Bankacılık ve dış politika

İran ABD ile Clausewitz’in kulaklarını çınlatır biçimde politik savaş oyunu oynarken Türkiye’nin İran’ı da içeren önemli bir başağrısı ancak bir kutu Arvales’in yapabileceği kadar hızlı bir şekilde ortadan kalktı.

Halk Bank’ı yıllardır bir Demokles Kılıcı ile yaşatan sürecin tek kuruş ceza ödemeden sonuçlandığına dair KAP bildirimi Bankanın hisse senetlerine pozitif etki yaptı.

Konuya dair spekülasyonlar arasında eski alacaklara mahsup edilecek bilgilendirmesi ilk akla gelen çözüm gibi görünse de Amerikan New York Times Gazetesinde çıkan haber yorum hiçbir şüpheye yer bırakmayacak kadar netti.

Gazetenin adalet muhabiri Devlin Barrett 7 Ekim 2023 saldırıları sonrası Hamas tarafından kaçırılan rehineler sorununun bu dava üzerindeki etkisini açıkladığı haber yorumunda konunun detaylarını paylaştı.

Buna göre rehinelerin kurtarılmasında Türkiye Cumhuriyeti öylesine büyük faydalar sağlamış ve araçlar ortaya koymuş ki bu hizmetin karşılığında ülkenin devlet bankası yani Halk Bank cezadan ari tutulmuş.

Devlin Barrett haber yorumunda kendi cümleleri ile durumu şu şekilde ifade ediyor:

https://www.nytimes.com/2026/03/09/us/politics/us-turkey-halkbank-deal.html

“Mahkeme belgelerine göre, İran'la iş yaptığı suçlamasıyla karşı karşıya kalan Halkbank ile yapılan anlaşmanın parçası olarak sunulan evraklarda, Türkiye'nin İsrail-Hamas ateşkesindeki yardımı önemli ve araçsal.

“Türkiye'nin 2023 Ekim'inde İsrail'e yönelik Hamas saldırısından kalan rehinelerin serbest bırakılması müzakerelerindeki yardımı nedeniyle bankaya hoşgörü gösterilmesi gerektiği belirtildi.”

“New York Güney Bölgesi federal savcıları, pazartesi günü federal bir hakime sunulan ve kamuoyuna açıklanan mektupta “Çeşitli etkenler suçlamaların çözümlenmesine katkıda bulundu” dedi. Bu etkenler arasında “benzersiz ve olağanüstü ulusal güvenlik ve dış politika hususları” yer alıyor; özellikle ABD ile Türk hükümeti arasındaki “üst düzey diplomatik görüşmeler” ki bunlar “7 Ekim 2023 Hamas terör saldırılarıyla başa çıkmak ve o sırada kalan tüm rehinelerin serbest bırakılmasını sağlamak” amacıyla yapılmıştı. İsrail ile Hamas arasındaki ateşkes geçen Ekim ayında duyurulmuştu ve anlaşmanın parçası olarak sunulan mahkeme belgelerinde Türkiye'nin yardımı “önemli/araçsal” olarak belirtiliyor.”

Davayı yürüten Manhattan Federal Bölge Mahkemesi Hakimi Richard M. Berman, önerilen anlaşmanın (ertelenmiş kovuşturma anlaşması - deferred prosecution agreement) şartları hakkında her iki tarafı sorgulamak üzere çarşamba günü duruşma yapacağını belirtti.”

Deneyimli gazetecinin haber yorumu Halk Bank davasının Hamas saldırıları sonrasındaki süreçte karşı argüman olarak ortaya konduğuna dair bir bilgi içermiyor. Ancak belli ki bu konuda bir irade ya o tarihte konmuş yada bugünkü kararın alınması için sonradan gündeme taşınmış.

Uzun yıllar Bankacılık sektöründe çalışmış biri olarak İran yaptırımlarını çok yakından deneyimledim. Yıllarca çalıştığım Bankada bırakın İran’dan gelen parayı kabul etmek bazı durumlarda İran Caddesi adresli hesaplar için bile hesap verir konumdaydık.

OFAC yaptırımları bir kutsal kitap kadar katı ve korkutucu idi. Amerika’da yaşayan İranlılara gönderilen havaleler için bile hesap verir konumdaydık. Amerika ülkesinde yaşayan İranlılara gönderilen paraları önce ilgilisine teslim ediyor sonrasında bu parayı kim göndermiş diye hesap soruyordu.

Bütün bu gücün arkasındaki mekanizmanın adı SWIFT idi. ABD dolarla yapılan tüm işlemleri kontrol altında tutuyor. ABD yaptırımlarını kaale almamak doları rüyanızda görmek manasına gelir.

Bütün bu katı süreç içinde Reza Zarrab karakterini de tanımamıza vesile olan Halk Bank -İran ilişkisi detaylarını merak eden araştırıp öğrenebilir.

Zaten haber içeriğinde de görüldüğü üzere ABD mahkemesi durumu sağlanan güvenlik faydaları karşılığında telafi ettiğini ifade ediyor.

Ertelenen kovuşturma Bankaya OFAC kurallarına riayet edildiğine dair bir uyum raporu hazırlama görevi veriyor.

Bununla beraber OFAC nezdindeki idari süreçlerin sona erdiği hususu Halk Bank tarafından kamuoyuna duyuruldu.

Sonuç olarak Clausewitz için savaş politikanın farklı araçlarla devam eden hali ise görünen o ki Türkiye’de de Bankacılık politika ile yakından ilintili.

Kamu Bankalarının AKP iktidarı için taşıdığı yaşamsal rol göz önüne alındığında bu son gelişme de bu gerçekliği bir kez daha göz önüne seriyor.