. “Oligarşik düzeni yıkma” söylemi, yıllardır yolsuzluk, elit ağları ve etkisiz reformlarla hayal kırıklığı yaşayan seçmen nezdinde güçlü bir karşılık buluyor. Macaristan’da da Magyar, Orban’dan ayrılarak sisteme karşı bayrak açmış ve başarılı olmuştu. Ancak Bulgaristan’da temel soru hâlâ açık: Bu bir kırılma mı, yoksa sistemin kendini yeniden üretme biçimi mi?
Türk kökenli 24 Milletvekili adayına yer veren Radev’i anketler açık ara önde gösteriyor. Ancak Bulgaristan’ın parçalı siyasi yapısı, seçim sonrası dönemin en az seçim süreci kadar belirleyici olacağını ortaya koyuyor. Hiçbir partinin tek başına iktidar olamaması neredeyse kesin; bu da koalisyon pazarlıklarının uzun ve kırılgan olacağı anlamına geliyor.
Seçim kampanyasının dikkat çeken bir diğer boyutu dijital alandaki mücadele oldu. Sosyal medyada kurulan üstünlük, yeni nesil mobilizasyonun gücünü gösterirken; manipülasyon iddiaları, sahte hesaplar ve yönlendirilmiş içerikler demokratik meşruiyet tartışmalarını beraberinde getiriyor.
Ekonomik cephede ise tablo daha da hassas. Euro’ya geçiş süreci teoride entegrasyonun zirvesi olarak sunulsa da, pratikte geniş kesimlerde güvensizlik yaratmış durumda. Artan yaşam maliyetleri ve gelir eşitsizliği, seçmeni daha radikal çözümlere açık hale getiriyor. Bu noktada Radev’in ekonomik öncelikleri öne çıkaran söylemi karşılık buluyor.
Dış politikada ise daha karmaşık bir denge söz konusu. Radev’in Rusya ile diyalog çağrısı ve enerji iş birliğine açık yaklaşımı, Avrupa Birliği içinde dikkatle izleniyor. Bu çizgi, birçok gözlemciye Viktor Orbán modelini hatırlatıyor: AB içinde kalıp Brüksel ile gerilimli bir denge kurmak. Ancak Bulgaristan’ın kurumsal kapasitesinin zayıflığı, bu modelin kontrollü değil, istikrarsız bir sürece evrilme riskini artırıyor.
Bu genel tablo içinde en kritik başlıklardan biri de Türk azınlığın siyasi konumu. Uzun yıllar boyunca Hak ve Özgürlükler Hareketi (HÖH/DPS) etrafında şekillenen temsil yapısı, bugün parçalanmış durumda. Türk seçmenin oyları artık tek bir merkezde toplanmıyor.
İlk bakışta bu durum çoğulculuk gibi görülebilir. Ancak Bulgaristan gibi kırılgan koalisyon sistemlerinde bu parçalanma, çoğulculuktan çok etkisizlik üretir. Çünkü mesele yalnızca parlamentodaki sandalye sayısı değil, hükümet kurma süreçlerinde “kilit aktör” olabilme kapasitesidir. Bölünmüş oy yapısı bu kapasiteyi zayıflatmaktadır.
Daha derin sorun ise psikolojiktir. Seçmenin “Bizi kim temsil ediyor?” sorusuna net bir cevap bulamaması, siyasal aidiyeti aşındırır ve katılım motivasyonunu düşürür. Bu durum uzun vadede sadece partileri değil, temsiliyetin kendisini zayıflatır.
Türkiye başta olmak üzere yurtdışında yaşayan seçmenlere yönelik oy kullanma kısıtları da bu tabloyu daha karmaşık hale getiriyor. Katılımın zorlaşması, zaten parçalı olan temsil gücünü daha da sınırlayabilir.
Bu koşullar altında seçmenin tepkisi belirleyici olacaktır. Duygusal refleksler – boykot, küskünlük veya geri çekilme – kısa vadede bir mesaj gibi görünse de uzun vadede siyasi etkisizliği artırır. Bunun yerine seçmenin, koşulsuz bağlılık yerine şartlı destek anlayışına yönelmesi gerekir.
Bu çerçevede taleplerin somut olması kritik: dil ve eğitim hakları, yerel yönetimlerde temsil, ekonomik kalkınma, genç nüfusun göçünü durduracak politikalar ve diaspora seçmeninin haklarının genişletilmesi gibi başlıklar üzerinden ortak bir zemin oluşturulmalıdır. Oylar farklı partilere gitse bile taleplerin ortaklaşması, parçalanmanın etkisini dengeleyebilir.
Sonuç olarak Bulgaristan seçimleri yalnızca bir hükümet arayışı değil, daha derin bir sistem krizinin yansımasıdır. Bu kriz, demokratik meşruiyet, ekonomik kırılganlık ve jeopolitik yönelim arasında sıkışmış bir yapıyı işaret ediyor.
Türk seçmen açısından ise mesele daha nettir: Ya parçalanmışlık içinde etkisini kaybedecek ya da kendi şartlarını ortaya koyarak yeniden belirleyici bir aktör haline gelecektir.
Çünkü siyaset, sadece partilerin sahnesinde oynanan bir oyun değildir; asıl belirleyici olan, o sahnenin karşısında duran seçmenin kendini nasıl konumlandırdığıdır. Seçmen kendini yalnızca sandığa gidip oy veren pasif bir figür olarak görürse, ortaya çıkan sonuçların nesnesi olmaktan öteye geçemez. Ama kendi şartlarını koyan, yön veren ve gerektiğinde denklemi değiştiren bir özne olarak konumlandığında, siyasetin gerçek merkezi hâline gelir.
İşte bugün Bulgaristan seçimlerinde verilmesi gereken karar tam da budur: Seyirci mi olacağız, yoksa oyunun gidişatını belirleyen asli güç mü?
Yorum Yazın