Sağlık Bakanlığı’nın 81 ilde gerçekleştirdiği “İdeal Kilonu Öğren, Sağlıklı Yaşa” çalışması kapsamında, yaklaşık 5 milyon kişinin boy ve kilo ölçümleri yapıldı. Kimilerinin sosyal medyada alay ettiği, kimilerinin ise devletin önemli bir halk sağlığı adımı olarak gördüğü bu çalışmada, yapılan ölçümlere göre bireylerin %6’sı zayıf, %33’ü normal kilolu, %35,2’si fazla kilolu ve %25,7’si obez kategorisindeydi. Bu veriler, artık Türkiye’de obezitenin yalnızca bireysel bir “yaşam tarzı sorunu” değil, toplumun tamamını tehdit eden sessiz bir salgın haline geldiğini ortaya koyuyor.

Ekonomik kalkınmayla obezite arasındaki ilişkiye dair kamuoyunda sıklıkla tartışılan bir çelişki var. Yüksek gelirli bireylerde hareketsiz yaşam ve yoğun hazır gıda tüketimi gibi nedenlerle obezitenin daha yüksek olduğunu gösteren araştırmalar olduğu gibi; düşük gelirli bireylerde sağlıklı ve nitelikli beslenmeye yeterince erişilemediği için, ucuz, kalorisi yüksek ve besin değeri düşük sağlıksız gıdaların daha fazla tüketilmesi nedeniyle obezitenin daha yüksek olduğunu gösteren araştırmalar da var. Araştırma sonuçlarındaki farklılıklar, ülkelerin gelişmiş veya gelişmekte olan bir ülke olması, kültürel değerleri gibi farklı değişkenler ile açıklanıyor. Türkiye bu konuda hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerin sorunlarını birlikte yaşayan bir ülke. Ancak Türkiye’de beslenme alışkanlıklarından/olgusundan söz ederken, gelir düzeyi düştükçe sağlıklı gıdaya ulaşmanın zorlaştığı; ekonomik nedenlerle sağlıksız ve kalorisi yüksek ancak besin değeri düşük gıdalar tercih edildiği/edilmek zorunda kalındığı gerçeğini unutmamak gerekir.  Bu nedenle obezite, bireysel tercihlerden çok sosyoekonomik eşitsizliklerle beslenen yapısal bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Aslında anlıyoruz ki mesele; sadece fazla yemek değil; neyle beslendiğin.

Bugün İstanbul’da Arnavutköy gibi düşük gelirli bir ilçede yaşayan bir çocukla, Beşiktaş gibi varlıklı bir semtteki yaşıtı arasında gözle görülür bir fark var. Ancak bu fark zayıflık değil; tersine, yoksul çocuğun daha kilolu olması. Çünkü dar gelirli aileler ucuz olduğu için karbonhidrat ağırlıklı, işlenmiş, katkı maddeli gıdalarla beslenmek zorunda kalıyor. Paketli kekler, gazlı içecekler ve tuzlu atıştırmalıklar çocukların günlük menüsüne dönüşüyor.

Aynı sınıfta bir çocuk her sabah tost ve meyve suyuyla gelirken, diğeri çay ve simitle günü geçirmeye çalışıyorsa; orada yalnızca bir kahvaltı değil, bir gelecek farkı oluşmuştur. Kalori değil, içerik eşit olmalı. Zihin eşitliğinin ön koşulu enerji eşitliğidir.

ÇOCUKLAR EŞİT GIDAYA ULAŞMALI

Bu sadece bedensel değil; aynı zamanda zihinsel yıpranma anlamına da geliyor. Harvard Üniversitesi tarafından yapılan bir çalışmaya göre, çocukluk çağında obeziteye maruz kalan bireylerde bilişsel performans düşüşü ve öğrenme güçlükleri görülme oranı anlamlı ölçüde artıyor. Sınıfta uyuklayan, dikkatini toplayamayan öğrenciler aslında uykusuz değil; kan şekeri dengesizliği yaşıyor. Bu da eğitimde adaleti daha sıraların başında yok ediyor.

İyi beslenemeyen çocuk iyi öğrenemez; iyi öğrenemeyen çocuk potansiyelini gerçekleştiremez. Ve potansiyelini gerçekleştiremeyen bireylerden oluşan toplum, ne kadar altyapı inşa ederse etsin, gerçek kalkınmaya ulaşamaz. Bu yüzden eğitimde fırsat eşitliğinden bahsedebilmek için önce beslenmede eşitliği sağlamak gerekiyor.

Aynı sınıfta bir çocuk her sabah tost ve meyve suyuyla gelirken, diğeri çay ve simitle günü geçirmeye çalışıyorsa; orada yalnızca bir kahvaltı değil, bir gelecek farkı oluşmuştur. Kalori değil, içerik eşit olmalı. Zihin eşitliğinin ön koşulu enerji eşitliğidir.

Tarih boyunca “etli butlu olmak” hem Doğu’da hem Batı’da zenginlik ve sağlık göstergesi sayıldı. Zayıflık hastalıkla özdeşleştirildi. Bu anlayış günümüzde hâlâ kimi ailelerde sürse de, çağ değişti. Artık ölüm kolera ya da vebadan değil; yüksek şeker, trans yağ ve raf ömrü uzatılmış katkı maddeleriyle geliyor. Hem de sessizce.

Ve evet: Bugünün salgını obezitedir. Ve bu salgın en çok yine yoksulları vuruyor. Eskiden veba fakiri bulur öldürürdü; bugün obezite aynı işi daha sistematik ve sessiz biçimde yapıyor. Çünkü artık açlık değil, yanıltıcı tokluk hissi öldürüyor.

Bu nedenle çözüm sadece kişisel iradeye, yürüyüş uygulamalarına ya da diyet listelerine bırakılamaz. Çocukların tabağından başlamak gerekir. Eğitimde fırsat eşitliğinin temel anayasal bir hak olduğunu unutmadan, okullarda ücretsiz ve dengeli beslenme programları, yalnızca sosyal bir destek değil; bir kalkınma politikasıdır.

Çünkü eşit eğitim, eşit sağlık, eşit fırsat ancak eşit beslenme ile mümkündür. Türkiye, çocuklarına doğru ve dengeli beslenme imkânı sunabilirse, sadece sağlıklı bireyler değil; adil, üretken ve özgüvenli bir toplum da inşa edebilir. Bizim bu anlamda pilava değil, plana ihtiyacımız vardır.

Ve belki o zaman, gerçekten de muasır medeniyetler seviyesine doğru tırmanmaya başlayabiliriz.

GLP-1 Nedir?

GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1), bağırsaklarda salınan ve iştahı, kan şekeri dengesini ve mide boşalmasını doğrudan etkileyen bir hormondur. Yemek yediğimizde, özellikle karbonhidrat ve yağ içeren bir öğün sonrası salınır.

GLP-1, beynimize şu mesajı verir: “Tokum, artık durabilirim."

GLP-1’in vücut üzerindeki etkileri kilo kontrolü için altın değerindedir:

• İştahı azaltır
• Mide boşalmasını yavaşlatır (daha uzun süre tok kalma)  
• İnsülin salınımını artırır, glukagonu baskılar (kan şekeri dengesi)
• Beyindeki tokluk merkezini aktive eder

Kısacası: Az yeme – yavaş acıkma – dengeli şeker – daha az yağ depolama

Ozempic, Wegovy ve GLP-1 İlaçları Neden Popüler Oldu?

Son yıllarda zayıflama amacıyla kullanılan bazı ilaçlar (örn. semaglutid içeren Ozempic, Wegovy) aslında tip 2 diyabet için geliştirilmiş, ama GLP-1’i taklit eden moleküllerdir.

Bu ilaçlar sayesinde insanlar:

· Daha az yiyor

· Daha geç acıkıyor

· İştah üzerinde kontrol kazanıyor. 

Ancak, bu ilaçlar mucize değil. Ciddi yan etkileri olabilir. 

GLP-1 İlaçları Kullanmanın Riskleri ve Yan Etkileri

GLP-1 analogları (örneğin semaglutid içeren Ozempic, Wegovy gibi ilaçlar) hekim kontrolünde zayıflama amaçlı kullanılabiliyor. Ancak bu ilaçlar kilo verme aracı değil, diyabet tedavisinin bir parçası olarak geliştirilmiştir. Son yıllarda zayıflama için popülerleşse de, bilinçsiz kullanımı ciddi sağlık riskleri doğurabilir.

 Yaygın Yan Etkiler

· Bulantı, kusma, mide yanması

· İshal veya kabızlık

· İştahsızlık (aşırıya kaçan şekilde)

· Baş dönmesi, halsizlik

Ciddi Riskler

· Safra taşı oluşumu

· Pankreatit riski (pankreas iltihabı)

· Böbrek fonksiyonlarında bozulma

· Tiroid tümörü riski (hayvan deneylerinde görülmüş, insanlar için net değil ama uyarı var)

· Kas kaybı (özellikle hızlı kilo verenlerde)

· Psikolojik etkiler: Yemekle ilişki bozulabilir, yeme bozukluklarını tetikleyebilir.

GLP-1 Salınımını Doğal Yollarla Artırmak Mümkün mü?

Evet, bazı besinler ve yaşam tarzı değişiklikleri GLP-1 salınımını artırabilir: 

• Lifli besinler → özellikle fermente lifler (yulaf, elma, enginar)
• Protein içeren öğünler → yumurta, yoğurt, baklagil
• Zeytinyağı ve avokado gibi sağlıklı yağlar
• Fiziksel aktivite → insülin hassasiyetini artırır, GLP-1 cevabını güçlendirir
• Yeterli uyku → hormon dengesi doğrudan etkilenir

GLP-1, vücudun kendi tok tutma hormonudur ve onu doğru çalıştırmak hormonal kilo direnci yaşayan bireyler için anahtardır.
Popüler ilaçlar bu sistemi dışarıdan taklit ederken, biz diyetisyenler olarak bunu besinle, yaşam tarzıyla ve bilinçli planlamayla içerden destekleyebiliriz.

1. Et Tüketiminde Dengeyi Koruyun

Kurban eti, iyi bir protein kaynağıdır ancak yağ oranı da yüksektir. Aşırı tüketimi kolesterol ve sindirim problemlerine yol açabilir.

Tavsiyemiz:

* Her öğünde mutlaka et tüketmek yerine, günde bir ana öğünde tercih edin.

* Etin yanında mutlaka sebze, salata veya yoğurt gibi dengeleyici gıdalar bulundurun.

* Kızartma ve kavurma yerine haşlama, fırın veya ızgara yöntemlerini tercih edin.

2. Yeni Kesilen Et Hemen Tüketilmemeli

Yeni kesilen et, hem sindirimi zordur hem de pişmesi daha zor olur. Dinlendirilmeden tüketilen et, mide problemlerine neden olabilir.

Tavsiyemiz:

* Eti buzdolabında en az 12-24 saat dinlendirdikten sonra pişirin.

* Tüketilecek miktarı porsiyonlayarak derin dondurucuda saklayın.

3. Lifli Gıdaları İhmal Etmeyin

Bayram sofraları çoğu zaman et ağırlıklı olur. Ancak bu, posa açısından fakir bir beslenme düzenidir.

Tavsiyemiz:

* Gün içinde bol sebze ve meyve tüketmeye özen gösterin.

* Tam tahıllı ekmek, bulgur, kuru baklagiller gibi lifli gıdaları sofralarınıza dahil edin.

* Sindirim sisteminizi rahatlatmak için gün içinde 2-2,5 litre su içmeyi unutmayın.

4. Tatlı Tüketiminde Ölçülü Olun

Bayramlarda geleneksel tatlılar sofralarda başköşede yer alır. Ancak şekerli gıdaların aşırı tüketimi kan şekerinde ani dalgalanmalara sebep olabilir.

Tavsiyemiz:

* Tatlıları ana öğünden en az 2 saat sonra, küçük porsiyonlar halinde tüketin.

* Şerbetli tatlılar yerine sütlü veya meyveli tatlıları tercih edin.

* Tatlı sonrası bir fincan şekersiz Türk kahvesi sindirimi kolaylaştırabilir.

5. Fiziksel Aktiviteyi Unutmayın

Bayram günlerinde uzun sofralar ve artan kalori alımı, fiziksel aktivitenin azalmasıyla birleştiğinde kilo alımına neden olabilir.

Tavsiyemiz:

* Her gün en az 30 dakika yürüyüş yapmaya çalışın.

* Ailece yapılacak kısa yürüyüşler hem sindirimi kolaylaştırır hem de bayram keyfini uzatır.

Kurban Bayramı’nda beslenme düzeninizi tamamen değiştirmek yerine, küçük ama etkili dokunuşlarla hem damak zevkinizden vazgeçmeden hem de sağlığınızı koruyarak bu özel günlerin tadını çıkarabilirsiniz. Unutmayın, bayram sofralarının bereketi sağlıkla tamamlandığında daha anlamlı olur. Sağlıklı, huzurlu ve dengeli bir bayram geçirmeniz dileğiyle!

Ödem Nedir ve Neden Yazın Artar?
Ödem, dokular arasında sıvı birikmesi sonucu oluşan şişliktir. Yaz aylarında ödemin artmasının başlıca nedenleri:

* Sıcaklıkla damarların genişlemesi ve sıvının dokulara daha kolay sızması
* Yetersiz su tüketimi
* Tuzlu atıştırmalıklar ve hazır içeceklerin artan tüketimi
* Hareketsizlik ve uzun süre oturma/ayakta kalma
* Hormon dengesizlikleri (özellikle kadınlarda adet döngüsüyle ilişkili)

Güncel Veriler Ne Diyor? (2024–2025)

İstanbul Üniversitesi'nin 2024 yazında yürüttüğü bir çalışmada, kadınların %68’inin yaz aylarında ödem şikayetinin belirgin şekilde arttığı tespit edildi.

Almanya’da yapılan bir 2025 meta-analizi, düşük potasyum alımı ve yüksek rafine karbonhidrat tüketiminin, yaz döneminde ödem riskini iki kat artırdığını ortaya koydu. 

Beslenme ile Ödem Yönetimi

1. Sodyum-Potasyum Dengesi: Rafine tuz kısıtlaması kadar, potasyumdan zengin besinlerle dengeyi kurmak gerekir: avokado, muz, semizotu, haşlanmış patates, yoğurt.

2. Su Tüketimi Eğitimi: Danışanlar genellikle "çok su içiyorum ama şişiyorum" şikayetiyle gelir. Burada sodyum dengesizliği ya da suyun gün içine yayılmadan tüketilmesi gibi durumlar kontrol edilmelidir.

3. Bitkisel Destekler ve Bilim: Limonlu su, maydanoz kürü, ananas gibi “ödem atıcı” etiketine sahip besinler danışanlar arasında popülerdir. Ancak bilimsel geçerliliği olan ve böbrek sağlığını zorlamayacak şekilde yapılmalıdır. Örneğin:

* Kiraz sapı ve mısır püskülü çayı
* Magnezyum destekli mineralli sular

4. Fiziksel Aktivite Önerileri: Lenf drenajını hızlandırmak için önerilebilecek hareketler

* Sabah yürüyüşleri
* Ayak bileklerini çevirme egzersizleri
* Reformer pilates (özellikle alt ekstremite odaklı)

5. Kapsayıcı Yaklaşım: Ödem şikayeti tek başına değil; sindirim sorunları, adet öncesi sendrom, tiroit hastalıkları, insülin direnci gibi sorunlarla birlikte görülüyorsa, bütüncül değerlendirme gerekir.

“Yaz Ferahlığı” Ödem Atıcı Bitki Çayı Tarifi

Malzemeler (1 litre için):

* 1 tatlı kaşığı kiraz sapı
* 1 tatlı kaşığı mısır püskülü
* 1 tatlı kaşığı yeşil çay
* 1 çubuk tarçın
* 1 dilim limon 
* 2-3 adet maydanoz sapı

Hazırlanışı:

* 1 litre kaynamış suyu demliğe veya ısıya dayanıklı cam bir kaba alın.
* Tüm malzemeleri ekleyin ve kapağını kapatıp 8-10 dakika demleyin.
* Demleme süresi sonunda süzün.
* Ilındıktan sonra gün içinde tüketin. İsterseniz buzdolabında soğutup limon dilimiyle servis edebilirsiniz.

Kullanım Önerisi:

* Bu çayı günde 1 litreyi geçmeyecek şekilde, sabah ve öğleden sonra olmak üzere bölerek tüketin.
* 3-4 gün kullanıp 2 gün ara vermek, böbrekler üzerinde yük oluşturmamak açısından uygundur.

Dikkat Edilmesi Gerekenler: Hamileler, emzirenler, böbrek veya tansiyon hastaları bu çayı doktor ve diyetisyen onayı olmadan kullanmamalıdır.

"Detoks yapıyorum", "3 günlük detokstayım", "Şok detoksla 2 kilo verdim!" gibi cümleleri sosyal medyada mutlaka görmüşsünüzdür. Peki, detoks gerçekten işe yarayan bilimsel bir yöntem mi, yoksa sadece kulağa hoş gelen bir pazarlama terimi mi?

Detoks Nedir?

Detoksifikasyon (detoks), vücudun zararlı atık maddelerden ve toksinlerden arınma sürecini ifade eder. Bu süreç, karaciğer, böbrekler, bağırsaklar, deri ve akciğerler gibi organların doğal işleyişiyle gerçekleşir.

Detoks programları ise, bu sistemleri desteklemeyi amaçlayan, genellikle kısa süreli beslenme protokollerini kapsar. Ancak, bu uygulamaların toksinleri doğrudan “temizlediğine” dair kesin bilimsel veriler sınırlıdır.

Bilimsel Açıdan Detoks Gerçekliği

Mevcut bilimsel veriler, detoks adı altında pazarlanan birçok ürün ve ekstrem diyetin etkinliğini ve güvenliğini desteklememektedir. Ancak:

Rafine şeker, işlenmiş gıdalar ve alkolün sınırlandırılması,

Su tüketiminin artırılması,

Lifli besinlerin ve sebze-meyve ağırlıklı beslenmenin tercih edilmesi,

Sindirimi ve bağışıklığı destekleyen düzenli bir yaşam tarzı benimsenmesi gibi uygulamalar, vücudun doğal detoksifikasyon mekanizmalarına dolaylı olarak katkı sağlar.

Bu nedenle, detoks; mucizevi sonuçlar vadeden hızlı çözümler değil, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının bir parçası olarak değerlendirilmelidir. 

Detoks Uygulamaları Kimler İçin Uygundur?

Uygun Olan Kişiler:

Beslenme düzenini sadeleştirmek ve geçici olarak hafiflemek isteyen bireyler

Şişkinlik, ödem, tatlı isteği gibi durumları yönetmek isteyenler

Tatil, özel günler veya yoğun sosyal dönemlerin ardından toparlanma sürecine girmek isteyen kişiler

Dikkat Etmesi Gereken/Kısıtlı Gruplar:

Kronik hastalıkları (diyabet, böbrek hastalığı, kalp-damar hastalıkları vb.) bulunan bireyler

Hamileler ve emziren anneler

Yeme bozukluğu öyküsü olan kişiler

Hızlı kilo verme amacıyla bilinçsiz uygulamalara yönelen bireyler

Detoks, Sağlıklı Yaşam Alışkanlıklarının Bir Parçası Olabilir

Detoks uygulamaları, doğru planlandığında ve bireyin sağlık durumuna uygun şekilde düzenlendiğinde, bedensel farkındalığı artıran ve sağlıklı yaşama geçişi kolaylaştıran bir araç olabilir. Ancak, sürdürülebilir beslenme alışkanlıklarıyla desteklenmeyen geçici detoks uygulamalarının uzun vadeli fayda sağlamayacağı unutulmamalıdır.

Kadınların büyük bir kısmı regl döneminin yaklaşmasıyla birlikte iştah artışı, özellikle tatlı veya karbonhidratlı gıdalara yönelme eğilimi yaşar. Bu durum çoğunlukla hormonlardaki doğal değişimlerin bir sonucudur. Ancak kontrolsüzce artan iştah, kilo kontrolü ve sağlıklı beslenme hedeflerini zorlayabilir. Peki, regl döngüsünde iştah artışıyla sağlıklı bir şekilde nasıl başa çıkabiliriz? 

1. Hormonların Rolünü Anlayın

Regl döngüsünün luteal fazında (yumurtlamadan sonraki dönem) östrojen düşerken progesteron yükselir. Bu hormonal dalgalanmalar kan şekeri dengesi ve serotonin seviyesi üzerinde etkili olur. Vücut, özellikle serotonin düşüşünü dengelemek için karbonhidratlı besinlere yönelme eğilimi gösterir. Bu farkındalık, davranışlarımızı daha bilinçli yönetmemize yardımcı olur.

2. Düzenli ve Dengeli Öğünler Tüketin

Gün boyunca ana ve ara öğünleri atlamamak, kan şekerini dengede tutar. Aşağıdaki dengeli kombinasyonlar hem tokluk sağlar hem de ani atıştırma krizlerini önler:

Kompleks karbonhidrat + protein + sağlıklı yağ

Örneğin: Tam tahıllı ekmek + avokado + haşlanmış yumurta

Yoğurt + meyve + ceviz gibi bir ara öğün, hem tatlı isteğini hem de açlığı bastırabilir.

3. Tatlı Krizlerine Sağlıklı Alternatifler

Regl döneminde çikolata isteği çok yaygındır. Bunu tamamen bastırmak yerine sağlıklı alternatiflerle yönlendirmek daha sürdürülebilir olabilir:

Bitter çikolata (%70 ve üzeri kakao oranı)

Muzlu yulaf topları

Hurma + fındık + kakao ile yapılan şekersiz enerji topları

Tarçınlı yoğurt + birkaç dilim elma

4. Su Tüketimini Artırın

Vücudun susuz kaldığı durumlarda açlık sinyalleri artabilir. Regl öncesinde vücutta ödem oluşma eğilimi olsa da yeterli su içmek hem iştahı düzenler hem de ödemin atılmasına yardımcı olur. Günlük 2–2,5 litre su içmeye özen gösterin.

5. Düzenli Egzersiz Yapın

Hafif tempolu yürüyüş, yoga ya da pilates gibi egzersizler hem serotonin salgısını artırır hem de duygusal yeme isteğini azaltır. Egzersiz, regl öncesindeki gerginlik ve ruh hali dalgalanmalarına da iyi gelir.

6. Kafein ve Rafine Şekerden Kaçının

Aşırı kahve tüketimi ve rafine şeker, kan şekerinde ani dalgalanmalara neden olabilir. Bu da daha fazla yeme isteğini tetikler. Özellikle regl öncesi günlerde bu tür besinleri sınırlamak önemlidir.

7. Kendinize Nazik Davranın

Bu dönemde kendinizi suçlamadan, anlayışla yaklaşmak en sağlıklı yoldur. Bedeninizin ihtiyacını görmek, onu desteklemek iştah kontrolünü de daha kolay hale getirir. Zaman zaman küçük kaçamaklar olabilir ve bu tamamen doğaldır. Önemli olan dengeli ve sürdürülebilir alışkanlıkları korumaktır.

Regl dönemine uygun: Hurmalı yulaf topları tarifi

Malzemeler (Yaklaşık 10–12 adet için):

· 10 adet çekirdeksiz hurma (sıcak suda 10 dk bekletilmiş)

· 1 su bardağı yulaf ezmesi

· 2 yemek kaşığı doğal fıstık ezmesi (veya badem ezmesi)

· 1 yemek kaşığı kakao

· İsteğe bağlı: 1 yemek kaşığı hindistan cevizi rendesi, 1 tatlı kaşığı balveya pekmez

Hazırlanışı:

1. Hurmaları sıcak suda bekletip yumuşattıktan sonra rondoya alın.

2. Üzerine yulaf ezmesi, fıstık ezmesi, kakao ekleyin.

3. Malzemeleri iyice karışana kadar rondodan geçirin. Karışım kıvam almazsa çok az su ekleyebilirsiniz.

4. Harçtan ceviz büyüklüğünde parçalar koparıp avuç içinde yuvarlayın.

5. Dilerseniz üzerini hindistan cevizine bulayabilirsiniz.

6. Buzdolabında 1 saat kadar dinlendirin. Kapaklı bir kapta 4–5 gün tazeliğini korur. 

Polikistik Over Sendromu (PKOS), çağımızın en yaygın hormon bozukluklarından biri olarak kadınların yaşam kalitesini olumsuz etkileyebiliyor. Ancak doğru bilgi, dengeli beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleriyle PKOS’un etkilerini azaltmak mümkün. Bu yazımızda PKOS nedir, kimlerde görülür, sebepleri nelerdir ve bu süreçte nasıl beslenilmeli gibi en çok merak edilen sorulara yanıt arayacağız.

PKOS Nedir?

PKOS (Polikistik Over Sendromu), kadınlarda yumurtalıklarda küçük, sıvı dolu keseciklerin (kistlerin) oluştuğu ve yumurtlamanın düzensizleştiği bir hormonal bozukluktur. Adet düzensizlikleri, tüylenme artışı, kilo alma, sivilce, saç dökülmesi gibi belirtilerle kendini gösterir. Ayrıca insülin direnci, infertilite (kısırlık) ve ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet gibi riskler de PKOS ile ilişkilidir.

PKOS Kimlerde Görülür?

PKOS genellikle 15-44 yaş arası kadınlarda görülür. Şu gruplar daha yüksek risk altındadır:

• Ailesinde PKOS olan kadınlar

• Hareketsiz yaşam tarzına sahip bireyler

• Sağlıksız beslenen ve düzensiz uyuyanlar

• Fazla kilolu veya obez bireyler

• İnsülin direnci olanlar

PKOS’un Sebepleri Nelerdir?

PKOS’un nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, bazı faktörler öne çıkmaktadır:

• İnsülin Direnci: Vücut insülini düzgün kullanamadığında kan şekeri artar, bu da androjen (erkeklik hormonu) üretimini artırarak PKOS semptomlarını şiddetlendirebilir.

• Genetik Yatkınlık: Aile öyküsü olan bireylerde risk daha yüksektir.

• Androjen Fazlalığı: Yüksek erkeklik hormonu seviyesi yumurtlamayı engeller.

• Enflamasyon: Vücutta kronik düşük seviyede iltihap, PKOS ile ilişkili olabilir.

Beslenme Önerileri 

PKOS yönetiminde beslenme hayati öneme sahiptir. İşte dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar:

1. Düşük Glisemik İndeksli (GI) Besinler Tüketin: Tam tahıllar, baklagiller, yulaf, kinoa gibi besinler kan şekerini dengede tutar.

2. Basit Karbonhidratlardan Uzak Durun: Beyaz ekmek, hamur işleri, şekerli içecekler kan şekeri dengesini bozar.

3. Yeterli Protein Alın: Yumurta, balık, hindi, yoğurt gibi kaliteli proteinler tokluk sağlar ve insülin direncine karşı koruyucudur.

4. Sağlıklı Yağlara Yer Verin: Zeytinyağı, avokado, ceviz ve chia tohumu gibi kaynaklar hormon dengesini destekler.

5. Sebze ve Lif Tüketimini Artırın: Lifli sebzeler (brokoli, ıspanak, enginar) sindirimi kolaylaştırır ve tokluk hissi verir.

6. İşlenmiş Gıdalardan Kaçının: Rafine ürünler, katkı maddeleri ve trans yağlar hormonal dengeyi olumsuz etkiler.

Gıda Takviyesi Önerileri: Bilimsel Destekli Seçenekler

PKOS yönetiminde bazı besin takviyeleri de faydalı olabilir. Ancak mutlaka doktor ya da diyetisyen önerisiyle kullanılmalıdır:

• İnozitol (Myo-İnozitol + D-Kiro-İnozitol): Yumurtlamayı düzenlemeye ve insülin direncini azaltmaya yardımcı olur.

• Omega-3 Yağ Asitleri: Enflamasyonu azaltır, hormonal dengeyi destekler.

• Magnezyum: İnsülin hassasiyetini artırabilir, adet öncesi sendromunu hafifletebilir.

• Çinko: Tüylenme ve sivilce gibi androjen kaynaklı sorunlara karşı etkilidir.

• Vitamin D: Eksikliği PKOS semptomlarını artırabilir. Düzeyleri mutlaka kontrol edilmelidir.

Hayatın inişli çıkışlı doğası, zaman zaman hepimizi duygusal olarak zorlayabilir. Stresli, üzgün ya da moralimiz bozuk olduğunda, çoğu insan kendini bu duygulardan kaçınmak ya da rahatlamak için buzdolabının önünde bulur. Peki ama neden böyle? Duygusal yeme, psikoloji ve biyoloji ile iç içe geçmiş karmaşık bir davranış biçimidir.

1. Beynin Kimyasal Tepkisi

Moralimiz bozuk olduğunda vücut kortizol adı verilen bir stres hormonu salgılar. Bu hormon, vücudu tehlikeye karşı hazırlar ve çoğu zaman iştah artışına neden olur. Özellikle karbonhidrat ve şeker içeren yiyecekler, beynin “ödül” merkezi olan dopamin sistemini uyarır. Bu da geçici bir rahatlama hissi sağlar. Yani aslında vücut, mutlu hissetmek için otomatik olarak bu tür yiyeceklere yönelir.

2. Alışkanlıkların Rolü

Çocukluktan itibaren çoğumuzun üzgünken tatlıyla teselli edilmesi ya da başarı sonrası ödüllendirilmesi gibi davranışlarla büyüdüğümüzü düşünürsek, zamanla duygusal durumlarla yiyecekler arasında bir bağ kurmamız kaçınılmaz hale gelir. Bu alışkanlıklar, yetişkinlikte de kendini tekrar eder.

3. Kontrol Hissi ve Kaçış Arayışı

Moralimiz bozuk olduğunda yaşadığımız olaylara karşı kontrolümüzün olmadığını hissederiz. Bu kontrolsüzlük hissi, yeme gibi kolay ulaşılabilir ve kısa vadede keyif veren bir aktiviteye yönelmemize neden olabilir. Bu durum çoğu zaman farkında olmadan gelişir ve kişi aslında aç olmadığı halde yemeye devam eder.

4. Duyguları Bastırma Çabası

Duygusal yeme, aslında hissettiğimiz olumsuz duygulardan kaçma ve onları bastırma yoludur. Kimi zaman can sıkıntısı, kimi zaman yalnızlık ya da kaygı, yiyeceklerle “susturulmaya” çalışılır. Fakat bu bastırma geçicidir ve duygular işlenmediği sürece yeniden yüzeye çıkar.

Ne Yapmalı?

Duygusal yeme alışkanlığını değiştirmek zaman alabilir, ancak farkındalık geliştirmek bu sürecin en önemli adımıdır. Öncelikle açlıkla duygusal yeme isteğini ayırt etmeyi öğrenmek gerekir. Gerçek açlık genellikle yavaş yavaş ortaya çıkar ve fiziksel belirtilerle (karın guruldaması, enerji düşüklüğü gibi) kendini gösterir. Oysa duygusal açlık birden gelir, genellikle belirli bir yiyeceğe karşı yoğun istekle başlar ve kişinin ruh haliyle doğrudan bağlantılıdır.

Bu ayrımı yaptıktan sonra aşağıdaki yöntemler, duygusal yeme ile başa çıkma sürecinde oldukça etkili olabilir:

1. Duygularla Yüzleşin, Bastırmayın

Yemek yerine hissettiklerinizi anlamaya çalışın. Kızgın mısınız? Kaygılı mısınız? Yalnız mı hissediyorsunuz? Bu duygulara isim vermek ve onları kabul etmek, yeme isteğini azaltabilir. Bir duygu günlüğü tutmak, kendinizi ifade etmek ve tekrar eden kalıpları fark etmek açısından yararlıdır.

2. Alternatif Rahatlama Yöntemleri Geliştirin

Yemek dışında da rahatlama yolları vardır: yürüyüşe çıkmak, sevdiğiniz bir müziği dinlemek, nefes egzersizi yapmak, biriyle konuşmak ya da yaratıcı bir uğraşla ilgilenmek gibi. Kendinize iyi gelen şeyleri keşfetmek, zihinsel olarak daha sağlıklı bir alan yaratmanıza yardımcı olur.

3. Dengeli ve Düzenli Beslenin

Düzensiz beslenme, kan şekeri dalgalanmalarına ve ani yeme ataklarına neden olabilir. Bu yüzden gün boyunca dengeli öğünler tüketmek önemlidir. İşte bazı beslenme önerileri:

· Tam tahıllar, kan şekerini dengede tutarak uzun süre tokluk sağlar.

· Protein kaynakları (yumurta, yoğurt, balık, baklagiller) hem doyurucu hem de ruh halini destekleyici etkiler gösterir.

· Sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado, ceviz gibi) beyin fonksiyonlarını destekler.

· Magnezyum, B vitamini ve omega-3 içeren besinler, stresi azaltıcı etkileriyle bilinir. Bu yüzden ıspanak, badem, somon gibi besinlere beslenme düzeninizde yer verebilirsiniz.

· Şekerli ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak, ani ruh hali değişimlerini ve duygusal dalgalanmaları azaltmaya yardımcı olur.

4. Su İçmeyi Unutmayın

Bazen susuzluk da açlıkla karıştırılır. Gün içinde yeterli miktarda su içmek hem fiziksel hem de zihinsel iyi oluş için gereklidir.

5. Profesyonel Destek Alın

Eğer duygusal yeme alışkanlığı günlük yaşamınızı etkiliyorsa ya da başa çıkmakta zorlanıyorsanız, bir psikolog, diyetisyen ya da psikiyatristten yardım almak faydalı olabilir. Bireysel destek, sizi hem duygusal hem de fizyolojik olarak daha sağlıklı bir dengeye ulaştırabilir.

Günümüzde sağlıklı yaşam bilincinin artmasıyla birlikte spor, hayatın vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Spor salonlarında ter dökenlerden yoga matında denge arayanlara kadar birçok kişi, hem fiziksel hem de zihinsel sağlıklarını korumak ve geliştirmek amacıyla düzenli egzersiz yapıyor. Ancak egzersiz tek başına yeterli değil; doğru beslenme ve gerektiğinde doğru takviyelerle desteklenmediği sürece hedeflenen performans düzeyine ulaşmak zorlaşabiliyor.

Takviyeler, vücudun ihtiyaç duyduğu vitamin, mineral, amino asit ve diğer besin ögelerini hızlı ve etkili bir şekilde almasını sağlar. Özellikle yoğun egzersiz yapılan dönemlerde bu ihtiyaçlar daha da artar. Antrenman sonrası toparlanmayı hızlandırmak, kas gelişimini desteklemek, bağışıklık sistemini korumak veya sadece enerji seviyesini dengede tutmak için çeşitli takviyelere başvurulabilir. Ancak her spor dalı farklı fizyolojik ihtiyaçlar doğurur. Bu nedenle, fitness gibi daha yoğun ve güç temelli sporlarda kullanılan takviyeler ile pilates gibi daha düşük tempolu ve vücut kontrolüne dayalı egzersizlerde tercih edilen takviyeler arasında belirgin farklar bulunur.

Fitness Yapanlar İçin Takviyeler 

Fitness, güç, dayanıklılık ve kas gelişimi odaklı bir spor dalı olduğu için ihtiyaç duyulan takviyeler genellikle kas yapımını destekleyen ve enerji seviyesini yükselten ürünlerden oluşur. 

Protein Tozu (Whey Protein)

Kasların onarımı ve gelişimi için antrenman sonrası en çok tercih edilen takviyelerden biridir. Hızlı sindirilmesi sayesinde kaslara çabuk ulaşır.

Kreatin

Güç artışı ve kısa süreli, yüksek yoğunluklu performanslar için oldukça etkilidir. Kaslara su çekerek hacim kazandırır ve daha yoğun antrenman yapılmasını sağlar.

BCAA (Dallı Zincirli Amino Asitler)

Kas yıkımını azaltır ve toparlanmayı hızlandırır. Özellikle yoğun antrenmanlarda kas kaybını önlemek isteyenler için faydalıdır.

Pre-Workout Ürünleri 

Antrenman öncesi alınarak enerji, odaklanma ve dayanıklılığı artırmayı hedefler. Genellikle kafein, beta-alanin ve bazı NO (nitrik oksit) artırıcı bileşenler içerir.

Glutamin 

Yoğun antrenmanlar sonrası bağışıklık sistemini destekler ve toparlanmayı hızlandırır. Ayrıca bağırsak sağlığı için de faydalıdır.

Pilates Yapanlar İçin Takviyeler 

Pilates daha çok esneklik, duruş, merkez kaslarının (core) gücü ve vücut farkındalığına odaklanan bir disiplindir. Bu yüzden burada tercih edilen takviyeler genellikle genel sağlığı destekleyen ve eklem-doku sağlığına katkıda bulunan ürünlerdir.

Kolajen 

Eklem sağlığı, bağ dokular ve cilt elastikiyeti açısından oldukça önemlidir. Pilates gibi hareket bütünlüğüne dayalı sporlarda bağ dokuların sağlamlığı büyük rol oynar.

Magnezyum

Kas kramplarını önlemede ve kasların rahatlamasında etkili bir mineraldir. Pilates esnasında oluşabilecek kas gerginliğini azaltır ve gevşemeye yardımcı olur.

Omega-3

Anti-inflamatuar etkisi sayesinde eklem ve kalp sağlığını destekler. Aynı zamanda zihinsel odaklanmayı artırarak pilates performansına katkı sağlar.

Multivitamin 

Genel enerji seviyelerini korumak ve vücudun temel fonksiyonlarını desteklemek için idealdir. Özellikle düşük kalorili diyet uygulayan bireylerde vitamin eksikliği riskini azaltır.

D Vitamini

Kemik sağlığı ve kas fonksiyonları açısından önemlidir. Pilates gibi vücut ağırlığıyla yapılan egzersizlerde iskelet sisteminin güçlü olması performansı doğrudan etkiler.

Fitness ve pilates gibi farklı amaçlara hizmet eden spor dallarında kullanılan takviyeler de bu farklılık doğrultusunda değişiklik gösterir. Fitness’ta kas gelişimi ve güç ön plandayken, pilates’te esneklik, eklem sağlığı ve denge daha büyük önem taşır. Takviye kullanmadan önce bireysel ihtiyaçlar, beslenme düzeni ve varsa sağlık koşulları göz önünde bulundurularak bir uzmanla görüşülmesi her zaman en sağlıklı yaklaşımdır.

Havaların ısınmasıyla birlikte beslenme alışkanlıklarında değişiklikler yapılması, hem fiziksel hem de ruhsal iyilik hali açısından önemli bir dönem başlatır. Bahar ayları, kışın getirdiği durağanlık ve ağır beslenme düzeninden çıkmak için ideal bir geçiş sürecidir. Ancak bu geçişin ani ve sağlıksız yöntemlerle değil, dengeli ve sürdürülebilir alışkanlıklarla yapılması gerekir.

1. Şok diyetler yerine metabolizma dostu planlar

Bahar ve yaz dönemlerinde sıkça karşılaşılan "hızlı kilo verme" vaatleri, kısa vadede cazip görünse de uzun vadede metabolizma dengesini bozabilir. Vücudu ani kalori kısıtlamalarına maruz bırakmak, kas kaybına, yorgunluğa ve hatta bağışıklık sisteminde zayıflamaya neden olabilir. Bunun yerine:

* Günlük enerji ihtiyacına uygun bir plan tercih edilmeli,

* Öğün atlamadan, dengeli karbonhidrat, protein ve yağ alımı sağlanmalı,

* Lif oranı yüksek sebze ve tam tahıllara ağırlık verilmelidir.

2. Mevsim geçişinde sindirimi destekleyen besinler

İlkbahar ayları, bağırsak sağlığını yeniden dengelemek için oldukça uygundur. Kış aylarında azalan lif alımının telafisi, fermente gıdalar ve mevsim sebzeleri ile mümkündür. Sindirimi destekleyen besin önerileri:

* Enginar, semizotu, kuşkonmaz gibi lif yönünden zengin sebzeler,

* Yoğurt, kefir, turşu gibi probiyotik kaynakları,

* Günde en az 2,5 litre su tüketimi.

3. Şeker ve Karbonhidrat tüketiminde denge

Artan fiziksel hareketle birlikte enerji ihtiyacı da artabilir. Ancak bu enerji ihtiyacını rafine şekerlerden karşılamak yerine kompleks karbonhidratlardan sağlamak daha doğrudur.

* Beyaz un yerine tam buğday, karabuğday veya yulaf tercih edilmeli,

* Tatlı ihtiyacı kuru veya taze meyvelerle dengelenmeli,

* Paketli gıdalardan mümkün olduğunca uzak durulmalıdır.

4. Açık havanın gücü: Beslenme ile egzersizi desteklemek

Güneşin etkisiyle D vitamini sentezi artar, açık hava yürüyüşleri veya hafif egzersizler motivasyonu yükseltir. Bu süreçte:

* Sabah saatlerinde yapılan yürüyüşler ile iştah dengesi sağlanabilir,

* Egzersiz sonrası kas onarımını desteklemek için protein içeriği yüksek öğünler tercih edilebilir,

* Uzun süre aç kalmadan, 3-4 saat aralıklarla beslenmek kan şekeri dengesini korur.

5. Gerçek hedef: “Fit görünmek” değil, sağlıklı hissetmek

Beslenme düzeni yalnızca fiziksel değişiklikler için değil, aynı zamanda zihinsel iyi oluş için de kritik öneme sahiptir. Yaz dönemine hazırlanırken asıl hedef:

* Vücudu yormadan, desteklemek,

* Gerçekçi, bireye özgü hedefler koymak,

* Kalıcı alışkanlıklar kazanmaktır.

Pratik İpuçları: Baharda Beslenme ve Rutin Yenileme

 Güne ılık su ile başlayın

Sabahları aç karnına içilecek bir bardak ılık su, sindirim sistemini uyarır, ödemin atılmasına yardımcı olur.

 “3 Ana + 1-2 Ara Öğün” kuralı

Öğün atlamamak, kan şekeri dengesini sağlar ve gece açlık krizlerini önler.

 Yeşil yapraklılara yer açın

Roka, tere, ıspanak, marul gibi yeşillikler; karaciğeri destekler, sindirimi kolaylaştırır.

Tatlı isteğini bastırmak için Tarçın

Tarçınlı yoğurt, yulaf veya bitki çayları kan şekerini dengede tutar.

Haftada 2 gün hafif detoks öğünü ekleyin

Örneğin bir akşam yemeğini sadece zeytinyağlı sebze + yoğurtla geçirmek, sindirimi rahatlatır.

Ara öğünlerde doğal alternatifler

Paketli atıştırmalıklar yerine; 1 avuç çiğ badem + 1 kuru kayısı ya da 1 küçük muz + 1 tatlı kaşığı fıstık ezmesi gibi kombinasyonlar tercih edilebilir.

Açık hava etkisini hafife almayın

Günde 20–30 dakikalık tempolu yürüyüş, hem fiziksel hem zihinsel olarak beslenme motivasyonunu artırır.

Uykusuzluk kilo yapar

Günde en az 6-7 saat kaliteli uyku, hormon dengesi ve iştah kontrolü açısından vazgeçilmezdir.

Hamilelik süreci, bir kadının hayatındaki en özel ve en mucizevi dönemlerden biridir. Ancak bu süreçte alınan kilolar, doğum sonrasında birçok annenin en büyük endişelerinden biri haline gelir. Doğum sonrası kilo vermek elbette mümkündür, ancak sabır ve doğru yöntemlerle hareket etmek gereklidir.

İşte doğum sonrası kiloları sağlıklı bir şekilde vermek için dikkat edilmesi gerekenler:

1- Emzirmeye Devam Edin

Emzirme, bebeğin sağlıklı gelişimi için olduğu kadar annenin kilo vermesi için de oldukça etkilidir. Emziren anneler, süt üretimi için ekstra kalori harcar ve bu da doğal olarak kilo kaybını hızlandırır. Aynı zamanda, emzirme rahmin eski boyutuna dönmesine de yardımcı olur.

2- Dengeli ve Besleyici Beslenin

Hızlı kilo vermek uğruna katı diyetler yapmak hem annenin hem de bebeğin sağlığı için zararlı olabilir. Bunun yerine, protein, lif ve sağlıklı yağlar açısından zengin bir beslenme planı oluşturmak gerekir. Tam tahıllar, sebzeler, meyveler ve sağlıklı protein kaynakları tüketerek hem enerjinizi koruyabilir hem de kilo verebilirsiniz.

3 - Bol Su İçin

Vücudun su dengesini korumak, metabolizmayı hızlandırmak ve süt üretimini desteklemek için günde en az 2-3 litre su içmek önemlidir. Su, aynı zamanda açlık hissini azaltarak gereksiz atıştırmaları da önler.

4 - Egzersiz Yapmaya Başlayın

Doğumdan sonraki ilk haftalarda vücudu fazla zorlamamak önemlidir. Ancak hafif yürüyüşler, pelvik taban egzersizleri ve düşük tempolu egzersizlerle başlamak iyi bir fikir olabilir. Doktorunuzun onayıyla zamanla pilates, yoga veya kardiyo egzersizleri ekleyerek kilo verme sürecinizi destekleyebilirsiniz.

5 - Uykunuzu İhmal Etmeyin

Yeni doğan bir bebeğin bakımını üstlenmek, uyku düzenini bozabilir. Ancak uyku düzeni, kilo kontrolü açısından büyük bir öneme sahiptir. Yetersiz uyku, stres hormonlarını artırarak kilo alımına neden olabilir. Bu nedenle, mümkün olduğunca dinlenmeye ve uyumaya çalışın.

6 - Stresi Yönetmeyi Öğrenin

Doğum sonrası stres ve kaygı, hormonları etkileyerek kilo verme sürecini zorlaştırabilir. Kendinize zaman ayırarak meditasyon, nefes egzersizleri ya da yürüyüş gibi rahatlatıcı aktivitelerle stresi azaltabilirsiniz.

7 - Gerçekçi Hedefler Belirleyin

Hamilelik sürecinde alınan kiloların bir gecede gitmeyeceğini kabul etmek önemlidir. Sağlıklı bir kilo kaybı için sabırlı olun ve kendinize zaman tanıyın. Haftada 0.5-1 kg gibi yavaş ama sürdürülebilir bir kilo kaybı hedeflemek en sağlıklı yöntemdir.

Doğum Sonrası Kilo Vermeye Yardımcı Örnek Diyet Listesi

(Bu liste genel bir örnektir, kişisel ihtiyaçlarınız için bir beslenme uzmanına danışmanız önerilir.)

Sabah (Kahvaltı - 08:00)

* 1 haşlanmış yumurta veya omlet (sebzeli)

* 1 dilim az yağlı beyaz peynir

* 5-6 adet zeytin

* Bol yeşillik (maydanoz, roka, tere, salatalık)

* 1 dilim tam buğday ekmeği

* 1 çay bardağı şekersiz bitki çayı veya süt

Ara Öğün (10:30)

* 1 avuç çiğ badem veya fındık (10-12 adet)

* 1 orta boy meyve (elma, armut, portakal vb.)

Öğle (13:00)

* 1 porsiyon ızgara/tavuk/balık veya kuru baklagil yemeği

* 1 kase yoğurt veya ayran

* Bol yeşillikli salata (zeytinyağı ile)

* 3-4 yemek kaşığı bulgur pilavı veya tam tahıllı ekmek (1 dilim)

Ara Öğün (15:30)

* 1 dilim tam buğday ekmeği ile yapılmış avokadolu peynirli tost

* 1 fincan şekersiz bitki çayı

Akşam (18:30)

* 1 kase sebze çorbası

* 1 porsiyon zeytinyağlı sebze yemeği

* 3 yemek kaşığı yoğurt veya kefir

* 1 dilim tam buğday ekmeği

Ara Öğün (20:30)

1 su bardağı kefir veya süt

1 küçük muz veya 3 adet ceviz

Günde en az 2,5-3 litre su tüketmeye özen gösterin.
Şekerli ve işlenmiş gıdalardan kaçının.
Lif oranı yüksek besinler (sebzeler, tam tahıllar) tüketerek tok kalma sürenizi uzatın.
Yavaş yemeye ve iyi çiğnemeye dikkat edin.
Hareket etmeye çalışın (günlük 30-45 dakikalık yürüyüşler iyi bir başlangıç olabilir).

Bu diyet, hem emziren annelerin süt üretimini destekler hem de sağlıklı kilo vermeye yardımcı olur. Uygulamadan önce doktorunuza veya bir beslenme uzmanına danışmanız faydalı olacaktır.

Bugün 2 Nisan… Dünya Otizm Farkındalık Günü.

Bugün, milyonlarca otizmli bireyin ve ailelerinin hayatına yakından bakmak, onları anlamaya çalışmak ve toplum olarak birlikte yol almanın yollarını yeniden düşünmek için önemli bir gün.

Her yıl olduğu gibi bu yıl da otizmin ne olduğunu anlatan tanımları duyacağız. “Otizm bir gelişimsel farklılıktır” cümlesi pek çok mecrada tekrar edilecek.

Renkler maviye bazen kırmızıya bürünecek, bazı semboller paylaşılacak. Kimi insanlar bir günlüğüne duyarlı olacak, belki sosyal medya hesaplarında birkaç paylaşım yapacak.

Ama bizler otizmli çocukları, gençleri, yetişkinleri olan aileler olarak, bu günü yalnızca bir takvim etkinliği olarak değil hayatımızın, mücadelemizin, varoluşumuzun bir parçası olarak yaşıyoruz.

Ve artık sadece farkındalık değil, gerçek değişim istiyoruz.

Otizmi Anlamak: Bir Tanımın Ötesinde

Otizm, doğuştan gelen ve yaşam boyu süren bir nöro-gelişimsel farklılıktır. Otizmli bireyler, dünyayı farklı algılarlar, farklı biçimde iletişim kurarlar, rutinlere ihtiyaç duyarlar ve bazen dış dünyayla kurdukları bağlar, bizlerin alışık olduğu kalıpların dışında şekillenir.

Ama otizmi yalnızca tanımlarla anlatmak, aslında eksik kalır. Çünkü otizm bir çocuğun gözlerindeki ışıkta, bir gencin tek kelimeyle anlattığı duygularda, bir annenin yıllar süren sabrında ve bir babanın sessiz çabasında saklıdır.

Otizm bir “hastalık” değil, bir farklılık. Ama ne yazık ki, toplumun bu farklılığı kabullenmeye hazır olmaması, bu farklılığı engelleyeceği yerde bastırması, otizmli bireylerin karşılaştığı asıl zorluğu yaratıyor.

Gerçek Farkındalık: Mavi Giyinmekle Değil, Hak Talep Etmekle Başlar

Farkındalık, sadece bir gün mavi giymek, birkaç slogan paylaşmak değildir. Gerçek farkındalık; eşitlik talep etmektir. Eğitimde, sağlıkta, ulaşımda, istihdamda ve sosyal yaşamda otizmli bireylerin var olma hakkını savunmaktır.

Bir çocuk, yalnızca otizmli olduğu için okula kabul edilmiyorsa…

Bir genç, destek sistemi olmadığı için evinden çıkamıyorsa…

Bir anne, yıllardır çocuğunun bakımını tek başına sürdürüyor ve hiçbir kamu desteği alamıyorsa…

Ve bizler sadece seyrediyorsak, bu “farkındalık” değildir. Bu, haksızlığa, eşitsizliğe sessizce ortaklık etmektir. Bugün otizmli bireylerin yaşadığı hak ihlalleri, toplumun en kırılgan ama en görünmeyen alanlarından biri olmaya devam ediyor. Oysa eşit yurttaşlık, sadece kağıt üzerinde değil; hayatın her alanında var edilmelidir.

Bugün 2 Nisan’da sizden sadece otizmi “fark etmenizi” istemiyoruz, sizin otistiklere kendi yaklaşımınızı fark etmenizi istiyoruz. Sizden değişimi başlatmanızı, sustuklarınızı sorgulamanızı, görmezden geldiklerinize bakmanızı istiyoruz.

Otizmli Bireyler Var, Burada, Bizimle

Toplum otizmi hala bir “uzaklık” olarak algılıyor. Oysa otizmli bireyler aramızda yaşıyorlar. Mahallede, okulda, iş yerinde, toplu taşımada, sinema salonunda… Görmek istemeyen gözler için görünmezler, hatta çoğu kişi için “otizm artıyor” cümlesiyle bir korkuya dönüştürülüyorlar ama onlar hep buradaydılar, hep burada olacaklar.

Otizmli bireylerin görünür olması bir lütuf değil, bir hak. Ve bu hakkı tanımak, onların sadece bir gün değil, her gün hayatın içinde yer almalarını sağlamakla mümkün. Her çocuğun oynayacak bir parkı, her gencin kuracak hayalleri, her yetişkinin bir işi, bir sosyal ağı ve kendini ifade edebileceği bir alan olmalı.

Aileler: Zorunlu Kahramanlar

Otizmli bireylerin yaşamını anlamaya çalışırken, onların hayatlarını gece gündüz sırtlayan anneleri, babaları da unutmamak gerekir. Bu aileler çoğu zaman sistemin açıklarını kapatan zorunlu kahramanlardır.

Bir çocukla birlikte büyüyen, gelişen, kendi hayatını askıya alan, kamu desteği olmadan dağ gibi sorumlulukları üstlenen insanlar…

Ve ne yazık ki bu yük, genellikle kadınların —annelerin— omzunda kalır. Sosyal güvenlik sistemine dahil olmayan, emekleri görünmeyen, tükenen ama yine de yılmayan anneler…

Onlara hak ettikleri sosyal güvenceyi, desteği, dinlenme hakkını sağlamak bir lütuf değil, bir toplumsal sorumluluktur.

Sadece Farkında Olma, Değiştir

Bugün 2 Nisan’da sizden sadece otizmi “fark etmenizi” istemiyoruz, sizin otistiklere kendi yaklaşımınızı fark etmenizi istiyoruz.

Sizden değişimi başlatmanızı, sustuklarınızı sorgulamanızı, görmezden geldiklerinize bakmanızı istiyoruz.

Bir okulu otizmli çocuklar için erişilebilir kılın.

Bir karar alıcıya otizmli bireylerin taleplerini anlatın.

Bir işverene otizmli bireyleri istihdam etmeyi önerin.

Bir annenin sesini duyun, yükünü paylaşın.

Toplum, ancak birlikte değiştirebildiğimizde iyileşebilir. Ve otizmli bireyler bu toplumun en derin, en özel renklerinden biri. O rengi silikleştirmek değil; parlatmak, sahiplenmek, çoğaltmak gerekir.

Çünkü yaşam hakkı herkes içindir!

Obeziteyle mücadelede gençler yalnızca “hedef kitle” değil, aynı zamanda “değişimin taşıyıcısı” olabilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını yayma, bilimsel bilgiyi toplumla buluşturma ve sağlık sistemine katkı sunma açısından gençliğin enerjisi, bugünün en güçlü kaynağıdır.

Obezite artık sadece fazla kilo meselesi değil. Sağlığı, toplumu, ekonomiyi ve geleceği doğrudan etkileyen çok boyutlu bir halk sağlığı krizine dönüşmüş durumda. Özellikle gençler, bu sorunun hem risk grubunu hem de çözüm gücünü aynı anda temsil ediyor. Onlara yapılacak yatırım, yalnızca bireysel sağlıklarını değil, toplumun genel sağlığını iyileştirme potansiyeline sahip.

Obezite: Büyüyen Bir Tehdit
Obezite; tip 2 diyabet, hipertansiyon, kalp-damar hastalıkları ve bazı kanser türleriyle doğrudan ilişkili. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre obezite, diyabetin %44’ünden, iskemik kalp hastalıklarının %23’ünden ve bazı kanser türlerinin %7 ila %41’inden sorumlu (WHO, 2023). Türkiye ise OECD verilerine göre Avrupa’da obezite oranı en yüksek ülke; yetişkin nüfusun %32’si obez (OECD, 2021).

Bu sağlık tablosunun ekonomik yansıması da oldukça ağır. 2024 tarihli Obezite Tanı ve Tedavi Rehberi’ne göre, obeziteye bağlı hastalıkların sağlık sistemine yıllık maliyeti 22 milyar TL’ye ulaşmış durumda. 2019 yılında bu rakam 12 milyar TL civarındaydı. Yani yalnızca birkaç yılda neredeyse iki katına çıkan bu maliyet, durumun aciliyetini açıkça ortaya koyuyor.

Gençler Risk Altında ama Aynı Zamanda Çözümün Parçası
Obeziteyle mücadelede gençlerin rolü sadece korunma düzeyinde kalmamalı. Gençler bu mücadelenin aktif öznesi olabilir. Çünkü hem yaşam biçimleri hem de sosyal etkileri, farkındalık oluşturmak ve davranış değişikliği başlatmak açısından güçlü bir etki yaratabilir.

Ancak gençler bugün birçok risk faktörüyle karşı karşıya. En belirgin olanlardan biri hareketsizlik. Türkiye’de 15 yaş ve üzeri bireylerin %43,6’sı fiziksel olarak yetersiz düzeyde aktif (Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi, 2022). Bu oran gençler için ekran bağımlılığı gibi etkenlerle daha da yükseliyor. 2023 TÜİK verilerine göre gençlerin yaklaşık %70’i günde 4 saatten fazla ekran karşısında vakit geçiriyor. Bu, yalnızca fiziksel hareketsizliğe değil, düzensiz beslenme, uykusuzluk ve sosyal izolasyona da neden olabiliyor.

Dijital Alanda Farkındalık Gücü
Gençlerin dijital dünyaya olan yatkınlığı bir risk unsuru olduğu kadar aynı zamanda bir fırsat. Bilgiye hızlı ulaşmaları, sosyal medya üzerinden büyük kitlelere seslenebilmeleri ve teknolojiyi etkili kullanabilmeleri, onları sağlık iletişimi açısından değerli birer aktör haline getiriyor. Gençler bu noktada devreye girerek, bilgiyi anlaşılır, erişilebilir ve etkileyici şekilde yayabilirler.

Bu etkiyi ortaya koyan örneklerden biri Youth Impact tarafından Afrika’da yürütülen projelerdir. “Choices” programı sayesinde dijital eğitim araçlarıyla gençlerin sağlıklı karar alma becerileri geliştirilmiş, HIV ve ergen gebelik oranlarında %40’a varan azalma sağlanmıştır. Aynı kuruluşun uyguladığı Teaching at the Right Level (TaRL) programı ise öğrencileri seviyelerine göre gruplandırarak temel okuma ve matematik becerilerini geliştirmeyi hedeflemektedir. Programın uygulandığı öğrencilerin %80’i sadece 30 gün içinde yeni bir matematik işlemi öğrenmiştir. Bu veriler, gençlerin doğru yöntemlerle desteklendiğinde bilgiyi yayma ve davranış değişikliği yaratma konusunda ne kadar etkili olabileceklerini ortaya koymaktadır.

Obeziteyle mücadelede gençlerin taşıdığı potansiyele inanan ve bunu pratiğe döken örneklerden biri de Medipreneurs. Sağlık alanındaki üniversite öğrencilerinin liderlik ve girişimcilik becerilerini geliştirmeyi amaçlayan bu topluluk, gençleri yalnızca bireysel farkındalık düzeyinde bırakmıyor; aynı zamanda onları toplumsal dönüşümün aktif birer öznesi haline getirmeyi hedefliyor.

Gençlerden Gelen Çözümler

Gençlerin yalnızca potansiyel değil, sahada etkili bir güç olduğunu gösteren birçok örnek var. İnovatif Hemşireler Derneği tarafından düzenlenen ve obeziteye yönelik inovatif projelerin değerlendirildiği yarışmaya, lise ve üniversite düzeyinden yüzlerce genç başvuru yaptı. Bu başvurular, gençlerin sağlık alanına yönelik düşünmeye, üretmeye ve çözüm geliştirmeye ne kadar istekli olduklarını ortaya koydu.

Benzer şekilde, 4 Mart Dünya Obezite Günü kapsamında İstanbul, İzmir ve Adıyaman başta olmak üzere birçok şehirde, üniversite öğrencileri yürüyüşler, bilgilendirme çalışmaları, sosyal medya kampanyaları ve yerel buluşmalar gerçekleştirdi. Bu etkinliklerde gençler hem organizasyonda hem sahada liderlik rolü üstlendi, tecrübeli hocalarının desteği ile güçlendi. Yalnızca bir günlük farkındalık yaratmakla kalmayıp, uzun vadeli bir toplumsal bilinç oluşturmanın adımları atıldı.

Aynı hedefle, 12–13 Nisan 2025 tarihlerinde obeziteyle mücadeleyi odağına alan yeni bir hackathon daha düzenliyoruz. Amacımız, gençlerin yaratıcı çözümlerini sadece fikir olarak bırakmak değil, sürdürülebilir etkiye dönüştürmek.

Genç İnisiyatiflere Bir Örnek: Medipreneurs
Obeziteyle mücadelede gençlerin taşıdığı potansiyele inanan ve bunu pratiğe döken örneklerden biri de Medipreneurs. Sağlık alanındaki üniversite öğrencilerinin liderlik ve girişimcilik becerilerini geliştirmeyi amaçlayan bu topluluk, gençleri yalnızca bireysel farkındalık düzeyinde bırakmıyor; aynı zamanda onları toplumsal dönüşümün aktif birer öznesi haline getirmeyi hedefliyor.

Biz Medipreneurs olarak, sağlıklı bir toplumun tabandan yukarıya, yani gençlerden başlayarak inşa edilebileceğine inanıyoruz. Bu nedenle oluşumumuzu bir gençlik inisiyatifi olarak başlattık. Bugün geldiğimiz noktada, deneyimli aktörlerin desteğiyle yolumuza devam ederken, en büyük gücümüzün hâlâ gençler olduğunun farkındayız. Çünkü gençlere yatırım yapmak, uzun vadeli ve sürdürülebilir bir etki yaratmanın en sağlam yoludur.

Gençlerin sahip olduğu dijital yetkinlikler, iletişim becerileri ve enerjileriyle sağlık sisteminin farklı katmanlarına ışık tutabileceklerine inanıyoruz. Hastalarla, sağlık çalışanlarıyla, hatta politika yapıcılarla doğru bilgi arasında bir köprü olabilirler. Onların bu bilgiyi teknolojiyle harmanlayarak yayma gücü, yalnızca farkındalık değil, dönüşüm yaratır. Bu anlamda gençler, adeta bir ateş böceği gibi; kendi ışıklarıyla önce çevrelerini aydınlatır, sonra bu ışığı yayarak daha geniş bir alana umut taşırlar.

Bu vizyonla, 2023 yılında yaşadığımız büyük deprem felaketinden sonra Medipreneurs olarak bir hackathon düzenledik. Katılan takımlardan, deprem bölgesindeki bulaşıcı hastalıklar ve halk sağlığı sorunlarına yönelik dijital çözümler geliştirmelerini istedik. Kazanan üç takımı belediyeler, kuluçka merkezleri, fuarlar, yatırımcılar ve politika yapıcılarla buluşturduk. Bu üç girişim halen gelişmeye ve yol almaya devam ediyor.

Aynı hedefle, 12–13 Nisan 2025 tarihlerinde obeziteyle mücadeleyi odağına alan yeni bir hackathon daha düzenliyoruz. Amacımız, gençlerin yaratıcı çözümlerini sadece fikir olarak bırakmak değil, sürdürülebilir etkiye dönüştürmek.

Sonuç: Gençlik Bugünün Enerjisi, Yarının Sağlığı
Obeziteyle mücadelede gençler yalnızca “hedef kitle” değil, aynı zamanda “değişimin taşıyıcısı” olabilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını yayma, bilimsel bilgiyi toplumla buluşturma ve sağlık sistemine katkı sunma açısından gençliğin enerjisi, bugünün en güçlü kaynağıdır.

Bu nedenle, gençleri desteklemek, güçlendirmek ve liderliklerine alan açmak, sadece onların değil, toplumun tamamının sağlığı için gereklidir. Çünkü gençlerin ışığı, yalnızca kendilerini değil, geleceği de aydınlatır.

Ramazan ayı boyunca oruç tutarak belirli bir beslenme düzenine alışan vücudumuz, bayramla birlikte eski düzenine dönmeye çalışıyor. Ancak bayramda artan tatlı tüketimi, ağır yemekler ve düzensiz öğünler, sindirim sistemimizi zorlayabilir ve sağlığımızı olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, bayramda sağlıklı beslenmek ve dengeyi sağlamak oldukça önemlidir. İşte Ramazan Bayramı’nda sağlıklı beslenme ve dengeleme için dikkat etmemiz gereken noktalar:

1. Kahvaltıyla Başlayın, Ama Hafif Olsun
Bayram sabahı yapılan kahvaltı, günün en önemli öğünüdür. Ancak, ağır ve yağlı yiyeceklerden kaçınarak hafif bir kahvaltı tercih edilmelidir. Tam tahıllı ekmek, peynir, zeytin, haşlanmış yumurta ve bol yeşillikle dengeli bir kahvaltı yapmak, gün boyunca kan şekerini dengede tutmaya yardımcı olur.

2. Tatlı Tüketiminde Ölçüyü Kaçırmayın
Bayramın vazgeçilmezi olan baklava ve şerbetli tatlılar, aşırı tüketildiğinde kan şekerinde ani yükselmelere ve sindirim sorunlarına yol açabilir. Tatlı tüketiminde ölçülü olmak, mümkünse sütlü tatlıları veya meyve bazlı tatlıları tercih etmek daha sağlıklı bir seçim olacaktır. Ayrıca, tatlıyı öğünlerden hemen sonra değil, ara öğünlerde küçük porsiyonlar halinde tüketmek sindirim sistemini rahatlatır.

3. Su Tüketimine Dikkat Edin
Oruç tutulan dönemde azalan su tüketimi, bayramda da unutulmamalıdır. Vücudun su dengesini korumak için günde en az 2-2,5 litre su içmeye özen gösterilmelidir. Şekerli ve gazlı içecekler yerine su, maden suyu veya şekersiz bitki çayları tercih edilmelidir.

4. Öğünleri Düzenli ve Dengeli Tüketin
Bayramda artan misafirliklerle birlikte öğün atlamak veya öğünleri düzensiz hale getirmek sık yapılan hatalardan biridir. Kan şekerini dengelemek ve mideyi yormamak için öğünleri aksatmamak önemlidir. Öğle ve akşam yemeklerinde aşırı yağlı, kızartılmış yiyeceklerden kaçınılmalı, sebze ve protein kaynaklarına ağırlık verilmelidir.

5. Lifli ve Probiyotik Besinleri İhmal Etmeyin
Sindirim sisteminin düzenli çalışmasını sağlamak için lif açısından zengin sebze, meyve, tam tahıllar ve baklagillere yer verilmelidir. Ayrıca, yoğurt ve kefir gibi probiyotik içeren besinler tüketerek bağırsak sağlığını desteklemek mümkündür.

6. Fiziksel Aktiviteyi Artırın
Bayramda uzun saatler oturarak yapılan sohbetler ve ağır yemekler, metabolizmanın yavaşlamasına neden olabilir. Gün içerisinde kısa yürüyüşler yapmak, sindirimi kolaylaştırır ve vücut dengesini korumaya yardımcı olur.

7. Bayramdan Sonra Dengeyi Sağlayın
Bayramda yapılan kaçamakları dengelemek için bayram sonrası beslenmeye daha fazla dikkat edilmelidir. Hafif, sebze ağırlıklı öğünlerle denge sağlanmalı, su tüketimi artırılmalı ve hareketli bir yaşam tarzı benimsenmelidir.

Ramazan Bayramı, sevdiklerimizle bir araya geldiğimiz, geleneksel lezzetleri tattığımız özel bir dönemdir. Ancak, sağlığımızı korumak adına aşırıya kaçmamak, dengeli beslenmek ve hareket etmeye özen göstermek oldukça önemlidir. Küçük dokunuşlarla bayramı hem keyifli hem de sağlıklı geçirmek mümkün. Herkese mutlu, sağlıklı ve huzurlu bir bayram dilerim.

Bu raporda bir obezite hastasının tıbbi sorgulama, muayene ve laboratuvar testleriyle nasıl değerlendirileceği ayrıntılı olarak anlatıldı. Hastanın cerrahi tedaviye hazırlık süreci, cerrahi sonrası dönemdeki beslenme ve egzersiz planı, takip sıklıkları ve takipler sırasında istenilmesi gereken tetkikler gibi detaylar tanımlandı. 

“Obezitenin Mültidisipliner tedavisi” ne demek?

Obezite kronik ilerleyici ve tekrarlayıcı bir hastalıktır. Obezitenin altında yatan mekanizma karmaşıktır. Bir yandan iştah merkezinin uyarılma eşiği, enerjinin depolanma kapasitesi, kasların ve diğer dokuların enerjiyi kullanma hızı gibi bireysel faktörler, öte yandan yaşanılan çevre, kültürel ve sosyal yapı gibi çevresel faktörler obezite gelişiminde rol oynar. Her obeziteli bireyde bu faktörlerin etkisi farklı boyutlardadır. Bu nedenle bir obezite hastasını değerlendirirken bu kişide hangi nedenlerin daha ön planda olduğunu anlamak ve öncelikle o sorunlara yönelmek gerekir. Hiçbir endokrinoloji uzmanı, cerrah, diyetisyen, psikolog veya egzersiz uzmanı obeziteye neden olan faktörleri kendi başına tümüyle çözemez. Obezite tedavisi farklı sağlık profesyonellerinin birlikte çalışmasını gerektirir. Etkili ve sürdürülebilir bir tedavi için tıbbi ya da cerrahi tedavi uygulayan hekimlerin yanı sıra, hastaların duygu durumlarını, yeme bağımlılıklarını özgüvenlerini ve yaşam biçimlerini yöneten diyetisyen, psikolog ve spor uzmanlarının ortak çabası gerekir. Mültidisipliner tedavi, hastaların farklı disiplinlerce değerlendirilip eşgüdüm içinde tedavi edilmesi demektir.

Böyle bir rapora neden ihtiyaç duyuldu?

Türkiye, dünyada obezite sıklığı en yüksek olan ülkelerinden biridir. Ülkemizdeki yetişkinlerin üçte ikisinde kilo fazlalığı var. Erişkin nüfusun üçte biriyse obezite düzeyinde kilo fazlalığına sahip. Yurttaşlarımız diyabet, hipertansiyon, astım, kanser, eklem romatizması gibi nedenlerle sağlık merkezlerine çok sık başvuruyorlar. Ama bu hastalıkların altında yatan en önemli neden olan obezite için nadiren sağlık kuruluşlarına giderler. Oysa sadece yüzde on düzeyinde kilo kaybıyla bile birçok kronik hastalık önlenebilir veya tedavisi kolaylaşır.

Obezite merkezleri, mültidisipliner bir yaklaşımla hastalarımızda etkili ve sürdürülebilir kilo kontrolü sağlayabilir. Ülkemizde bu anlayışla çalışan bazı obezite merkezleri vardır ve sayıları giderek artmaktadır. Ancak bu merkezlerde obezite tanı ve tedavi yaklaşımları arasında farklılıklar bulunmakta, uygulamalarda aksamalar yaşanabilmektedir. Raporun amacı bu merkezlerin benzer fiziksel özelliklere ve bilimsel standartlara sahip olmaları için bir rehber görevi görmektir.  

Rapor obezite tanı ve tedavisinde hangi konularda uzlaşı sağladı?

Ulusal Uzlaşı Raporunda obezite merkezlerinin fiziksel yapısı, personel durumu, sahip olması gereken ekipman tanımlandı. Ayrıca obezite merkezinde eşgüdümün nasıl sağlanacağı, hastaya farklı disiplinlerin ne zaman ve nasıl yaklaşacağı belirtildi. Günümüzde obezite hastalarının yönetiminde en önemli sorun olan obezite konseylerinin çalışma şekli, tedavi kararlarının nasıl alınması gerektiği ifade edildi. En önemlisi, obezitenin tıbbi ve cerrahi tedavisine karar verilirken uygulanacak standartlarda uzlaşıldı. Rapor sayesinde, özellikle cerrahi tedaviye karar verme konusunda dahili ve cerrahi branş hekimleri arasındaki fikir ayrılıklarının bilimsel standartlar ölçüsünde giderildiğine inanıyoruz. Ayrıca bu raporda bir obezite hastasının tıbbi sorgulama, muayene ve laboratuvar testleriyle nasıl değerlendirileceği ayrıntılı olarak anlatıldı. Hastanın cerrahi tedaviye hazırlık süreci, cerrahi sonrası dönemdeki beslenme ve egzersiz planı, takip sıklıkları ve takipler sırasında istenilmesi gereken tetkikler gibi detaylar tanımlandı. 

Bu rapor obezite tedavisinde ne tür yararlar sağlayacak?

Obezite tedavisinde önemli olan kilo vermek değil, verilen kiloyu muhafaza edebilmektir. Hastaların sürekli ve düzenli olarak takip altında tutulabileceği obezite merkezleri bu yüzden çok önemlidir. Obezite uzlaşı raporu, bu tür obezite merkezlerinin hizmet standartlarını belirlemiştir. Böylece ülkenin her yerinde obeziteli bireylere benzer tanısal yaklaşımlarda bulunulması, aynı prensiplerle tıbbi veya cerrahi başlanması, tedavi sonuçlarının benzer aralıklarla kontrol edilmeleri sağlanacaktır.

Dünyada buna benzer uzlaşı raporları var mı?

Dünyanın diğer ülkelerinde, obezitenin tıbbi veya cerrahi tedavisi için yazılmış kılavuzlar var. Ama, bildiğimiz kadarıyla çeşitli meslek örgütlerinin bir araya gelip mültidisipliner bir anlayışla çıkardıkları böyle bir uzlaşı raporu yok.

Raporu hangi dernekler oluşturdu?

Bu uzlaşı raporu Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD), Türkiye Obezite Araştırmaları Derneği (TOAD), Türkiye Obezite Cerrahisi Derneği (TOSS), Türkiye Obezite Cerrahisi Vakfı (TOCV), Bariatrik ve Metabolik Cerrahi Derneği (BMCD) ve Bariatrik ve Metabolik Cerrahi Diyetisyenleri Derneği (BMCDD) temsilcileri tarafınca hazırlanmış ve bu derneklerin yönetim kurullarınca değerlendirilerek onaylanmıştır.

Uzlaşı Raporuna nasıl ulaşılır?

Uzlaşı Raporu Avrupa Obezite Derneğinin Yayın organı olan Obesity Facts dergisinde basıma kabul edildi. Rapor yayınlanır yayınlanmaz, TEMD, TOAD, TOSS, TOCV, BMCD ve BMCDD kurumsal web sayfalarından da erişilebilir hale gelecektir.

Günümüzün hızlı temposunda yemek yemek, çoğu insan için sadece açlığı bastırmak adına yapılan otomatik bir alışkanlığa dönüştü. Televizyon izlerken, telefon ekranına bakarken ya da işlerimize dalmışken farkında olmadan önümüzdeki tabağı silip süpürüyoruz. İşte tam da bu noktada Mindful Eating yani bilinçli beslenme devreye giriyor. Peki, mindful eating tam olarak nedir ve nasıl uygulanır?

Mindful Eating Nedir?

Mindful eating, beslenme sürecine tam anlamıyla farkındalıkla yaklaşmayı ifade eder. Yani, ne yediğimizin, ne kadar yediğimizin ve neden yediğimizin farkında olmaktır. Bu yaklaşım, sadece fiziksel açlığı gidermek yerine yemekle sağlıklı bir ilişki kurmamıza yardımcı olur.

Mindful eating temel amacı, yemek yeme deneyimini tüm duyularımızla hissetmek, bedeni dinleyerek açlık ve tokluk sinyallerine uygun hareket etmektir. Böylece fazla yemenin önüne geçebilir, yemeklerden gerçek anlamda keyif alabiliriz.

Mindful Eating Nasıl Uygulanır?

Bilinçli beslenmeyi hayatınıza dahil etmek için aşağıdaki adımları uygulayabilirsiniz:

1. Açlık Sinyallerini Tanıyın: Gerçekten aç mısınız, yoksa stresli, sıkılmış ya da üzgün müsünüz? Mindful eating, duygusal yeme alışkanlıklarını fark etmenize yardımcı olur. Yemek yemeden önce birkaç saniye durup kendinize "Şu an gerçekten aç mıyım?" sorusunu sorun.

2. Yavaş Yiyin ve Lokmalarınızı İyice Çiğneyin: Beyninize doygunluk sinyalinin ulaşması yaklaşık 20 dakika sürer. Eğer hızlıca yemeğinizi bitiriyorsanız, vücudunuz tokluk sinyallerini almadan fazladan kalori alıyor olabilirsiniz. Yavaş yemek, yemeklerin tadını daha iyi almanızı ve daha az yemekle doyduğunuzu fark etmenizi sağlar.

3. Dikkatinizi Yemeğe Verin: Televizyon karşısında ya da telefonla ilgilenirken yemek yemek, fazla yemenin en büyük nedenlerinden biridir. Yemeğinize odaklanarak, her lokmanın tadını çıkarmaya çalışın. Ne kadar farklı tatları, kokuları ve dokuları fark ettiğinize şaşıracaksınız. 

4. Duyularınızı Kullanın: Yemek yerken sadece ağzınıza atıp yutmaktan öte, yediğiniz şeyin dokusunu, kokusunu ve sıcaklığını hissetmeye çalışın. Bu sayede yemek daha tatmin edici olacak ve daha az yemekle doyduğunuzu fark edeceksiniz.

5. Küçük Porsiyonlarla Başlayın: Büyük tabaklar ve büyük porsiyonlar, farkında olmadan fazla yemek yemeye neden olabilir. Küçük tabaklar kullanarak porsiyonlarınızı kontrol altında tutabilirsiniz. Eğer hala aç hissediyorsanız, biraz bekleyin ve gerçekten ihtiyacınız olup olmadığını anlamaya çalışın.

6. Duygularınızla Bağlantı Kurun: Bazı insanlar stresliyken, üzgünken ya da sıkıldığında yemek yemeye yönelir. Duygusal yeme alışkanlığınızın farkına varın ve bu anlarda farklı aktiviteler deneyerek (yürüyüş yapmak, su içmek, nefes egzersizleri) bu dürtüyü kontrol etmeye çalışın.

7. Yemeğinizi Hazırlarken de Bilinçli Olun: Mindful eating sadece yemek yerken değil, yemek hazırlarken de geçerlidir. Malzemeleri seçerken, doğrama ve pişirme aşamalarında farkındalıkla hareket etmek, yemeğe olan bağınızı güçlendirir.

Mindful Eating’in Faydaları

Bilinçli beslenmeyi hayatınıza dahil ettiğinizde şunları fark edebilirsiniz:

• Fazla yemeyi önler, kilo kontrolünü destekler.

• Sindirim sisteminiz daha iyi çalışır.

• Yemeklerden daha fazla keyif alırsınız.

• Duygusal açlık yerine gerçek açlığa odaklanırsınız.

• Yeme alışkanlıklarınızı daha sağlıklı bir şekilde yönetirsiniz.

Mindful eating, sadece bir diyet yöntemi değil, uzun vadede sağlıklı bir yaşam tarzı oluşturmanın anahtarıdır. Günlük hayatın koşturmacası içinde yemeğe olan bakış açınızı değiştirmek, hem fiziksel sağlığınızı hem de zihinsel farkındalığınızı güçlendirir. Siz de bilinçli beslenmeyi deneyerek yeme alışkanlıklarınızı dönüştürebilirsiniz!

Anayasa’da “demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti” yazmasına rağmen, otizmli bireyler ve aileleri için sunulan hizmetler, bu ifadenin gerçekte ne kadar karşılık bulduğunu sorgulamamıza neden oluyor.

Önceki yazıda, yeni tanı almış bir çocuğun ailesinin, çocuğunun en verimli dönemi olan yeni tanı sonrası yetersiz eğitim desteğiyle baş başa bırakıldığını anlatmıştım. Haftada iki seans verilen eğitimde çocuğun fayda göreceği toplam eğitim süresi bir saati bile geçmezken, aileler çocuklarının ihtiyacı olan eğitimi özel sektörden almak zorunda kalıyor.

Bugün, bu tabloya ek olarak, otizmli bireylerin ve ailelerinin içinde bulunduğu ekonomik, sosyal ve yapısal çıkmazları biraz daha detaylandırmak istiyorum.

Otizm ve Ekonomik Gerçekler

Engelli bireylerin yaşam maliyetlerinin sıradan bir hayata göre %30-40 daha pahalı olduğunu iktisatçıların hesapladığını önceki yazıda belirtmiştim. Üstüne çocuğun eğitim maliyetlerinin özel sektörden temin edilme zorunluluğu da eklenince fatura kabarıyor. Otizmi bir sektör haline getirmeye çalışanlar, bant, takviye adı altında türlü çeşit ürün pazarlayanlar, her türlü “otizme çare” önerisinin tek ortak yanı var: Hiçbirinin bilimsel kanıt üretememesi ve çok pahalı olmaları.

Ancak mesele sadece kandırılan aileler değil. Çaresizlik, umut ve sistemin boşlukları, yalnızca istismarcılara değil, kamunun bu konuda yıllardır attığı göstermelik adımlara da hizmet ediyor.

Bugün gelinen noktada, sosyal devlet ilkesinin en çok ihtiyaç duyulduğu alanlardan biri olan özel eğitim ve rehabilitasyon, bir piyasa haline gelmiş durumda. Özel eğitim merkezleri, hem verdikleri hizmetin kalitesiyle hem de maliyetleriyle aileleri ikiye bölüyor: 

Parası olanlar ve olmayanlar.

Gerçek şu ki, ne kadar para harcarsanız harcayın, sosyal devlet devreye girmediği sürece otizmli bireylerin hakları, olması gereken noktaya gelemeyecek. Çocuğunu en iyi eğitime ulaştırabilen bir avuç ailenin hikâyesi, birkaç başarılı otizmli sporcunun boynundaki madalya, 2 Nisan’da verilen mesajlar genelin gerçeğini değiştirmiyor. 

Eğer paranız varsa, çocuğunuz için iyi bir eğitimi satın alabiliyorsunuz. Özel terapistler, bireysel seanslar, özel okullar, kişiye özel programlar… Yani, sosyal devletin sağlayamadığını, siz cepten ödüyorsunuz. Eğer paranız yoksa? Haftada iki saatle yetinmek, uzun bekleme listelerinde sürüklenmek, okullarda kaynaştırma eğitimi adı altında çocuğunuzun sistem dışına itilişini hatta en ufak sorunda bu hakkın da elinizden alındığı ve şikayet ettiğinizde de sonuç vermeyen idari soruşturma süreçlerini izlemek zorundasınız.

Bu ayrım, sadece eğitime de yansımıyor. Otizmli bireylerin sosyal hayata dahil olması, sağlık hizmetlerine erişimi ve bağımsız bir yaşam sürmesi için de aynı maddi uçurum geçerli. Devlet destekleri sınırlı, mevcut destekler ise ihtiyaca oranla komik seviyelerde.

Umut, Bir Ticaret Aracı Olduğunda

Ama belki de en acı olan, bu sistemin ailelerin çaresizliğinden beslenmesi. Özel eğitim merkezlerinden takviye gıda pazarına, alternatif terapilerden mucizevi (!) yöntemlere kadar her şey, bir noktada aynı mekanizmaya hizmet ediyor: Umut satmak.

Ve umut, pahalı bir şey. Çünkü çaresizlik, insanı neye mal olursa olsun çare aramaya iter. Kimi zaman aileler evlerini satıyor, arabalarını elden çıkarıyor, borçlanıyor, işlerini bırakıyor… Tek bir şey için: Çocuklarının bir gün “sıradan bir hayatın en basit ihtiyaçlarını karşılama” umudu.

Oysa gerçek şu ki, ne kadar para harcarsanız harcayın, sosyal devlet devreye girmediği sürece otizmli bireylerin hakları, olması gereken noktaya gelemeyecek. Çocuğunu en iyi eğitime ulaştırabilen bir avuç ailenin hikâyesi, birkaç başarılı otizmli sporcunun boynundaki madalya, 2 Nisan’da verilen mesajlar genelin gerçeğini değiştirmiyor. 

Otizmli bireylerin eşit eğitim, sağlık ve istihdam haklarına sahip olması bir lütuf değil, bir zorunluluk ve biz ülkece bu hedefin çok uzağındayız.

Sosyal devlet, yalnızca kriz anlarında değil, her an var olduğunu göstermek zorundadır. Ve bu, yalnızca otizmli bireyler için değil, tüm toplum için bir gerekliliktir.

Peki, Ne Yapılmalı?

Öncelikle, her 2 Nisan geldiğinde televizyonlarda “otizmin farkındayız” diye süslü laflar eden yetkililerden şunu beklemek hakkımız: Farkında olmak yetmez, çözüm üretmek gerekir.

• Eğitimin haftada iki saat gibi trajikomik bir seviyede tutulması, çocukların geleceğini doğrudan etkileyen bir insan hakkı ihlalidir.

• Özel eğitimin ve her türlü desteğin bir lütuf değil, kamusal bir hak olarak sunulması gereklidir.

• Ailelere ekonomik desteklerin artırılması, sağlık ve bakım hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması şarttır.

• Engelli bireylerin istihdam edilmesi, ailelerin ekonomik bağımsızlığını sağlayacak programların oluşturulması bir gerekliliktir.

Sosyal devlet, yalnızca kriz anlarında değil, her an var olduğunu göstermek zorundadır. Ve bu, yalnızca otizmli bireyler için değil, tüm toplum için bir gerekliliktir. 

Çünkü bir ülkedeki en kırılgan gruplar, o ülkenin ne kadar gerçekten sosyal bir devlet olduğunu belirler. Ve şu an biz, bu sınavı geçemiyoruz.

Bugün geldiğimiz noktada, otizmli bireyler ve aileleri, yalnızca ekonomik zorluklarla değil, sistemin kendisiyle de mücadele etmek zorunda kalıyor.

Anayasa’da yazan "sosyal devlet" ilkesi, sahada karşılığı olmayan bir ifadeye dönüşmüş durumda. Peki, bu düzen ne zamana kadar böyle devam edecek? 

Bunları konuşmaya ve tartışmaya devam edeceğiz… 

Sağlık okuryazarlığını mı geliştirmek istiyorsunuz, işe Obezite mücadelesi ile başlayın. Okul Sağlığında atılım mı hedefliyorsunuz, bütünsel sağlık anlayışını mı yerleştirmek istiyorsunuz, Obezitenin önlenmesini ele alın. Topluma ve insanlığa katkı sunmak mı amacınız, yukarıda saydığımız yapılacak işlerin bir ucundan tutun. Bu yazıyı okuyan ve bu mücadelede ben de varım diyen herkes yukarıdaki görevlerden istediklerini istediği şekilde yapabilir ya da başka şekillerde katkı verebilir.

4 Mart 2025 Obezite Günü Türkiye için bir milat oldu. Öncelikle bireysel ya da kurumsal olarak çağrımıza kulak verip etkinlik düzenleyerek ülke çapında örnek bir sivil hareketliliğe yol açan tüm arkadaşlarıma gönülden teşekkür ediyorum. Sizlerin sayesinde Obeziteyle Mücadele Seferberliği başlamıştır ve hedefimiz Obezite sıklığını azaltan dünyadaki ilk ülke olmaktır. Obeziteye Karşı İşbirliği Hareketi olarak bunun için bir yol haritası önerimiz var.

Hareketimizin ilk günden itibaren en önemli amacı Obezite konusunda görev üstlenmesi gereken kurumları harekete geçirmek, toplumu bir taraftan Obezitenin tehlikeleri konusunda uyandırırken bir taraftan da doğru önleme ve tedavi yaklaşımlarına yönelmesini sağlamaktı. Bu bağlamda bundan sonra ilk hedefimiz TBMM’yi harekete geçirmektir. En sık, en çok sakat bırakan ve en çok ölüme neden olan problemlerin başında Obezite geliyorsa Meclis çatısı altında bir Araştırma Komisyonu kurularak çok yönlü araştırma ve değerlendirme yapılması gerekmiyor mu? Üstelik hastalığın karmaşık yapısı pek çok bakanlığın, yerel yönetimlerin, sivil toplum kuruluşlarının, uzmanlık dernekleri ve akademisyenlerin, hatta gönüllüler ve startupların katkısını gerektirdiği için Meclis’in multidisipliner yaklaşımla hazırlayacağı bir rapor çok kıymetli olacaktır. Süreç esnasında medya ve kamuoyunun ilgisi halkın Obezite mücadelesinde hareketlilik kazanmasına da yarar sağlayacaktır. Yüce Meclisteki konuya duyarlı vekillerimizin bu çağrımızı karşılıksız bırakmayacağına eminiz.

Sağlıklı kentlerde yaşamadığımız sürece Obezite mücadelesi tam rayına oturmayacak. Bunun için de yol haritamızda yerel yönetimler önemli bir yer tutuyor. 4 Mart etkinliklerine gönülden destek veren belediyelerden başlayarak işbirliğimizi yoğunlaştırmalı; güvenli ve sağlıklı gıdaya daha kolay ulaşabilmek konusunda talepkar olmalıyız. Önümüzde “Dünya 10 Mayıs Sağlık İçin Hareket Et Günü” var. 4 Mart için olduğu gibi bulunduğumuz ilçe, il, büyükşehir belediyelerini 10 Mayıs’ta “Yürüyelim Arkadaşlar” etkinliği yapmaları konusunda teşvik edelim. Bu yürüyüş vesilesiyle sağlık okullarından, ilçe sağlık müdürlüklerinden destek alalım, kurumların Obezite konusunda işbirliği alanlarını derinleştirelim. Etkinliği pekiştirmek için, 10 Mayıs etkinliği yanı sıra 19 Mayıs’ta da Obeziteye karşı “Dağ Başını Duman Almış” dizesi ile başlayan Gençlik Marşı eşliğinde “Yürüyelim Arkadaşlar”.

Sağlık Bakanlığımız Obezite mücadelesinde orkestra şefliği yapmalıdır. 2019-2023 Obezite Eylem Planı geliştirilmişti ancak Bakanlık bunu uygulayamadı, sonuçta Avrupa’da birinci sıraya yükseldik. Bu nedenle Bakanlık ilgili tüm tarafların görüşlerini de alarak derhal, acilen, gerçekçi yeni bir eylem planı hazırlamalıdır. Vatandaşlar olarak bu konuda da talepkar olmalıyız. Sonuçta 50 milyondan fazla sayıda insanın, ailelerini de dahil edersek neredeyse tüm toplumun etkilendiği bir sorundan söz ediyoruz. Bir taraftan plan çalışmaları sürerken bir taraftan da önerilerimizle Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ve Sağlığı Geliştirme Genel Müdürlüğü’nün hareketlenmesini sağlamalıyız.

Obezite bir hastalık ve hepimizin aile hekimi var. Yani her bakımdan Obezite mücadelesinde aile hekimlerine çok iş düşüyor. O halde Türk Tabipler Birliğinin, Aile Hekimleri örgütlerinin, sendikaların Obezite konusunda insiyatif almaları şart. Bu kurumlar konuyu sahiplenmedikçe başarı sağlayamayız. Sadece başkan ve yetkili kurulları değil, icap ederse tek tek tüm üyeleri ikna etmeliyiz. Obezite mücadelesi multidisipliner çalışma gerektirdiği için diş hekimi, eczacı, hemşire, diyetisyen, fizyoterapist ve bütün sağlık mesleklerinin bu tür örgütlerinin desteğini almakta yol haritamızın önemli bir köşe taşı olmalı. Bu mücadelede herkesin desteğine ihtiyacımız var.

Sağlıklı beslenme alışkanlığını daha çocuklar çok küçükken kazandırmalıyız. İnovasyon yarışmamızda anaokulu, kreş, ilkokul ve tüm çocuklar için bu konuyla ilgili o kadar güzel proje önerileri geldi ki. Bazı çalışmaların Milli Eğitim Müdürlüklerinde onay beklediğini biliyorum, onları bu tür uygulamaları desteklemek için ikna etmeliyiz.

Ağırlıklı olarak Obeziteyle ilgilenen pek çok uzmanlık derneği ve vakıf var. Bu kuruluşlar ürettikleri bilimsel bilgi ve toplumsal etkileri nedeniyle önemli. Örneğin 4 Mart Dünya Obezite Gününün akşamında bir araya gelerek son tedavi şemasının nasıl olması gerektiğini tartıştılar. Bizlerin bir görevi de üretilen bilimsel bilginin halka ve hastayla birebir çalışacak olan hekim, eczacı, hemşire, diyetisyen, psikolog gibi sağlıkla ilgili meslek çalışanlarına ulaşmasını sağlamak olacaktır. Kısa vadeli yol haritamızda bunun yanı sıra çeşitli sağlık meslek gruplarına Obeziteyle ilgili özel eğitimler düzenlenmesini sağlamak var. İlk olarak Panik Atak ve Anksiyete Dostları Derneği ile “Obezite Psikolojisi Eğitimi” başlatacağız. Hastaneleri halka yönelik “Obezite Önleme ve Mücadele Okulu” açmaları için teşvik etmeye devam edeceğiz.

Beslenme araştırması yapmak pek kolay değildi ama dijital teknolojiler ve yapay zekanın sağladığı olanaklar ile artık mümkün. Beslenme konusunda şu ana kadar hep batıdan gelen araştırma sonuçlarını kullandık; onlara göre diyetler önerdik veya kullandık. Bizim genetiğimiz, fizyolojimiz, anne karnından itibaren beslenme dinamiklerimiz tamamen farklı. Belki biraz da bu yüzden şimdiye kadar Obezite mücadelesinde başarılı olamadık. Acilen TÜBİTAK ve TÜSEB’in beslenme ve Obeziteyi öncelikli araştırma ve destek alanı olarak kabul etmelerini ve araştırma çağrısı yapmalarını sağlamalıyız.

Uzmanlar Türkiye’de bir “Gıda Terörü” olduğunda hemfikir. Obezitede lider olmamızdan belli değil mi zaten. Sağlıklı ve güvenli gıdaya erişim acil bir önceliğimiz. Özellikle paketlenmiş gıdalarda çok fazla katkı maddesi var ve paketlerin üzerinde bunların yazılı olması pek bir anlam ifade etmiyor; çünkü ben dahil vatandaşlar hiçbirisini bilmiyor, tanımıyor. Yurtdışında gıdaların beslenme kalitesini gösteren Nutri-Score isimli bir uygulama var; A dan E ye yeşilden kırmızıya sağlık risklerine bakıp ona göre alışveriş yapıyorsunuz. Bizim genç girişimcilerimiz bunun çok daha gelişmişini; diğer besinlerle ve gıda takviyelerinden etkileşimleri de ele alarak, kolaylıkla geliştirebilirler. Yol haritamızda gıda güvenliği çok önemli bir yer tutacak.

Sağlıklı beslenme alışkanlığını daha çocuklar çok küçükken kazandırmalıyız. İnovasyon yarışmamızda anaokulu, kreş, ilkokul ve tüm çocuklar için bu konuyla ilgili o kadar güzel proje önerileri geldi ki. Bazı çalışmaların Milli Eğitim Müdürlüklerinde onay beklediğini biliyorum, onları bu tür uygulamaları desteklemek için ikna etmeliyiz.

Obezite mücadelesini adeta bir halk hareketine dönüştüremezsek başarılı olamayız; belki geçici başarılar elde ederiz ama son tahlilde savaşı kazanamayız. Ama biz, inanıyoruz ki, sizlerin desteği ile OBEZİTEYİ YENECEĞİZ.

Medya ve bilhassa televizyonlar Obezite konusuna yeterince önem vermiyorlar. Eskilerden kalma çok sevdiğim bir slogan vardır “Sistemden beslenenler sistemi değiştiremezler”. Dikkat ediniz, ana akım denen televizyonların reklam gelirlerinin hatırı sayılı bölümü sağlıksız gıda ve içeceklerden geliyor. Yerel televizyonlar ve basın kuruluşları bu nedenle işbirliğine daha açık olabilir. Diğer bir sorun krizler zamanında yaşıyor olmamız. Her gün ülkede veya dünyada çok sayıda önemli kriz oluyor ve Obezite bir türlü gündeme oturamıyor. Halbuki bu kadar yaygın bir halk sağlığı sorununun hiç gündemden düşmemesi gerekir. Obezitenin çok yönlü tartışıldığı, insanlarda sağlıklı yaşam alışkanlıklarını pekiştirecek yayınlar hedefimiz olmalı. Her kapıyı zorlayarak Obeziteyi gündemde tutmalıyız.

Televizyonlarda yemek programlarını seyrediyor musunuz? Obezite konusuyla ilgilenmeye başladığımdan beri ben arada bakıyorum. Şimdiye kadar hiçbirisinde sağlıklı beslenmeye yönelik bir mesaj, bir bilgi kırıntısı bile göremedim! Bu programlar Obezite tetikleyicisi olmuş. Halbuki orada ne büyük fırsat var, seyreden insanların algısı açık, çok kolaylıkla yemek pişirme alışkanlıkları değiştirilebilir. Örneğin Obezite mücadelesinde çok önemli yeri olan bakliyatları çocuklarımızın sadece %10’nu tüketiyorken Obeziteyi yenemeyiz. Bu konuda televizyonlara, yapımcılara devamlı mesaj bombardımanı yapalım, her yolu kullanarak onları Obezite mücadelesine katılmaları konusunda ikna edelim.

Sevdiğimiz sloganlarımızdan birisi de “İpin Ucu Obezitede”. Sağlık okuryazarlığını mı geliştirmek istiyorsunuz, işe Obezite mücadelesi ile başlayın. Okul Sağlığında atılım mı hedefliyorsunuz, bütünsel sağlık anlayışını mı yerleştirmek istiyorsunuz, Obezitenin önlenmesini ele alın. Topluma ve insanlığa katkı sunmak mı amacınız, yukarıda saydığımız yapılacak işlerin bir ucundan tutun. Bu yazıyı okuyan ve bu mücadelede ben de varım diyen herkes yukarıdaki görevlerden istediklerini istediği şekilde yapabilir ya da başka şekillerde katkı verebilir.

Obezite mücadelesini adeta bir halk hareketine dönüştüremezsek başarılı olamayız; belki geçici başarılar elde ederiz ama son tahlilde savaşı kazanamayız. Ama biz, inanıyoruz ki, sizlerin desteği ile OBEZİTEYİ YENECEĞİZ.

Ramazan ayı, oruç ibadeti sebebiyle beslenme düzeninde önemli değişikliklerin yaşandığı bir dönemdir. Gün boyunca uzun süre aç kalınması, iftar ve sahurda tüketilen yiyeceklerin türü, su tüketiminin azalması gibi nedenler kabızlık sorununa yol açabilir. Sindirim sisteminin düzenli çalışması için bazı önlemler almak, Ramazan boyunca sağlıklı ve rahat bir oruç süreci geçirilmesine yardımcı olabilir.

Kabızlığın Nedenleri

Ramazan ayında kabızlık yaşanmasının başlıca nedenleri şunlardır:

• Yetersiz Lif Tüketimi: Lif açısından fakir besinler tüketmek bağırsak hareketlerini yavaşlatabilir.

• Düşük Su Tüketimi: Oruç süresince yeterli miktarda su içilmediğinde bağırsak hareketleri yavaşlar.

• Fiziksel Aktivitenin Azalması: Hareket etmek bağırsak sağlığı için önemlidir. Ancak Ramazan'da birçok kişi daha az hareket etmektedir.

• Hızlı ve Ağır Yemek Yeme: İftarda hızlı yemek yeme ve aşırı yağlı, karbonhidrat ağırlıklı beslenmek sindirimi zorlaştırabilir.

Kabızlığı Önlemek İçin Öneriler

Ramazan ayında kabızlığı önlemek için şu yöntemleri uygulayabilirsiniz:

1. Lif Açısından Zengin Beslenme

Lifli besinler bağırsak hareketlerini artırarak kabızlığı önlemeye yardımcı olur. İftar ve sahurda şu yiyecekleri tüketmeye özen gösterin:

• Tam tahıllı ekmek, bulgur, yulaf gibi tam tahıllar

• Kuru baklagiller (mercimek, nohut, fasulye)

• Sebze ve meyveler (özellikle kabuklu tüketilebilenler)

• Kuruyemişler ve tohumlar (badem, ceviz, keten tohumu)

2. Bol Su İçmek

Su tüketimi sindirim sisteminin düzenli çalışması için kritik öneme sahiptir. Gün boyunca su içilemediği için iftar ile sahur arasında en az 10 -12 bardak suiçmeye özen gösterilmelidir. 

3. Dengeli Beslenme

Ramazan’da beslenme düzeni değiştiği için sağlıklı bir denge sağlamak önemlidir:

• İftarda aşırı yağlı ve işlenmiş gıdalardan kaçının.

• Yavaş yemek yiyin ve iyice çiğneyin.

• Aşırı çay ve kahve tüketiminden kaçının, çünkü bu içecekler idrar söktürücü etkileri nedeniyle vücuttan su kaybına neden olabilir.

4. Fiziksel Aktiviteyi Artırın

Hafif egzersizler bağırsak hareketlerini destekler. İftardan sonra kısa yürüyüşler yapmak sindirimi kolaylaştırabilir. Ayrıca hafif esneme hareketleri ve yoga da bağırsak hareketlerini artırabilir.

5. Probiyotik ve Fermente Gıdalar Tüketin

Bağırsak sağlığını destekleyen probiyotikler kabızlığı önlemeye yardımcı olabilir. Yoğurt, kefir, turşu gibi fermente gıdalar tüketerek bağırsak florasını güçlendirebilirsiniz.

6. Doğal Müshil Etkili Besinlerden Yararlanın

Bazı besinler doğal olarak bağırsakları çalıştırır:

• Kuru erik, kayısı, incir gibi meyveler

• Zeytinyağı (sabahları aç karnına bir kaşık içilebilir)

• Ilık suya limon sıkıp içmek bağırsakları harekete geçirebilir

Kabızlık Giderici Doğal Kür Tarifi

Malzemeler:

• 5 adet kuru kayısı

• 3 adet kuru erik

• 1 tatlı kaşığı keten tohumu

• 1 su bardağı ılık su

• 1 çay kaşığı zeytinyağı

Hazırlanışı:

1. Kuru kayısı ve kuru erikleri bir bardak ılık suya koyup 10-15 dakika bekletin.

2. Ardından bu karışımı blenderdan geçirin veya doğrayarak tüketin.

3. Üzerine keten tohumu ve zeytinyağı ekleyerek karıştırın.

4. Sahurda veya iftardan 1 saat sonra tüketebilirsiniz.

Obeziteye karşı işbirliği hareketi olarak, her yıl daha fazla kurum ve bireyin katılımıyla sürekli gelişmeyi hedefliyoruz. Bu yıl yapılan etkinliklerin başarıyla geçirilmesi, bize gelecekte daha etkili projeler geliştirmek için motivasyon sağlamıştır.

Dünya genelinde önemli bir sağlık sorunu haline gelen obezite, bireylerin fiziksel ve psikolojik sağlığını doğrudan etkileyen bir durumdur. Obezite ile mücadelede farkındalık yaratmanın önemi her geçen gün artarken, gönüllü bireyler olarak bizler tarafından kurulan "Obeziteye Karşı İşbirliği Hareketi (NOBEZ)", bu konuda önemli bir adım atmıştır. Bu hareketin amacı, toplumun dikkatini kronik bir hastalık olan obezite sorununa çekmek ve çeşitli etkinlikler aracılığıyla farkındalık oluşturmaktır. Bu kapsamda, 4 Mart Dünya Obezite gününde hareketliliğimizin önderliğinde etkileyici bir dizi etkinlik gerçekleştirildi. 

4 Mart Dünya Obezite Gününe Damgasını Vuran Etkinlikler

Marmaris Kaymakamlığı'nın öncülüğünde, Marmaris Belediyesi'nin desteği, Marmaris İlçe Sağlık Müdürlüğü yetkilileri ve diyetisyenlerin katkılarıyla Marmaris’te bir dizi etkinlik yapıldı. 19 Mayıs Meydanı’nda gerçekleştirilen etkinlik sırasında, bireylere BKİ (Beden Kütle İndeksi) ölçümü yapıldı ve bilgilendirme ile afiş dağıtımı gerçekleştirildi. Ayrıca, Marmaris Belediyesi'nin desteğiyle LED ekranlarda obezite ile ilgili bilgilendirici görseller sunuldu. 

Etkinliğin bir diğer önemli parçası ise, Muğla Sıtkı Koçman Tazelenme Üniversitesi TAÜ Marmaris Kampüsü tarafından düzenlenen Bendir konseriydi. Yoğun bir katılımın sağlandığı bu etkinlikte, obeziteye dikkat çekmek ve toplumsal farkındalığı artırmak amacıyla gerçekleştirilen sunumlarla katılımcılara bilgilendirme yapıldı. 

5 Mart'ta ise Marmaris Şehir Stadyumu’nda Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi-Marmaris Tazelenme Yerleşkesi öğrencileri, Bocce Turnuvası ve Qigong etkinlikleri düzenleyerek toplumu obezite konusunda daha fazla bilinçlendirmeye yönelik faaliyetlere imza attı. Bu etkinlikler de Marmaris Kaymakamlığı, Muğla-Marmaris Gençlik Spor Müdürlüğü, Yeşilay Muğla Şubesi ve Gaziler Derneği gibi çeşitli kuruluşların desteğiyle gerçekleştirildi. Ayrıca, 5 Mart tarihinde Armutalan Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen bilimsel panelde, alanında uzman isimler, obezitenin etkileri ve çözüm önerileri üzerine değerli bilgiler sundular. 

Bu etkinliklerin yanı sıra, 4 Mart Dünya Obezite Günü kapsamında Ankara'da da önemli bir etkinlik düzenlendi. Ankara Büyükşehir Belediyesi (ABB) Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı'nın ev sahipliğinde ve himayelerinde "Sağlıkla Geleceğe Yürüyen Şehirler Paneli" gerçekleştirildi. Bu etkinlik, toplumda obezite hastalığına karşı farkındalık yaratmak ve sağlıklı beslenme ile sağlıklı yaşam bilincini artırmak amacı taşıyordu. Panelde obezitenin yol açtığı sağlık sorunları, önlenebilirliği ve toplum üzerindeki etkileri ele alındı. Panelde ABB belediye başkanı Sn. Mansur Yavaş ve konuyla ilgili önemli çalışmalar yürüten CHP Ankara Milletvekili Sayın Aylin Yaman’da konunun önemine ilişkin birer konuşma yaptılar.Bunun yanında etkinlikte, "Sağlıklı Yaşam, Sağlıklı Toplum" temalı bir resim sergisi ve dijital afiş yarışması da düzenlendi.

Yine 4 Mart Dünya Obezite Günü kapsamında obezite ile mücadelede dikkat çekici bir adım olarak öne çıkan."İnovasyon Yarışması" da düzenlendi. İnovatif Hemşirelik Derneği (İHD)tarafından düzenlenen bu yarışmanın teması ise "Obeziteye Yönelik İnovatif Fikirler ve Projeler" idi.. Yarışma, Obeziteye Karşı İşbirliği Hareketi (NOBEZ) ekibiyle ortaklaşa düzenlenmiş ve ülke genelinde birçok sağlık profesyoneli, akademisyen ve öğrenci inovatif ürün fikirleri ile katılmıştır. Yarışmanın ödül töreni 04 Mart 2025 tarihinde İstinye Üniversitesi tarafından düzenlenen Obezite Sempozyumu'nda gerçekleştirilmiştir. Yarışmaya, obezite alanında 200 inovatif ürün projesi ile katılım sağlanmış olup, ödül töreninde, “En İnovatif Dijital Proje Ödülü”, “En İnovatif Hizmet Ödülü”, “En İnovatif Ortaokul Proje Ödülü”, “En İnovatif Lise Proje Ödülü” ve “En İnovatif Proje Ödülü” konularında ödüller verilmiştir. Ayrıca, en fazla proje ile katılım sağlayan hemşire ve hastane de ödüllendirilmiştir. Obezite ile ilgili bu tür inovatif ve kolektif çabalar, toplumsal farkındalığın artmasına ve sağlıklı yaşam bilincinin yaygınlaşmasına katkı sağlamaktadır. Etkinlikler kapsamında hem ABB tarafından hem de İHD tarafından düzenlenen yarışmalara katılan ve ödül kazanan tüm katılımcılara teşekkür ediyor, başarılarının devamını diliyoruz. 

Önümüzde ise bir diğer önemli gün olan “10 Mayıs Dünya Sağlık İçin Hareket Et Günü” geliyor. Bu kapsamda hepimiz bulunduğumuz kurum ve kuruluşlarda hem “10 Mayıs Hareket Günü” hem de “19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı mız için "Obeziteye Karşı Yürüyelim Arkadaşlar !” temalı etkinlikler planlayabilir  her fırsatta konuyu gündemde tutabiliriz.

Adıyaman Üniversitesi (ADYÜ), Adıyaman İl Sağlık Müdürlüğü ve Medipreneurs Türkiye’nin katkılarıyla hazırlanan bir başka obeziteye karşı farkındalık etkinliği de geniş katılım buldu. ADYÜ Gençlik Meydanında Eczacılık Fakültesi öğretim üyesi Doç. Dr. Gülşen Kırpık’ın gayretleriyle düzenlenen programa Adıyaman Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Keleş, İl Sağlık Müdürü, üniversitenin akademik ve idari personeli ile öğrenciler katıldı. İl Sağlık Müdürü Prof. Dr. Mehmet Şirik'in açılış konuşmasının ardından, obezitenin sağlık üzerindeki etkileri ve önlenmesi konusunda alanında uzman isimler tarafından bilimsel bir panel de gerçekleştirildi. Sunumların ardından Eczacılık Fakültesi, Tıp Fakültesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi ve Spor Bilimleri Fakültesi öğrencileri ve akademisyenleri tarafından sağlık taraması gerçekleştirildi. Program, farkındalık yürüyüşü ve belge takdiminin ardından son buldu.

Bir diğer etkinlik ise, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi (İKÇÜ) Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, İzmir İl Sağlık Müdürlüğü Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Birimi iş birliği ile 4 Mart Dünya Obezite Günü kapsamında "Bedenini Tanı, Sağlıklı Yaşa!" sosyal sorumluluk projesi çerçevesinde bir farkındalık etkinliği oldu. 4-5 Mart 2025 tarihlerinde İKÇÜ Balatçık Kampüsü'nde gerçekleştirilen etkinlik, öğrenciler ve üniversite çalışanları tarafından yoğun ilgi gördü. Etkinlik kapsamında bireylerin bel çevresi, boy ve kilo ölçümleri yapılarak beden kitle indeksleri hesaplandı. Riskli grupta olduğu belirlenen kişilere obezite konusunda bilgilendirme yapılarak, İzmir İl Sağlık Müdürlüğü’ne bağlı Obezite Danışma Birimlerine yönlendirme sağlandı.

Sonuç olarak, tüm bu etkinlikler sayesinde toplumsal farkındalığın artması amaçlanmış ve obezite ile mücadelenin önemi bir kez daha vurgulanmıştır. Obeziteye karşı işbirliği hareketi olarak, her yıl daha fazla kurum ve bireyin katılımıyla sürekli gelişmeyi hedefliyoruz. Bu yıl yapılan etkinliklerin başarıyla geçirilmesi, bize gelecekte daha etkili projeler geliştirmek için motivasyon sağlamıştır. Gelecek yıl gerçekleştireceğimiz etkinlikler için hazırlıklarımızı sürdürürken, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve kanun yapıcılarından da destek bekliyoruz. Obeziteyle mücadelenin sadece bir günle sınırlı kalmaması gerektiğini biliyoruz; bu nedenle, toplum bilinci oluşturmak için çalışmalarımıza devam edeceğiz.

Önümüzde ise bir diğer önemli gün olan “10 Mayıs Dünya Sağlık İçin Hareket Et Günü”geliyor. Bu kapsamda hepimiz bulunduğumuz kurum ve kuruluşlarda hem “10 Mayıs Hareket Günü” hem de “19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı” mız için "Obeziteye Karşı Yürüyelim Arkadaşlar!” temalı etkinlikler planlayabilir  her fırsatta konuyu gündemde tutabiliriz.

Unutmayalım ki, sağlıklı yaşam hepimizin ortak sorumluluğudur. Artık yalnızca bireysel değil, toplumsal bir mücadele olarak gördüğümüz bu yolculukta, herkesin katkısına ihtiyacımız var. Biz yola devam ediyoruz; daha yapacak çok işimiz var!

Günümüzde kilo vermekte zorlanan birçok insan, beslenme düzenine ve egzersize dikkat ettiği halde sonuç alamamaktan şikâyetçidir. Bunun altında yatan sebeplerden biri de tiroit hormonları olabilir. Tiroit hormonları metabolizmanın düzenlenmesinde kritik bir rol oynar. Peki, tiroit hormonu nedir, ne işe yarar ve neden yavaş çalışabilir?

Tiroit Hormonu Nedir ve Ne İşe Yarar?

Tiroit hormonu, boynun ön kısmında bulunan tiroit bezinden salgılanan ve vücudun enerji üretimini düzenleyen hormonlardan biridir. Temel olarak T3 (Triiyodotironin) ve T4 (Tiroksin) hormonları olmak üzere iki ana bileşeni vardır. Bu hormonlar vücut ısısını, kalp atış hızını, sindirimi ve genel metabolizma hızını kontrol eder. Ayrıca kas ve sinir sisteminin sağlıklı çalışmasına katkıda bulunur.

Tiroit Hormonunun Yavaş Çalışma Nedenleri

Tiroit bezinin yeterince hormon üretemediği durumlar genellikle hipotiroidi olarak adlandırılır. Hipotiroidi, vücut metabolizmasının yavaşlamasına neden olur ve kilo vermeyi zorlaştırabilir. Tiroit bezinin yavaş çalışmasının başlıca nedenleri şunlardır:

* Hashimoto Tiroidi: Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla tiroit bezine saldırması sonucu ortaya çıkan bir otoimmün hastalıktır.

 İyot Eksikliği: Tiroit hormonlarının üretimi için iyot gereklidir. Eksikliği tiroit fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.

* Genetik Faktörler: Aile geçmişinde tiroit hastalıkları bulunan kişilerde daha sık görülür.

* Hormonal Dengesizlikler: Stres, kortizol seviyesinin artması ve diğer hormonel değişiklikler tiroit bezinin yavaş çalışmasına neden olabilir.

* İlaç Kullanımı: Bazı ilaçlar tiroit hormonlarının üretimini engelleyebilir.

Hipotiroidi Belirtileri

Hipotiroidi, genellikle sinsi ilerleyen ve farklı belirtilerle kendini gösteren bir hastalıktır. İşte en yaygın belirtileri:

* Sürekli yorgunluk ve halsizlik

* Kilo alma veya kilo verememe

* Soğuğa karşı hassasiyet

* Kuru cilt ve saç dökülmesi

* Depresyon ve ruh hali değişiklikleri

* Kabızlık ve sindirim sorunları

* Yavaş kalp atışı

Hipotiroidi ve Kilo Verme

Metabolizma hızını doğrudan etkileyen tiroit hormonları düşük seviyelerde olduğunda, vücut daha az enerji yakar ve kilo vermek zorlaşır. Ayrıca hipotiroidi, vücutta su tutulmasına ve ödem oluşmasına neden olabilir, bu da kilo artışı olarak algılanabilir.

Eğer tüm çabalarınıza rağmen kilo veremiyorsanız, bir endokrinoloji uzmanına başvurarak tiroit hormonlarınızı kontrol ettirmenizde fayda var. Kan testleri ile T3, T4 ve TSH seviyeleri ölçülerek teşhis konulabilir. Doktorunuz uygun bir tedavi planı belirleyerek metabolizmanızın tekrar hızlanmasını sağlayabilir.

Hipotiroidi Varsa Beslenme Nasıl Olmalı?

Hipotiroidi hastalarının beslenmelerinde dikkat etmeleri gereken bazı temel noktalar şunlardır:

* İyot açısından zengin besinler tüketin: Deniz ürünleri, iyotlu tuz, süt ve süt ürünleri iyot bakımından zengindir.

* Selenyum içeren besinleri tercih edin: Selenyum, tiroit hormonlarının düzenlenmesine yardımcı olur. Brezilya cevizi, ton balığı, yumurta ve tam tahıllar selenyum kaynağıdır.

* Gluten ve işlenmiş gıdalardan kaçının: Özellikle Hashimoto tiroiditi olan bireylerde glutenin olumsuz etkileri olabilir.

* Şeker tüketimini sınırlayın: Rafine şekerler ve basit karbonhidratlar, inflamasyonu artırarak tiroit fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.

* Koyu yeşil yapraklı sebzeleri kontrollü tüketin: Brokoli, lahana ve karnabahar gibi sebzeler guatrojen içerebilir ve çiğ tüketildiğinde tiroit fonksiyonlarını baskılayabilir.

* Omega-3 yağ asitlerini ihmal etmeyin: Somon, keten tohumu ve ceviz gibi gıdalar anti-inflamatuar etkileri sayesinde tiroit sağlığını destekleyebilir.

* Bol su için ve lifli gıdalar tüketin: Sindirim sistemi sağlığını destekleyerek kabızlığı önlemeye yardımcı olur.

Bugün bir sorun olan Obezite ile savaş, sağlıktan başlayarak tüm sistemin olumlu yönde dönüşmesi ve daha uzun süre devam edeceği anlaşılan krizlere dayanıklı hale gelmesi için büyük bir fırsat. Evet, bu yılın mottosuna uyalım; Obezite yardımıyla sistemleri değiştirelim, hayatları kurtaralım, ülkemizi aydınlık geleceğe taşıyalım. 

Dünya Obezite Federasyonu 4 Mart 2025 Dünya Obezite Günü için temasını “Changing Systems Saving Lives” olarak belirledi. “Sistemleri Değiştirerek Hayatları Kurtarma” olarak Türkçe’ye çevirebileceğimiz bu slogan çok anlamlı. Şimdiye dek büyük ölçüde bireylerin zaafı olarak görülen kilo alma veya kilo verememenin esasta bir sistem sorunu olduğunu ortaya koyan önemli bir slogan bu. Diğer bir deyişle bireylerin Obeziteden kurtulması için gösterilen çaba kadar Obeziteyi doğuran sistem sorunları ile de uğraşmayı gerekli gören bir yaklaşım. Biz, Obeziteye Karşı İşbirliği Hareketi olarak yaşadığımız deneyim sonucunda bunun da ötesine geçerek Obeziteyle mücadelenin sağlık başta tüm sistemlerin daha iyi fonksiyon göstermesinde çok etkili olabileceğini öne sürüyoruz.

Bir ülkenin en önemli halk sağlığı sorunu nedir sorusunun cevabının en sık görülen, en çok öldüren, en çok sakat bırakan hastalık olduğunu öğrendik ve öğrettik biz. Bu durumda Türkiye’nin en önemli halk sağlığı sorunu sinsi, kolay nükseden bir hastalık olan Obezitedir. Çünkü toplumun 1/3 ü obezdir, 1/3 ü preklinik obezdir, sadece 1/3 ü boyuna uygun ağırlıktadır ve bunlarda her an obez olma tehdidi altındadır, zira sistemle ilgili faktörler adeta bireyleri obez olmaya zorlamaktadır. Nitekim Türkiye Obezite sıklığı konusunda Avrupa’da ilk sırada yer almaktadır. Bir sivil inisiyatif olarak amacımız Obeziteyle ilgili tüm kurum ve kişileri harekete geçirmek ve tutum değişiklikleri yapmalarını, yani etkili olmamış sistemlerini değiştirmelerine aracı olmaktır. 4 Mart 2025’te vesile olduğumuz yurt çapındaki etkinliklerin heyecanı gelecek için umutlarımızı yeşertmektedir.

Kentlerimiz fiziki şartlar bakımından sağlıksız yaşama davetiye çıkartıyor. Ülkemizde adeta gıda terörü var. Çocuklarımızda Obezite oranı %20’ lere yaklaştığı, 2035’te % 40’lara ulaşacağı halde bu konuda elle tutulur pek bir önlem alınmıyor. Konuyla ilgili bilimsel bilgi üretilebiliyor ancak halkın Obeziteyi yenememesi sağlık okuryazarlığının düşük seviyesine bağlanıyor. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin güçsüzlüğü Obezitenin ve sağlık sistemindeki pek çok sorunun nedeni olarak görülüyor fakat bunun içinin nasıl doldurulacağı da net biçimde ortaya konamıyor. Bize göre bu sorunları ve başka birçok ciddi problemi çözecek ipin ucu Obeziteye karşı alınacak önlemlerle ilgilidir. 

Büyük şehirlerde özellikle çalışma hayatının içinde olanların doğayla ilişkisi tamamen koptu, bu ilişkiyi neredeyse sadece “yemek” ile kuruyorlar. Ne güneşin doğuşunu batışını, ne mehtabı, ne yıldızları göremiyorlar. Şehirlerinde, varsa, deniz onlar için bir an önce aşılması gereken bir engel. Yağmur, kar, fırtınanın o günü zorlaştırmaktan başka bir anlamı yok. Soludukları hava kirli, kanları beyinleri mikroplastik yuvası. O halde Obezite ile mücadele ederken sadece bir hastalıkla uğraşmıyor; tabiatla, çiçekle, böcekle, ayla, güneşle yeniden sağlıklı bir ilişki kurmaya başlıyor ve canlı cansız tüm varlıkların aynı değeri taşıdığı, bir arada korunduğu yaşamdaşlığa bir adım daha yaklaşıyoruz. Androposen çağının sonunu betimleyen Obezite bize yeni bir yaşam sisteminin kapılarını açmakta yardımcı oluyor.

Obezite bir hastalık, bizim sistemimizde hastalıklarla uğraşmak Sağlık Bakanlığının işi. Ancak Obeziteye davetiye çıkaran pek çok kök neden de yerel yönetimlerin sorumluluğunda. Kentlerde yürüyecek, spor yapacak güvenli parkların olmaması bir yana kaldırımlar bile arabaların işgali altında. Güvenli ve sağlıklı gıdaya ulaşmak ya mümkün değil ya da çok pahalı. Obeziteyle savaşa yerel yönetimleri dahil etmemiz, onları da hareketlendirmemiz şart. 4 Mart etkinliklerine Ankara, Mersin, Fethiye, Kadıköy, Mersin, Marmaris gibi belediyelerin katılımı ne kadar olumlu bir fark yarattı. Ümit ediyoruz ki gelecekte devlet yapılarıyla yerel yönetimler Obezite mücadelesinin tetiklemesiyle sağlığın tüm alanlarında alabildiğine derin bir işbirliğine girerler. 

Okul sağlığında derli toplu ne bir stratejimiz ne de bir uygulamamız var. Sahibi kim diye sorsanız o bile tam belli değil. Halbuki çocuklarımızın ve gençlerin okul ortamında geçirdikleri zaman evde geçirdikleri zamandan fazla. Okulda sağlıklı yemek işini bir türlü çözemediğimiz gibi okul kantinleri sağlıksız gıda dolu. Öğretmenlerin beslenmeleri de örnek olacak halde değil. Yeterli ve dengeli beslenme konusunda eğitimler çok eksik kalıyor. Ekran bağımlılığı, ayrıca büyük sorun. Yani Obezitenin çocuk ve ergenlerde katlanarak artması için tüm şartlar hazır. O halde yapacağımız mücadele bir taraftan çocuklarımızın sağlığını korurken bir taraftan da bir türlü ilerleme kaydedemediğimiz okul sağlığı alanında elle tutulur adımlar atmamıza yol açacaktır. 

Sağlık okuryazarlığının düşük seviyede olmasından halkımız mı yoksa sağlıklı bilim iletişimini bir türlü gerçekleştiremeyen bizler mi sorumluyuz? Çetrefil toplumsal sorunlarımızın altından kalkamadığımız durumlarda insanlarımızı cehaletle suçlamak kolaya kaçmaktır. Şu anda toplumun Obezite konusunda algısının çok açık olduğunu yaptığımız çalışmalar ve 4 Mart Dünya Obezite Günü etkinliklerinin gördüğü ilgiden anladık. Sağlığı koruma ve geliştirmenin önemli ögesi olan bilim iletişimi ve sağlık okuryazarlığı konusunda işe Obezite ile başlamak çok yararlı olacak, şarlatanların önünü önemli ölçüde kesecektir.

Obezite gibi kompleks bir sağlık sorununu Sağlık Bakanlığının tek başına çözmesi mümkün değildir. Çok açık ki gıda, tarım, sanayi, eğitim, maliye başta tüm bakanlıkların, ilgili kurumların hem planlama, hem de uygulama aşamasında devrede olması gerekiyor.

Temel Sağlık Hizmetlerinin sunumu, sağlığı koruma ve geliştirme 2025’te kimin görevi olmalı, nasıl örgütlenip, hangi araçlarla sunulmalı? Bir diğer deyişle birinci basamak yani insanların sağlık için en yakınlarında kolay ulaşabilecekleri hizmet sunumu nasıl güçlendirilmeli? Bu sorunun cevabı için Obeziteye yaklaşım çok yol gösterici olacaktır; çünkü obeziteye karşı başarı ancak, hekim, hemşire, eczacı, diyetisyen, psikolog, fizyoterapist başta olmak üzere tüm sağlık profesyonellerinin bütünsel sağlık anlayışıyla birlikte hizmet vermesi ile çözümlenebilir. Artık toplumun ana sağlık sorunları olan Obezite, kanser, diyabet, KOAH, kalp damar, demans karmaşık ve mutlaka çözüm için multidisipliner yaklaşım ve işbirliği gerektiren hastalıklardır. Yani Obeziteye yaklaşımda elde edeceğimiz kazanımları, geliştireceğimiz yenilikçi yöntemleri kolayca bu hastalıklara adapte edebilir, birinci basamakta hizmet sunumumuzu, örgütlenmemizi yeni bir sistem ve anlayışla yapabilir, halk sağlığını geliştirmede kaldıraç etkisinden yararlanabiliriz.

Obezite gibi kompleks bir sağlık sorununu Sağlık Bakanlığının tek başına çözmesi mümkün değildir. Çok açık ki gıda, tarım, sanayi, eğitim, maliye başta tüm bakanlıkların, ilgili kurumların hem planlama, hem de uygulama aşamasında devrede olması gerekiyor. Burası çok önemli; yani devlet açısından eski Kabine, Bakanlıklar, Devlet Planlama Teşkilatı örgütlenmesi de, şimdiki Cumhurbaşkanlığı Hükümet Yönetim Sistemi de bu sorunu çözmek için bizce yeterli değil; devletin kurumları arasında yepyeni bir mekanizma ve yönetişim şekli kurgulanması icap ediyor. Üstelik bu yapının yerel yönetimler, üniversite ve uzmanlık dernekleri, sivil toplum örgütleri, gönüllülerle kol kola yürümesi, tüm bilgi, birikim ve enerjiden yararlanması, tespit veya planlama ile yetinmeyip eşgüdüm içinde derhal icraata geçmesi ve seferberlik ruhunu tüm topluma hissettirmesi gerekiyor. Ancak böyle bir savunuculukla ve yenilikçi yapılanma içine girilerek hızla kararlar alınıp uygulanması ile başarı sağlanabilecektir.

Obeziteye karşı yönetimde inovasyon yaparak kurgulayacağımız bu yeni yönetişim şekli sadece karmaşık sağlık sorunlarının değil; iklim krizi, ekonomik kriz gibi ülkemizin ve tüm dünya ülkelerinin karşı karşıya olduğu devasa problemlerin çözümü için de yol gösterici olacaktır.

Gençlerimizin kolayca geliştirdiği Albert Nobez isimli yapay zeka uygulamamız isteyen herkese Obezite konusunda ücretsiz hizmet vermeye başladı. Dijital teknolojiler ve yapay zekanın iyi kullanıldığı zaman Obezite mücadelesinde de eşsiz yararlar sağladığını bizzat tespit ettik. Bu teknolojileri hem birinci basamağı güçlendirmede, hem sağlığın korunma ve geliştirilmesinde etkin biçimde kullanabiliriz. 

Düzenlediğimiz ilgili İnovasyon Yarışmasına 200 civarı projesiyle ortaokul öğrencilerinden hastane yöneticilerine geniş bir yelpazede katılım olması ve birbirinden değerli, orijinal fikir ve projelerin gelmesi bizi şaşırtmadı. İnovasyon çağında kapalı kapılar ardında, birbirinden pek farklı düşünmeyen, sahadaki pratikten uzak bir grup insanın kendi arasında çözüm üretme devri çoktan kapandı. Sorunlara startup gibi bakabilmeli, alışılmış uygulamaların yerine yıkıcı - disruptif çözüm önerilerinden alabildiğine yararlanmalıyız.

Yaptığımız tartışmalar ışığında Dünya Sağlık Örgütünün “Bütün Politikalarda Sağlık, Bütünsel Sağlık” şiarı Obezite için ne kadar doğru, uygulaması ne kadar kolay değil mi? İşte bu kolaylıkla sağlık sistemini Obezite üzerinden yeniden ve bütünsel biçimde kurgulamak mümkün. Aslında siyasi karar vericilerin her çetrefil sorunda bu pusulayı kullanması hem kendileri hem de toplum için çok gerekli ve yararlı. Yani bugün bir sorun olan Obezite ile savaş, sağlıktan başlayarak tüm sistemin olumlu yönde dönüşmesi ve daha uzun süre devam edeceği anlaşılan krizlere dayanıklı hale gelmesi için büyük bir fırsat. 

Evet, bu yılın mottosuna uyalım; Obezite yardımıyla sistemleri değiştirelim, hayatları kurtaralım, ülkemizi aydınlık geleceğe taşıyalım.

Ramazan ayı, manevi olarak kendimizi yenilediğimiz ve aynı zamanda vücudumuzun da dinlendiği özel bir dönemdir. Ancak, yanlış beslenme alışkanlıkları bu süreci sağlıksız hale getirebilir ve hatta kilo alımına neden olabilir. Peki, hem sağlıklı kalıp hem de kilo vermek için Ramazan’da nasıl beslenmeliyiz?

Sahurda Dengeli ve Tok Tutan Besinler Tüketin

Sahur, gün boyu enerjik kalabilmek ve açlığı minimum seviyeye indirmek için oldukça önemli. Protein ve sağlıklı yağlardan zengin besinler tüketmek sizi uzun süre tok tutacaktır. Yumurta, lor peyniri, yoğurt, tam tahıllı ekmek ve ceviz gibi besinleri tercih edebilirsiniz. Aşırı tuzlu ve şekerli gıdalardan kaçınarak susuzluğu önlemek de önemli bir nokta.

İftarda Ani Yüklenmelerden Kaçının

Uzun süren açlık sonrası iftar sofrasında hızlı ve fazla yemek yemek vücudu yorar. İftara su ve hurma ile başlayıp, ardından bir kase çorba içmek sindirimi kolaylaştırır. Ana öğüne geçerken porsiyonları küçük tutarak hafif ve dengeli beslenmeye özen göstermek gerekir.

Sağlıklı Karbonhidratları Tercih Edin

Beyaz ekmek, pilav ve makarna gibi basit karbonhidratlar yerine tam tahıllı ekmek, bulgur pilavı ve lif oranı yüksek sebzeleri tercih edebilirsiniz. Bu besinler kan şekerini dengede tutarak açlık krizlerini önler.

Protein ve Sağlıklı Yağlardan Faydalanın

Tavuk, balık, kırmızı et, yumurta, baklagiller gibi protein kaynakları kas kaybını önler ve tok tutar. Aynı zamanda, avokado, zeytinyağı, fındık ve badem gibi sağlıklı yağlar da vücuda enerji sağlar ve uzun süre tok kalmanızı destekler.

Şekerli ve Hamur İşlerinden Uzak Durun

Ramazan ayı tatlılarla özdeşleşmiş olsa da şerbetli tatlılardan kaçınmak, kilo vermek için oldukça önemli. Tatlı ihtiyacınızı meyveler, yoğurtlu tatlılar veya hurma ile karşılamak çok daha sağlıklı olacaktır.

Bol Su İçmeyi İhmal Etmeyin

Vücudun su kaybını önlemek ve metabolizmayı hızlandırmak için iftar ile sahur arasında en az 2-2,5 litre su tüketmeye özen gösterin. Su tüketimi, hem tokluk hissini artırır hem de sindirimi kolaylaştırır.

Hafif Egzersizler Yapın

Ramazan’da ağır sporlardan kaçınarak hafif yürüyüşler, esneme hareketleri veya yoga gibi aktivitelerle hareketli kalabilirsiniz. İftardan 1-2 saat sonra yapacağınız kısa yürüyüşler sindirimi hızlandırarak kilo verme sürecinizi destekler.

Ramazan ayında kilo vermek için dengeli ve sağlıklı beslenmek çok önemli. Sahurda tok tutan gıdalar tüketmek, iftarda aşırıya kaçmamak, bol su içmek ve hafif egzersizler yapmak bu süreci daha verimli hale getirecektir. Unutmayın, Ramazan ayı sadece ruhumuzu değil, bedenimizi de arındırmak için güzel bir fırsattır. 

Sahurda Tok Tutan Yulaf Kasesi 

Malzemeler:

• 4 yemek kaşığı yulaf ezmesi

• 1 su bardağı süt (isteğe bağlı olarak badem veya hindistan cevizi sütü de kullanabilirsiniz)

• 1 yemek kaşığı chia tohumu (tokluk hissini artırır)

• 1 tatlı kaşığı bal veya hurma püresi

• 1/2 muz (dilimlenmiş)

• 1 yemek kaşığı ceviz veya badem (dövülmüş)

• 1 çay kaşığı tarçın (kan şekerini dengeler)

Yapılışı:

1. Sütü bir tencereye alın ve hafifçe ısıtın.

2. Yulaf ezmesini ekleyerek birkaç dakika pişirin.

3. Karışıma chia tohumu ve tarçını ekleyin, karıştırarak 1-2 dakika daha pişirin.

4. Kaselere alıp üzerine dilimlenmiş muz, ceviz/badem ve bal veya hurma püresi ekleyin.

Bu tarif hem uzun süre tok tutar hem de sindirimi destekler. İçeriğine ekstra protein eklemek isterseniz içine yoğurt da karıştırabilirsiniz.

Obezitenin önlenmesi ve tedavisinde inovatif yaklaşımlar, sağlık alanındaki teknolojik ve biyolojik gelişmelerle birlikte gün geçtikçe hızla çeşitlenmektedir. Dijital uygulamalar, biyoteknolojik çözümler, yapay zeka ve psikolojik destekler, obezite tedavisinde önemli bir dönüşüm yaratmaktadır. Ancak, kişiye özel tedavi planlarının oluşturulması, başarıyı artıracak anahtar faktörlerden biridir.

Obezite, günümüzde dünya çapında yaygınlaşan ve ciddi sağlık sorunlarına yol açan bir hastalık olarak karşımıza çıkmaktadır. Diyabet, kalp hastalıkları, hipertansiyon gibi pek çok rahatsızlıkla doğrudan ilişkili olan obezite, bireylerin yaşam kalitesini olumsuz etkilerken, sağlık sistemine de büyük bir yük getirmektedir. Obezitenin tedavisinde geleneksel yöntemlerin yanı sıra son yıllarda inovatif yaklaşımlar da önemli bir yer edinmiştir. Bu yazımızda, obezitenin önlenmesi ve tedavisinde kullanılan inovatif yöntemleri ele alacağız.

1. Dijital Sağlık Uygulamaları ve Mobil Teknolojiler

Teknolojinin hızla gelişmesi, sağlık alanında da devrim niteliğinde değişikliklere yol açmıştır. Obezite tedavisinde kullanılan dijital sağlık uygulamaları, bireylerin yaşam tarzlarını izlemelerini ve kontrol etmelerini kolaylaştırmaktadır. Özellikle akıllı telefonlar ve giyilebilir cihazlar sayesinde kullanıcılar, yemek yedikleri gıdaların kalori değerlerini takip edebilir, egzersizlerini izleyebilir ve günlük su tüketimlerini düzenleyebilirler.

Mobil uygulamalar ve dijital platformlar, kişisel diyet planları oluşturulmasına, egzersiz programlarının düzenlenmesine ve kilo takibi yapılmasına yardımcı olmaktadır. Ayrıca, bu platformlar kullanıcıların ilerlemelerini görmelerini ve motive olmalarını sağlar. Örneğin, "MyFitnessPal", "Lose It!" gibi uygulamalar, kullanıcılara kalori takibi yapma ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları geliştirme konusunda rehberlik eder.

MyFitnessPal

MyFitnessPal, dünya çapında en popüler kilo kaybı ve sağlık izleme uygulamalarından biridir. Kullanıcılar, yedikleri yiyeceklerin kalori miktarını ve besin değerlerini takip edebilmekledir. Ayrıca gerçekleştirmiş olduğu egzersizlerin kayıtlarını tutabilirken aldıkları toplam kaloriyi de kontrol altında tutabilmelerini sağlamaktadır.

Sunduğu İçerikler:

* Yiyecek veri tabanı

* Kalori takibi

* Egzersiz ve aktivite izleme

* Sosyal etkileşim ve topluluk desteği

Kullanıcılar, yedikleri yiyecekleri kaydederek günlük kalori alımlarını takip edebilir ve kilo kaybı hedeflerine odaklanabilmektedirler. Uygulama, yiyeceklerin barkodlarını tarama özelliğiyle kullanıcıların işini kolaylaştırmaktadır.

Lose It!

Lose It!, kalori takibi ve kilo kaybı için oldukça popüler bir uygulamadır. Kullanıcılar, yedikleri yiyecekleri kaydederek günlük kalori alımlarını takip edebilir ve kilo kaybı hedeflerine odaklanabilmektedirler. Uygulama, yiyeceklerin barkodlarını tarama özelliğiyle kullanıcıların işini kolaylaştırmaktadır.

Sunduğu İçerik:

* Yiyecek barkodlarını tarayabilme

* Kişisel hedefler oluşturma

* Egzersiz ve aktivite takibi

* Topluluk desteği

Fitbit

Fitbit, giyilebilir cihaz markası olup, kullanıcıların günlük aktivitelerini izlemesine olanak tanımaktadır. Fitbit uygulaması, kullanıcıların adım sayısını, kalori tüketimini, uyku düzenlerini ve egzersiz aktivitelerini izlemektedir.  Uygulama, kullanıcıların fiziksel aktivitelerini artırmaya yönelik motivasyon da sağlamaktadır.

Sunduğu İçerik:

* Adım sayma ve aktivite izleme

* Uyku düzeni takibi

* Kalori takibi ve egzersiz izleme

* Sağlık raporları ve öneriler

2. Biyoteknoloji ve Genetik Yaklaşımlar

Obezitenin genetik yatkınlıkla ilişkilendirilmesi, tedavi yöntemlerinde biyoteknolojik gelişmeleri de gündeme getirmiştir. Genetik testler, bireylerin metabolizma hızını, yağ depolama eğilimlerini ve insülin direncini belirleyerek, kişiselleştirilmiş tedavi planları oluşturulmasına olanak tanır.

Biyoteknolojik yenilikler, obezite tedavisinde genetik mühendislik uygulamalarına kadar uzanabilir. Özellikle, bazı gen terapileri, obeziteyi doğrudan etkileyebilecek hormonları düzenleme ya da metabolizma hızını artırma üzerine çalışmalar yapılmaktadır. Örneğin, obezite tedavisinde kullanılan bazı biyolojik ilaçlar (glucagon-like peptide-ı agonists, bariyatrik ilaçlar gibi), vücuttaki yağ birikimini hedef alarak kilo kaybını hızlandırmaktadır.

YZ destekli sağlık uygulamaları, doktorlara hastanın durumunu daha net bir şekilde anlamada yardımcı olur ve tedavi süreçlerini optimize eder. Örneğin, beslenme düzeni üzerinde yapılan analizler, kişilerin hangi gıdaları tüketmeleri gerektiği konusunda önerilerde bulunabilir.

3. Yapay Zeka ve Makine Öğrenimi

Yapay zeka (YZ) ve makine öğrenimi, sağlık sektöründe giderek daha fazla yer almaktadır. Obezite tedavisinde, YZ algoritmaları, hastaların fiziksel aktivitelerini, yedikleri yiyecekleri, uyku düzenlerini ve genetik verilerini analiz ederek daha doğru ve kişiselleştirilmiş tedavi önerileri sunmaktadır.

YZ destekli sağlık uygulamaları, doktorlara hastanın durumunu daha net bir şekilde anlamada yardımcı olur ve tedavi süreçlerini optimize eder. Örneğin, beslenme düzeni üzerinde yapılan analizler, kişilerin hangi gıdaları tüketmeleri gerektiği konusunda önerilerde bulunabilir. Ayrıca, yapay zeka, egzersiz programlarını kişiye özel hale getirerek daha verimli sonuçlar alınmasını sağlar.

Albert Health

Kullanıcıların sağlık verilerini takip etmelerini ve yaşam tarzı değişiklikleri ile ilgili kişiselleştirilmiş öneriler alabilmelerini sağlayan bir uygulamadır. Uygulama, sadece obezite değil, genel sağlık yönetimi, diyet takibi, egzersiz önerileri ve daha pek çok sağlık odaklı özelliğe sahip olduğu görülmektedir.

Sunduğu İçerik;

* Kişisel Sağlık Yönetimi

* Diyet Takibi

* Egzersiz ve Aktivite İzleme

* Sağlık Raporları ve Analizi

* Kişiselleştirilmiş Tavsiyeler

4. Psikolojik Destek ve Davranışsal Değişim Programları

Obezite tedavisinde sadece fiziksel faktörler değil, psikolojik etmenler de büyük bir rol oynamaktadır. Davranışsal değişim programları, bireylerin yemek yeme alışkanlıklarını, duygusal yeme ve stresle başa çıkma yöntemlerini hedef alır. Son yıllarda, dijital platformlarda sunulan psikolojik destekler ve davranışsal terapi yöntemleri, obezite tedavisinde önemli bir yenilik olarak öne çıkmaktadır.

Mobil uygulamalar aracılığıyla kullanıcılar, psikolojik danışmanlık alabilir ve duygusal yeme alışkanlıklarını değiştirebilirler. Ayrıca, bu uygulamalar sayesinde bireyler, stresle başa çıkma, duygu durumlarını yönetme ve kendilerini motive etme konusunda rehberlik alabilirler. Obezite tedavisinde psikolojik yaklaşımın güçlendirilmesi, kalıcı kilo kaybı sağlanmasında önemli bir adımdır.

Noom

Noom, obeziteyi tedavi etmek için psikolojik yaklaşımı benimseyen bir uygulamadır. Kilo kaybını sadece fiziksel değil, duygusal ve zihinsel düzeyde ele almaktadır. Noom, davranış değişikliği teknikleri kullanarak bireyleri sağlıklı yaşam tarzlarına yönlendirmeyi amaçlamaktadır.

Sunduğu İçerik:

* Davranışsal terapi ve psikolojik destek

* Kişisel sağlık koçu

* Günlük motivasyon ve rehberlik

* Yiyecek ve egzersiz izleme

5. Mikrobiyom ve Beslenme

Son yıllarda yapılan araştırmalar, bağırsak mikrobiyomunun obezite üzerinde önemli bir etkisi olduğunu ortaya koymuştur. Mikrobiyom, vücuttaki sindirim sistemine yerleşmiş olan mikroorganizmaların bütünüdür ve besin emilimi, metabolizma ve bağışıklık fonksiyonları üzerinde büyük bir rol oynamaktadır. Obezite tedavisinde, mikrobiyomun düzenlenmesi, sağlıklı bakterilerin artırılması ve zararlı bakterilerin azaltılması üzerine yeni tedavi yaklaşımları geliştirilmektedir.

Mikrobiyom düzenlemesi için probiyotikler ve prebiyotikler gibi besin takviyeleri kullanılmakta, ayrıca belirli beslenme düzenlerinin mikrobiyomu dengelediği ve kilo kaybını desteklediği gözlemlenmektedir. Bu inovatif yaklaşım, obezitenin tedavisinde önemli bir adım olarak kabul edilmektedir.

6. Cerrahi Müdahaleler ve Minimal İnvaziv Yöntemler

Obezite tedavisinde cerrahi müdahalelerde de önemli bir yenilik söz konusudur. Geleneksel obezite cerrahisi, daha invaziv ve büyük cerrahi işlemler gerektirirken, günümüzde minimal invaziv yöntemler ve robotik cerrahi teknikler kullanılmaktadır. Bu tür cerrahi yaklaşımlar, daha hızlı iyileşme süreçleri ve daha az komplikasyon riski sunmaktadır.

Obezitenin varlığına ve bir hastalık oluşuna dikkat çekmek amacıyla Prof. Dr. Melih BULUT önderliğinde bir grup sağlık profesyonelleri tarafından geçtiğimiz aylarda kurulan “Obeziteye Karşı İş birliği Hareketi” de obezitenin önlenmesinde başarılı bir sosyal inovasyon örneğidir. Hareketin, birçok farklı kurum ve kuruluşları obezitenin bir hastalık olduğuna dikkat çekmesini sağladığını yapılan çalışmalarda görmekteyiz ki özellikle geçtiğimiz haftalarda ve süregelen günlerde obezite hakkında kapsamlı etkinliklerin düzenlendiğini, sosyal medya paylaşımlarının arttığını, yarışmaların ve söyleşilerin düzenlendiğini sıklıkla görüntülemekteyiz.

Düzenlenen programların arasında Hareketin, İnovatif Hemşirelik Derneği ile birlikte düzenlemiş olduğu “Obeziteye Yönelik İnovatif Fikirler ve Projeler Yarışması” öğrenciler, sağlık profesyonelleri ve mühendislik dalları tarafından çokça ilgi görmüş ve birçok kişinin obezite tanısına dair olan farkındalığını arttırmıştır.

Obezitenin önlenmesi ve tedavisinde inovatif yaklaşımlar, sağlık alanındaki teknolojik ve biyolojik gelişmelerle birlikte gün geçtikçe hızla çeşitlenmektedir. Dijital uygulamalar, biyoteknolojik çözümler, yapay zeka ve psikolojik destekler, obezite tedavisinde önemli bir dönüşüm yaratmaktadır. Ancak, her bireyin farklı ihtiyaçları ve sağlık durumu göz önünde bulundurularak, kişiye özel tedavi planlarının oluşturulması, başarıyı artıracak anahtar faktörlerden biridir. Obeziteyle mücadelede bütüncül bir yaklaşım benimsemek, yalnızca fiziksel sağlık için değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal sağlık açısından da kalıcı çözüm yolları sunmaktadır.

Yaşlanmak, hayatın doğal bir parçası olsa da, bu süreci sağlıklı ve dinç bir şekilde geçirmek bizim elimizde. Doğru beslenme alışkanlıkları edinmek, hücrelerin yenilenmesini destekleyerek yaşlanma sürecini yavaşlatabilir ve yaşam kalitesini artırabilir. Peki, sağlıklı yaş almak için nasıl beslenmeliyiz?

Yaşlanmayı Yavaşlatan Besinler

1 - Antioksidan Zengini Gıdalar
Serbest radikallerin vücuda verdiği zararı önlemek için antioksidan açısından zengin besinler tüketmek büyük önem taşır. C vitamini, E vitamini ve beta-karoten gibi antioksidanlar cilt sağlığını destekler ve hücreleri korur.

* Böğürtlen, yaban mersini, çilek gibi kırmızı ve mor meyveler
* Ispanak, lahana, brokoli gibi yeşil yapraklı sebzeler
* Havuç, tatlı patates gibi beta-karoten kaynakları

2 - Omega-3 Yağ Asitleri
Beyin sağlığını koruyan ve iltihaplanmayı azaltan omega-3 yağ asitleri, aynı zamanda cilt esnekliğini de destekler.

* Somon, sardalya, uskumru gibi yağlı balıklar
* Ceviz, keten tohumu, chia tohumu

3 - Kolajen Üretimini Destekleyen Besinler
Cilt elastikiyetini artıran kolajen, yaşlandıkça azalır. Bu yüzden kolajen üretimini destekleyen gıdalar tüketmek gerekir.

* Kemik suyu
* Yumurta beyazı
* C vitamini içeren meyve ve sebzeler (portakal, kivi, biber)

4 - Protein Kaynakları
Kas kaybını önlemek için protein alımı önemlidir. Yaş ilerledikçe kasları güçlü tutmak için kaliteli protein kaynakları tüketilmelidir.

* Tavuk, hindi, yumurta
* Baklagiller (mercimek, nohut, fasulye)
* Süt ve süt ürünleri

5 - Lifli Gıdalar
Bağırsak sağlığını destekleyen lif, aynı zamanda sindirimi kolaylaştırır ve kalp hastalıklarını önlemeye yardımcı olur.

* Tam tahıllar (yulaf, esmer pirinç, kepekli ekmek)
* Kurubaklagiller
* Meyve ve sebzeler

6 - Yeşil Çay ve Su Tüketimi
Yeşil çay, güçlü antioksidanlar içerir ve hücrelerin yenilenmesine yardımcı olur. Ayrıca, yeterli su tüketimi de cildin nemli ve parlak kalmasını sağlar.

Sağlıklı Yaşlanmak İçin Beslenme Önerileri

* Şeker ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Fazla şeker tüketimi ciltte kırışıklıklara ve inflamasyona neden olabilir.
* Tuz tüketimini azaltın. Aşırı tuz, tansiyonu yükselterek damar sağlığını olumsuz etkileyebilir.
* Düzenli egzersiz yapın. Dengeli beslenmeyle birlikte düzenli fiziksel aktivite de sağlıklı yaş almayı destekler:
* Uyku düzeninize dikkat edin. Kaliteli uyku, vücudun yenilenmesini sağlar ve yaşlanmayı geciktirir.
* Stresi yönetin. Kronik stres, vücutta iltihaplanmaya neden olarak yaşlanmayı hızlandırabilir. Meditasyon, yürüyüş ve hobilerle stres seviyesini kontrol altına almak önemlidir.

Dünya Obezite Federasyonu, okul çağındaki obez çocuk ve ergenlerin sayısının 2030 yılına kadar dünya çapında 150 milyondan 250 milyonun üzerine çıkacağını öngörüyor. Bu artış, nüfusun yaşlanmasıyla birlikte sağlık hizmetleri ve sosyal hizmetler üzerinde önemli bir yük oluşturacak.

İnsan yaşamında yeterli ve dengeli beslenmenin önemli olduğu dönemlerden birisi çocukluk çağıdır. Bu dönemde beslenmenin yeterli ve vücut gereksinimlerine uygun olması çok önemlidir. Çünkü bu dönem büyüme ve gelişmenin çok önemli olduğu bir süreç olmasının yanı sıra fizyolojik ve psikolojik değişim ile sosyal olgunluğa hazırlanma sürecini de içerir.

Çocuklarda yanlış beslenme alışkanlıkları sonucu ortaya çıkan sağlık sorunlarının başında obezite gelmektedir. Obezite, esas olarak yetişkin yaş grubunu ilgilendiren bir sorun gibi görünse de başlangıcının çoğu kez bebeklik ve adolesan dönemlere uzanması nedeniyle çocukluk yaş grubunu doğrudan ilgilendirmektedir.

Çocukluk çağı obezitesi, erken ya da ilerleyen yaşlarda kalp ve damar hastalıkları, yüksek kolesterol, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, depresyon, hafıza ve algı problemleri, kemik ve eklem rahatsızlıkları gibi birçok kronik durumla ilişkilidir.

Dünya Obezite Federasyonu, okul çağındaki obez çocuk ve ergenlerin sayısının 2030 yılına kadar dünya çapında 150 milyondan 250 milyonun üzerine çıkacağını öngörüyor. Bu artış, nüfusun yaşlanmasıyla birlikte sağlık hizmetleri ve sosyal hizmetler üzerinde önemli bir yük oluşturacak.

Çocukluk çağı obezitesinin yakından izlenmesi gerekir...

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de çocukluk çağı obezitesi görülme sıklığı giderek artmaktadır.

Yapılan çalışmalarda, yetersiz ve dengesiz beslenen öğrencilerin dikkat sürelerinin kısaldığı, algılamalarının azaldığı, öğrenmede güçlük ve davranış bozuklukları çektikleri, okulda devamsızlık sürelerinin uzadığı ve okul başarılarının düşük olduğu ortaya konmuştur.

Aileler çocuklarının yalnızca okul başarılarıyla değil, onların büyüme ve gelişmelerini izleme ve sağlıklı beslenme davranışları geliştirmeleriyle de yakından ilgilenmeli ve kendi beslenme alışkanlıkları ile örnek olmalıdırlar.

Çocuklarda Obezitenin Engellenmesi İçin Neler Yapılabilir?

Sağlıksız yaşam tarzı ile yavaş yavaş etkisini gösteren obeziteden çocuklarımızı korumak için ihtiyacımız olan “yerleşmiş alışkanlıklarımızı değiştirerek yeni ve daha sağlıklı yaşam tarzı” na geçmektir.

Özellikle okul öncesi yaşlardaki çocukların obezite konusunda bilgilendirilmesi, oyun-şarkı-etkinlik-el becerisi gibi ilgilerini çekecek araçlarla beslenmelerinde davranış değişiklikleri yaratılması, ebeveynlerin bu konuda çocuklarına örnek teşkil edecek davranışlar sergilemesinin sağlanması çocuk yaşta obezite görülme sıklığını düşüren önemli konular arasında yer alıyor.

Okul çağı, çocuğun toplum yaşamına ilk kez bilinçli olarak girdiği bir dönemdir. Okul öncesi çağda çocuğun beslenme alışkanlıklarını aile etkilerken, okul çağında arkadaşlar/akran grubu, reklamlar, okulda beslenme konusunda denetimin olmaması, özellikle annenin çalışmasına bağlı olarak okuldan eve gelince, kendi kendine yiyecek hazırlaması sonucu çocukta yanlış beslenme alışkanlıkları gelişebilmektedir. Bu nedenle çocuğun yeterli ve dengeli beslenebilmesi için çocuğun, ailenin, okul yönetimindeki bireylerin ve öğretmenlerin beslenme konusunda bilinçli, eğitimli ve iş birliği içerisinde olmaları gerekmektedir.

Sağlıklı Gıda Erişilebilir olmalı!

Sağlıklı beslenme ancak sağlıklı gıdaya erişim ile mümkündür. Sağlıklı bir gelecek için sağlıklı gıdaya erişimin de sağlanması gerektiğini unutmamamız gerekir. Sadece çocuklarımız için değil her yaştan bireyin sağlıklı ve yeterli gıdaya ulaşabilmesi için gerekli olan yapısal, düzenleyici ve mali eylemlerin hayata geçirilmesi önemlidir.

Anne Babalara ve Öğretmenlere Beslenme Eğitimi!

Öncelikle çocuğun beslenmesinde birinci derecede görevli olan ebeveynlerin ve diğer aile bireylerinin, örgün eğitimin her aşamasındaki çocukların ve onları eğitecek olan öğretmenlerin, beslenme eğitiminden geçmesi ve bilinçlendirilmeleri gerekmektedir. Özellikle öğretmenler, çocukların kahvaltı yapıp yapmadığını sorgulamalı ve sağlıklı beslenme ile ilgili küçük oyun ve aktiviteler düzenlemelidir.

Örneğin, şeker ve şekerli besinler, cips, gazlı içecekler yerine süt, yoğurt, meyve, sağlıklı sandviçler, kuruyemişlerin tüketiminin tercih edilmesi çocukların sağlıklı beslenmeleri açısından daha yararlıdır. Hazır gıdalardan olabildiğince uzaklaşılmalıdır

Beslenme Alışkanlıklarının Düzenlenmesi:

* Çocuklarda beslenme çocuğun yaşına, cinsiyetine, vücut ağırlığına, fiziksel aktivite düzeyine göre düzenlenmelidir

* Ara ve ana öğünlerde dengeli besin seçimi sağlanmalıdır

* Enerjisi yüksek içecekler tercih edilmemeli, ancak su tüketimi arttırılmalıdır. Okulda veya evde dinlenirken ve ders çalışırken açlık hissedildiğinde tüketilen besinlere dikkat edilmelidir. Örneğin, şeker ve şekerli besinler, cips, gazlı içecekler yerine süt, yoğurt, meyve, sağlıklı sandviçler, kuruyemişlerin tüketiminin tercih edilmesi çocukların sağlıklı beslenmeleri açısından daha yararlıdır.

* Hazır gıdalardan olabildiğince uzaklaşılmalıdır

* Günlük yağ miktarı ve örüntüsü dengeli düzenlenmelidir

* Yeterli sebze ve meyve tüketimi (5 porsiyon) ile günlük posa miktarının yeterli miktarda alınmalıdır

* Gereksinmeye uygun miktarların düzenlenmesinde davranış değişikliği yaratılmalıdır

Hareketli bir yaşam biçiminin değiştirilmesi

* Daha aktif bir yaşam tarzı geliştirilmelidir.

* Uzun süreli televizyon seyretme, bilgisayar kullanımından kaçınılmalı, düzenli spor yapma alışkanlığı kazanılmalıdır.

* Çocuklar gerek okul yönetimi gerekse ebeveynleri tarafından sevdikleri herhangi bir spor dalı ile ilgilenmeleri için teşvik edilmelidir.

* Yine aynı şekilde, fiziksel aktiviteyi özendiren ve mümkün kılan şehirler ve yaşam alanları oluşturulmalıdır.

Reklamların denetlenmesi

* Özellikle çocukların ilgisini çekecek, enerji değeri yüksek, besin değeri düşük besin maddelerinin reklamları sınırlanmalı veya kaldırılmalıdır.

Okul kantinlerinin denetlenmesi

* Okul kantinlerinde çocuğun sağlığı ve beslenmesine uygun besinlerin satışı sağlanmalıdır.

* Her aşamadaki eğitim kurumlarında beslenme servisleri diyetisyen denetiminde olmalıdır.

* Sağlık Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığımız tarafından yapılan çalışmalar ve alınan önlemler kapsamında okul kantinleri denetleniyor ancak her okula uygulanabiliyor mu bilmiyorum.

Güne yeterli ve dengeli yapılan bir kahvaltı ile başlamak öğrencilerin okul başarısının artmasında son derece önemlidir. Çocukların her sabah düzenli olarak kahvaltı yapma alışkanlığı kazanmalarına özen gösterilmelidir. 

Kahvaltı Olmazsa Olmaz!

* Yapılan çalışmalar özellikle çocuklarda kahvaltı alışkanlığının obeziteyi engellediği yönündedir...

* Öğrenciler için en önemli öğün kahvaltıdır. Bütün gece süren açlıktan sonra, vücudumuz ve beynimiz güne başlamak için enerjiye gereksinim duymaktadır. Kahvaltı yapılmadığı takdirde, dikkat dağınıklığı, yorgunluk, baş ağrısı ve zihinsel performansta azalma olabilmektedir. Bu nedenle, güne yeterli ve dengeli yapılan bir kahvaltı ile başlamak öğrencilerin okul başarısının artmasında son derece önemlidir. Çocukların her sabah düzenli olarak kahvaltı yapma alışkanlığı kazanmalarına özen gösterilmelidir. 

Dengeli Bir Kahvaltı Örneği:

* 1 dilim Peynir,

* 1 adet haşlanmış yumurta,

* Bir porsiyon taze meyve

* Mevsimine uygun sebzeler

* 1-2 dilim tam tahıllı ekmek

* 7-8 adet zeytin ya da ceviz, badem gibi yemişler

Beslenme Çantam Kontrol Altında !

* Anne ve babalar çocukların beslenme çantası içeriğinin, sağlıklı seçeneklerden oluşmasına dikkat etmelidir... Beslenme çantasında yer alabilecek sağlıklı yiyecek alternatiflerini sıralayacak olursak;

* Sağlıklı sandviçler (tam tahıl ekmeği ile hazırlanmış, peynirli, yumurtalı, ton balıklı ve mevsim yeşilliklerinden oluşan... )

* Yoğurt, ayran, kefir

* Meyve,

* Ev yapımı kek

* Kuru meyveler ve badem ya da ceviz ile oluşturulmuş atıştırmalık paketler,

* Taze meyvelerle yapılmış yoğurtlu karışımlar..

Bilgisayar, Telefon ve Televizyon Karşısında Geçirilen Zamana Dikkat !

* Ekran karşısında geçirilen zaman arttıkça çocukların sağlıksız besin tüketimleri de artmaktadır. Bu nedenle günlük televizyon ve bilgisayar karşısında geçirilecek zaman anne baba tarafından sınırlandırılmalı, bu bir kural haline getirilmeli ve çocukla paylaşılmalıdır.

* Yapılan çalışmalar çocukların günde 2 saatten daha fazla televizyon ve bilgisayar karşısında vakit geçirmemelerini önermektedir.

Park ve Bahçelerimize ne oldu?

Çocukluğumda oynayabildiğim park ve oyun alanlarının çoğu bugün ya alışveriş merkezi ya otopark ya da yükselen gökdelenlerin altında kaldı... Bugünse, sokak aralarına ya da alışveriş merkezlerinin içine sıkıştırılmış ve çocuklar için hiç de cazip olmayan park ve oyun alanlarında çocuklar oyun oynamaya çalışıyor. Bisiklet sürebilecekleri yeterince bisiklet yolu da yok...

Obeziteyi önlemede hepimize büyük görevler düşmekte. Birey olarak kendimizden, idari yönetimlere, ilgili bakanlıklardan, üniversitelere, her kademe okullardan özel sektöre kadar yapabileceğimiz çok şey var. Çocuklarımıza sağlıklı beslenme alışkanlıkları ve hareket edebilecekleri yaşam ve oyun alanlarını kazandırabilme umuduyla...

----

Referanslar

1. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

Havalar soğuyunca çoğumuzun canı daha fazla yemek yemek ister, daha az hareket ederiz ve sanki vücudumuz bilinçsizce yağ depolamaya başlar. Peki, kış aylarında neden kilo alıyoruz ve bu süreç hangi biyolojik mekanizmalarla bağlantılı?

1. Kışın Metabolizma Nasıl Değişir?

Kış aylarında hava soğudukça vücudumuz kendini sıcak tutmak için daha fazla enerji harcar. Ama işin ilginç yanı, bu enerji açığını çoğu zaman farkında olmadan fazladan yemek yiyerek kapatırız. Üstelik günlerin kısalması, güneş ışığına daha az maruz kalmamız ve düşük sıcaklıklar, hormonlarımızı etkileyerek iştahımızı artırabilir.

2. Hangi Hormonlar Kışın Kilo Almamızı Etkiler?

Kışın kilo almayı tetikleyen birkaç önemli hormon var:

* Melatonin: Gün ışığı azaldıkça, melatonin seviyeleri artar. Bu hormonun yükselmesi genellikle uykuyu teşvik etse de aynı zamanda iştahın da artmasına neden olabilir.

* Serotonin: Güneş ışığı, serotonin üretimini destekler. Kışın daha az güneş gördüğümüzde, serotonin seviyeleri düşer ve tatlı, karbonhidratlı yiyeceklere olan isteğimiz artar. Çünkü karbonhidrat tüketmek serotonin seviyesini geçici olarak yükseltir.

* Leptin ve Ghrelin: Leptin tokluk hormonu, ghrelin ise açlık hormonudur. Soğuk havalarda leptin seviyesi düşebilirken, ghrelin seviyesi yükselir. Yani daha az doyduğumuzu hissederiz ve daha çok yemek yeriz.

* Kortizol: Kış aylarında stres seviyesi de artabilir. Stres hormonu olan kortizol, özellikle göbek bölgesinde yağ depolanmasını kolaylaştırır.

3. Kışın Kilo Vermek Neden Daha Zor?

Kışın kilo vermek sadece hormonlarla ilgili değil, aynı zamanda yaşam tarzımızdaki değişikliklerle de bağlantılı:

* Daha Az Hareket Ediyoruz: Soğuk hava ve kısa günler, dışarı çıkma isteğimizi azaltır. Spor salonuna gitmek yerine evde battaniye altında oturmayı tercih edebiliriz.

* Daha Fazla Karbonhidrat ve Yağlı Yiyecekler Tüketiyoruz: Sıcak çikolata, kestane, hamur işleri gibi yüksek kalorili kış lezzetlerine karşı koymak zorlaşıyor.

* Sosyal Davetler Artıyor: Yılbaşı, kış tatilleri ve özel günler derken bol bol yemek yemeye teşvik ediliyoruz.

Evde bile olsa hafif egzersizler yapmak kilo kontrolünü destekler. Karbonhidrat krizlerini önlemek için protein ve lif içeriği yüksek yiyecekler tüketebilirsin. Kışın susuzluk hissi azalsa da vücudun hala suya ihtiyaç duyar. Su içmek hem metabolizmanı hızlandırır hem de gereksiz açlık hissini azaltır.

4. Kışın Kilo Almamak İçin Ne Yapabiliriz?

Peki, bu süreci nasıl kontrol altına alabiliriz?

* Gün ışığından maksimum faydalan: Sabahları dışarı çıkmak serotonin seviyeni dengelemeye yardımcı olabilir.

* Hareket etmeyi ihmal etme: Evde bile olsa hafif egzersizler yapmak kilo kontrolünü destekler.

* Protein ve lif ağırlıklı beslen: Karbonhidrat krizlerini önlemek için protein ve lif içeriği yüksek yiyecekler tüketebilirsin.

* Bol su iç: Kışın susuzluk hissi azalsa da vücudun hala suya ihtiyaç duyar. Su içmek hem metabolizmanı hızlandırır hem de gereksiz açlık hissini azaltır.

Sonuç olarak, kışın kilo almanın arkasında birçok biyolojik ve çevresel faktör var. Ancak bilinçli beslenme ve hareketle bu süreci kontrol altına almak mümkün.

Obezite, sadece bireysel bir durum değil, aynı zamanda önemli ve önlenebilir bir halk sağlığı sorunudur. Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Çok Paydaşlı Eylem Planı 2025 hedefleri, birçok hastalığın azaltılmasını amaçlarken, obezite için yalnızca artışı durdurmak hedefleniyor (1). Yani obezite artışını durdurmak bile başarı olarak kabul ediliyor. Bu durum, obezitenin küresel sağlık sistemlerini nasıl zorladığını açıkça ortaya koyuyor.

Ortak davranışsal risk faktörleri

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) verilerine göre, bulaşıcı olmayan hastalıklar dünya genelinde beklenenden erken ölümlerin başlıca nedenleri arasında yer alıyor. Ancak dikkat çeken bir detay, bu hastalıkların dört tane ortak davranışsal risk faktörünün olması (2):

1. Tütün kullanımı ve pasif içiciliğin etkileri

2. Aşırı tuz, şeker ve yağ dahil olmak üzere sağlıksız beslenme

3. Alkolün zararlı kullanımı ve

4. Yetersiz fiziksel aktivite.

Bu davranışsal risk faktörleri, bulaşıcı olmayan hastalık riskini artıran dört temel metabolik değişikliğe katkıda bulunur:

1. Yüksek kan basıncı (hipertansiyon)

2. Yüksek kan şekeri seviyeleri (diyabet)

3. Anormal kan yağları (yüksek kolesterol)

ve tahmin ettiğiniz üzere,

4 . Aşırı kilo/obezite.

Küresel olarak bulaşıcı olmayan hastalıklarla (BOH) ilişkili ölümler arasında, yüksek kan basıncı en önde gelen metabolik risk faktörüdür ve bu ölümlerin %25’inden sorumludur. Onu yüksek kan şekeri ve aşırı kilo/obezite izlemektedir.

Evet, belki genetik özelliklerimizi, yaşımızı, genetik cinsiyetimizi değiştirmek mümkün değil ama davranışlarımızı/alışkanlıklarımızı değiştirmenin mümkün olduğunu burada kısaca hatırlatmak isterim. Sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleri ile yalnızca obeziteden değil, diğer birçok hastalıktan da korunabiliriz. Ancak elbette kabul etmeliyiz ki sosyal, ticari ve fiziksel çevre, bu davranışların temel itici güçleridir.

Peki ben obez miyim?

Obezite o kadar yaygın hale geldi ki, fazla kilolu bireyler, yalnızca fiziksel görünüşe dayanarak normal kabul edilebiliyor. Bu durum, doğru değerlendirme için düzenli ölçümlerin önemini artırıyor. Durumumuzu anlamanın birçok yolu var ancak aynaya bakmak veya sadece tartılmak yeterli değil. Obezite tanısında sıklıkla Beden Kütle İndeksi (BKİ) ve bel çevresi ölçümleri kullanılır. Elbette istisnai durumlar vardır. Örneğin profesyonel sporcularda, gebelerde, çocuklarda bu ölçümler hatalı çıkabilir, ancak genel popülasyonda fikir vermesi açısından sıklıkla kullanılan basit bir yöntemdir. Bu ölçümler hem obezite hem de obeziteye bağlı hastalıkların riskini belirlemede yol gösterici olabilir (3). Beden kitle indeksi (BKİ) hesaplamak için sadece boy ve kilo ölçümü yeterli. Formül şu şekildedir:

BKİ = Vücut Ağırlığı (kg) / Boy (m²)

BKİ sınır değerleri ise şu şekildedir:

* 18.5–24.9: Normal kilolu

* 25–29.9: Hafif kilolu

* 30 ve üzeri: Obez

Ayrıca bel çevresi ölçümü de sağlık risklerini öngörmeye yardımcı önemli bir göstergedir. Kadınlar ve erkekler için bel çevresi sınır değerleri şu şekildedir (4, 5):

* Kadınlar: 80 cm üzerinde artmış risk, 88 cm üzerinde yüksek risk

* Erkekler: 94 cm üzerinde artmış risk, 102 cm üzerinde yüksek risk

Bu ölçümleri evde yapabileceğiniz gibi, kayıtlı olduğunuz aile hekiminizden de destek alabilirsiniz. Bunun yanında birçok kişinin ne yazık ki pek de haberdar olmadığı “Sağlıklı Hayat Merkezler” var. Birçok ilçede hizmet veren Sağlıklı Hayat Merkezlerinde kanser taramaları, aile planlaması hizmeti, sigara bırakma polikliniği gibi hizmetlerin yanında “obezite danışma birimleri” de mevcut ve burada diyetisyenlerden ücretsiz danışmanlık almanız mümkün. Size en yakın obezite danışma birimini aile hekiminizden öğrenebilirsiniz. Hem bu merkezlerde daha detaylı analizler de yapılabilir.

Önleme Basamakları: Hastalanmadan Önce Harekete Geçelim

Halk sağlığında koruma üç ana basamakta ele alınır ve her birinin önemi büyüktür (6).

Birincil korunma, hastalığı ortaya çıkmadan önlemek için alınan önlemleri kapsar. Dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite bu aşamanın önemli bir parçasıdır. Özellikle çocukluk döneminden itibaren sağlıklı alışkanlıklar kazanmak çok önemlidir. Anne babaların, çocukların beslenme alışkanlıklarını şekillendirmede büyük bir rolü vardır.

İkincil korunma, risk faktörlerine erken müdahale ile ilgilidir. Bu aşamada düzenli BKİ hesaplamaları, bel çevresi ölçümü gibi basit tarama yöntemleri ile obezitenin erken tanısı ve izlenmesi hedeflenir. Örneğin, aile hekimi tarafından düzenli olarak kilo ve boy ölçümü yapılması, bireylerin obezite eşiğinde olup olmadıklarını anlamalarına yardımcı olabilir. Risk grubunda olan bireylerin dıyetisyen eşlığinde sağlıklı beslenme planı oluşturması bu aşamanın kritik bir parçasıdır.

Üçüncül korunma, hastalığın ilerlemesini durdurmak ve komplikasyonları azaltmak amacıyla uygulanan tedavi yöntemlerini kapsar. Obezite söz konusu olduğunda, bariatrik cerrahi, fizik tedavi uygulamaları, psikolojik destek ve metabolik hastalıkların yönetimi bu aşamanın önemli bileşenlerindendir. Bu tedaviler, obezitenin neden olduğu diyabet, hipertansiyon gibi ikincil hastalıkların kontrol altına alınmasında etkili olabilir.

Ancak tüm bu basamakların önünde bir adım daha vardır: Primordiyal korunma. Henüz risk faktörleri bile oluşmadan alınan önlemleri ifade eder. Örneğin, sağlıklı şehir planlamaları, beslenme dostu yasal düzenlemeler ve halkın bilinçlendirilmesi primordiyal koruma kapsamında değerlendirilir. Toplum olarak bizler de bu düzenlemeleri talep etmeli, sağlık okuryazarlığımızı artırarak daha bilinçli bir toplum yaratmalıyız .

4 Mart Dünya Obezite Günü: Değişim İçin Hareket Geçin

2025 yılı için 4 Mart Dünya Obezite Günü teması tam da primordiyal koruma ile ilgili: “Sistemleri Değiştirin, Daha Sağlıklı Hayatlar Yaratın!” (7). Bu tema, değişim için yalnızca bireylerden değil, sistemlerden de sorumluluk alınması gerektiğini vurguluyor. Daha sağlıklı bir toplum için hem bireysel hem de toplumsal adımlar atmalıyız. Ve talep etmeliyiz! Güvenli yürüyüş yolları, bisiklet yolları, çocuk parkları, okullarda beden eğitimi dersine verilen önemin arttırılması, yeterli ve dengeli beslenebilmek için ekonomik koşulların düzenlenmesi, gıda güvenliği…

Bu yıl, 4 Mart’ta kendiniz ve sevdikleriniz için etkili ve kararlı bir adım atın.

Unutmayın, obezite önlenebilir bir hastalık. Değişim elimizde!

----

Kaynaklar

1. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Çok Paydaşlı Eylem Planı (2017-2025). T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No 1056, Ankara; 2017. [Erişim tarihi: 09 Şubat 2025]. Erişim adresi:https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Raporlar/Turkiye_BOH_cok_paydasli_eylem_plani_2017-2025.pdf
2. World Health Organization. Noncommunicable diseases fact sheet. [Erişim tarihi: 09 Şubat 2025]. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases
3. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Beden Kütle İndeksi Hesaplama. [Erişim tarihi: 09 Şubat 2025]. Erişim adresi: https://sbn.saglik.gov.tr/BKindeksi.aspx
4. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Obezite Hakkında Bilgi. [Erişim tarihi: 09 Şubat 2025]. Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/obezite#:~:text=Normal%20bel%20%C3%A7evresi%20de%C4%9Ferleri%20(Erkek,erkeklerde%2047.9%20olarak%20tespit%20edilmi%C5%9Ftir.
5. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Boy, Kilo ve Bel Çevresi Ölçümü Broşürü. [Erişim tarihi: 09 Şubat 2025]. Erişim adresi:  https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Brosurler/Boy_Kilo_ve_Bel_evresi_l_m_.pdf
6. Akyıldız HÇ, Okyay P. Sağlıkta Koruma Kavramının Gelişimi ve Kapsamı. STED. 2024;33(2):146-5.    
7. World Obesity Day. About World Obesity Day. [Erişim tarihi: 09 Şubat 2025]. Erişim adresi: https://www.worldobesityday.org/

Günümüzde birçok kişi, yediği gıdaların vücudu üzerindeki etkilerini daha yakından incelemeye başladı. Özellikle sindirim sorunları yaşayan veya genel sağlık durumunda belirgin bir iyileşme arayan kişiler, gluten hassasiyetinin olup olmadığını anlamaya çalışıyor. Peki, gluten hassasiyetiniz olduğunu nasıl anlarsınız? Hangi gıdalar gluten içerir ve glutensiz beslenme nasıl olmalıdır? İşte tüm bu soruların cevabı…

Gluten Nedir?

Gluten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein grubudur. Hamura elastikiyet kazandırarak ekmek ve unlu mamullerin kabarmasını sağlar. Ancak bazı kişiler için gluten tüketmek çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir.

Gluten Hassasiyetinin Belirtileri Nelerdir?

Gluten hassasiyeti, çölyak hastalığından farklı olarak bağırsaklarda kalıcı hasar bırakmasa da ciddi rahatsızlıklara sebep olabilir. İşte en yaygın belirtiler:

* Sindirim Problemleri: Şişkinlik, gaz, ishal veya kabızlık

* Kronik Yorgunluk: Sürekli halsizlik hissi ve enerji düşüklüğü

* Baş Ağrıları ve Migren: Gluten tüketimi sonrası artan baş ağrıları

* Eklem ve Kas Ağrıları: Vücutta iltihaplanma ve ağrı

* Cilt Problemleri: Egzama, kaşıntı veya döküntü gibi cilt sorunları

* Beyin Sisi: Dikkat dağınıklığı, odaklanma güçlüğü ve unutkanlık

Eğer bu belirtileri sık sık yaşıyorsanız, bir süre gluten tüketmeyi bırakıp vücudunuzun tepkisini gözlemlemek faydalı olabilir. Ancak kesin tanı koymak için bir doktora danışmak önemlidir.

Gluten İçeren Gıdalar

Gluteni tamamen hayatınızdan çıkarmak istiyorsanız, aşağıdaki gıdalardan kaçınmalısınız:

* Buğday ve türevleri: Beyaz un, tam buğday unu, makarna, erişte

* Arpa ve çavdar içeren ürünler: Bira, malt içeren yiyecekler

* İşlenmiş gıdalar: Soslar, hazır çorbalar, paketlenmiş atıştırmalıklar

* Bazı süt ürünleri: Özellikle işlenmiş yoğurtlar ve peynirler

* Fast food ve kızartmalar: Çoğu hazır gıda gluten içerebilir

Glutensiz beslenmek, yalnızca gluten hassasiyeti olanlar için değil, genel sağlık ve sindirim sistemi için de faydalı olabilir. Ancak her diyet gibi glutensiz beslenme de dengeli olmalı ve vücudun ihtiyacı olan tüm besin öğelerini karşılamalıdır.

Glutensiz Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Glutensiz beslenmeye geçmek başlangıçta zor gibi görünebilir, ancak birçok lezzetli ve sağlıklı alternatif bulunmaktadır:

* Doğal olarak glutensiz tahıllar: Kinoa, pirinç, karabuğday, mısır

* Sebze ve meyveler: Tüm taze sebze ve meyveler güvenlidir

* Sağlıklı protein kaynakları: Tavuk, balık, yumurta, baklagiller

* Süt ve süt ürünleri: Doğal ve işlenmemiş süt ürünleri tercih edilmelidir

* Glutensiz unlar: Badem unu, hindistancevizi unu, nohut unu

Glutensiz beslenmek, yalnızca gluten hassasiyeti olanlar için değil, genel sağlık ve sindirim sistemi için de faydalı olabilir. Ancak her diyet gibi glutensiz beslenme de dengeli olmalı ve vücudun ihtiyacı olan tüm besin öğelerini karşılamalıdır.

Gluten hassasiyetiniz olup olmadığını anlamanın en iyi yolu, belirtileri gözlemlemek ve bir uzmana danışmaktır. Eğer gluten size dokunuyorsa, glutensiz beslenmeye geçmek sağlığınızı büyük ölçüde iyileştirebilir. Beslenmenize dikkat ederek kendinizi daha enerjik, hafif ve sağlıklı hissedebilirsiniz.

Glutensiz Muzlu Yulaflı Kek

Malzemeler:

* 2 adet olgun muz

* 2 adet yumurta

* 1 su bardağı yulaf unu

* 1/2 su bardağı süt (badem, hindistancevizi veya normal süt)

* 2 yemek kaşığı bal veya hurma özü

* 1 tatlı kaşığı tarçın

* 1 çay karbonat veya kabartma tozu

* 1 yemek yağı zeytinyağı veya Hindistan cevizi yağı

* 1 avuç ceviz, fındık veya damla çikolata (isteğe bağlı)

Yapılışı:

* Fırını 180°C'ye ısıtın ve kek kalıbınızı hafifçe yağlayın.

* Muzları bir çatal yardımıyla ezip püre haline getirin.

* Yumurtaları çırpın. Süt, bal, yağ ve vanilyanın özütünü de harmanlayarak ekleyin.

* Yulaf ununu, tarçını ve karbonatı da ekleyip karıştırın.

* Son olarak, isteğe bağlı olarak ceviz veya damla çikolata eklenebilir.

* Karışımı kek kalıbına alıp yaklaşık 40 – 45 dakika pişirin.

* Kürdan testi yaparak piştiğini kontrol edin ve soğuduktan sonra dilimleyerek servis edin.

Afiyet olsun!

Çok yönlü çalışmalarımızın ilk hedefi 4 Mart. Dünya Obezite Günü vesilesiyle halkımızın, hekimlerin, sağlık çalışanlarının, sağlık mesleği öğrencilerinin konu hakkındaki bilgilerini arttırmak, tazelemek, mücadeleyi kolaylaştıracak iş birliklerini geliştirmek için erişebildiğimiz herkese 4 Mart’ta Obeziteyle ilgili bir etkinlik düzenlemesini öneriyoruz.

Sağlığı bozacak ölçüde doku, organ ve sistemlerde aşırı yağ birikmesi demek olan Obezitede maalesef Avrupa birincisiyiz, dünyada da ilk sıralarda yer alıyoruz. Bizler, bir grup gönüllü,toplumun her kesimini sinsice ele geçiren, kolay nükseden, tedavisi zor bu hastalıkla mücadele amacıyla tamamen sivil bir insiyatif olarak Obeziteye Karşı işbirliği Hareketi’ni başlattık. İlk olarak, Türkiye sathında ulaşabildiğimiz her kurum ve kişiden 4 Mart 2025 Dünya Obezite Gününde bir etkinlik düzenlemesini talep ediyoruz. Siz de bu sorunu önemsiyor ve sağlıklı yaşamı savunuyorsanız bize katılın, 4 Mart etkinliklerine destek verin, katılın.

Hızla tüm toplumları ve ülkemizi tehdit eden ve yaygın halk sağlığı sorunu haline gelen Obezite ayrıca diyabet, kanser, hipertansiyon başta olmak üzere birçok ciddi sağlık probleminin de doğrudan sebebi veya tetikleyicisi. Çalışma koşulları, kötü beslenme alışkanlıkları, hareketsizliğe yol açan tüm etmenleriyle içinde yaşadığımız sistemin adeta bizi mahküm ettiği bir sonuç. O kadar olumsuz etkiler altındayız ki, o kadar çok tuzakla karşılaşıyoruz ki sanki obez olmamak maharet. Bir kere şişmanladıktan sonra iyileşmek hiç kolay değil, çünkü olabilecek açlık durumlarına karşı yağlanmaya genetik olarak programlanmış hücrelerimiz bizi devamlı yemeye zorluyor. Canımız sıkılınca da yemek yiyoruz, keyfimiz yerinde olunca da. Hayat koşulları nedeniyle sanki doğayla ilişkimizi sadece yemek yemek aracılığıyla sürdürebiliyoruz.

Türkiye’de her üç insandan yalnızca biri uygun vücut ağırlığında! Diğerleri ya fazla kilolu ya da obez. 2035 yılında Dünya çocuklarının % 40’ı obez olacak. Bu rakamlar çok ürkütücü ve bu sorunla uğraşmanın sadece Sağlık Bakanlığı veya hekimlerin görevi olmadığını; bir seferberlik ruhuyla topyekun toplumsal mücadele başlatmamız gerektiğini gösteriyor.

Obeziteye Karşı İşbirliği Hareketinin temel amacı Obeziteyle ilgili üretilen bilimsel bilginin vatandaşlara ulaşmasını ve onların gerekli tüm destekleri alarak beslenme, tutum ve hayat tarzı değişikliklerini yaparak sağlıklarına kavuşmalarını sağlamaktır. Bu nedenle halkımızın bu mücadeleyi benimsemesi, özümsemesi önemli. Toplum Obeziteyi kötü bir hastalık olarak görüp sorunun çözümü için talepkar oldukça, sorumlu kurumlar hareketlendikçe gerekli yasal ve idari düzenlemeler kolayca hayata geçebilecektir.

Çok yönlü çalışmalarımızın ilk hedefi 4 Mart. Dünya Obezite Günü vesilesiyle halkımızın, hekimlerin, sağlık çalışanlarının, sağlık mesleği öğrencilerinin konu hakkındaki bilgilerini arttırmak, tazelemek, mücadeleyi kolaylaştıracak iş birliklerini geliştirmek için erişebildiğimiz herkese 4 Mart’ta Obeziteyle ilgili bir etkinlik düzenlemesini öneriyoruz. Bu satırları okuyan sizlerden de aynı ricada bulunacağız. Düzenleyeceğiniz etkinliğin mutlaka obez insanlara yönelik olması gerekli değil, biz merkezi olarak herhangi bir format önermiyoruz. Herkes kendisine, kurumuna en uygun, en kolay yapabileceği şekilde bir toplantı düzenliyor. Bu kimi zaman panel, sempozyum veya konferans olacak, kimi zaman da yerel yönetimlerin, birçok kurumun desteği ve katılımıyla tamamen halka yönelik bilinçlendirme yapılacak.

Hareketimizi oluştururken 100 Kurumda 100 Etkinlik hedefi ile yola çıkmıştık, şimdiden bu sayıları çok aştık. Ümit ediyoruz ki Sağlık Bakanlığımız, Yüksek Öğretim Kurulumuz ve diğer kamu kurumları da 4 Mart’ta düzenlenecek etkinliklerle bu mücadeleye destek vereceklerdir. Hayalimiz, dünyada eşi benzeri görülmemiş sayıda insan ve özel, resmi kurumun katılımıyla herkesin dikkatini çekerek Obezite mücadelesinde 4 Mart 2025’in ülkemiz için adeta bir milat olmasını sağlamaktır.

Obezite mücadelesinde ben de varım diyorsanız 4 Mart’ta bulunduğunuz kurumda mutlaka bir etkinlik düzenlenmesini sağlayın. Bu; öğrenci iseniz öğrencilere veya halka yönelik, hastane çalışanı iseniz halka ve hastalara yönelik, bir kurumda iseniz kurum çalışanlarına yönelik olabilir. Esas amaç konunun uzmanları yardımıyla olabildiğince çok insanın bilinçlenmesini ve onların da etraflarındaki insanları etkilemesini sağlamak. Unutmayınız; halkın desteğini alamazsak uzun vadede Obezite savaşını kazanamayız. 

Masanıza veya panonuza koyacağınız, örneğin “OBEZİTE HASTALIKTIR” pankartı o gün sizinle muhatap olan herkesin dikkatini çekecektir. Ya da sizler daha inovatifyöntemlerle, obez insanları kırmadan, üzmeden farkındalıklarını derinleştirebilir, hemen ertesi gün yardım almaya ikna edebilirsiniz.

OBEZİTE HASTALIKTIR

Kurumda, okulda, hastanede yöneticileri ikna edemediniz veya olanaklar yeterli değil, etkinlik düzenleyemediniz; 4 Mart’ta boş mu oturacaksınız? Elbette hayır. O gün tüm Türkiye’de yapılacak etkinliklerin sosyal medya aracılığıyla duyurulmasına destek verebilirsiniz. Masanıza veya panonuza koyacağınız, örneğin “OBEZİTE HASTALIKTIR”pankartı o gün sizinle muhatap olan herkesin dikkatini çekecektir. Ya da sizler daha inovatif yöntemlerle, obez insanları kırmadan, üzmeden farkındalıklarını derinleştirebilir, hemen ertesi gün yardım almaya ikna edebilirsiniz. 

4 Mart halk başta, sorunun tüm taraflarını çözüme yöneltmek için çok iyi bir fırsat. İşe yararetkinliklerle o günü güzel değerlendirebilirsek konunun gerçek sahibi Sağlık Bakanlığından başka Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜBİTAK, TÜSEB gibi devlet kurumlarını, yerel yönetimleri, tabip odaları, hemşire dernekleri gibi sağlık mesleklerinin sivil toplum örgütlerini, Obeziteyle ilgili tıptauzmanlık derneklerini, bizler gibi gönüllüleri, startupları, şirketleri, kurumları mücadelenin ön saflarında yer almaları için aktive etmiş oluruz. Daha sonra, halkın da konuya sahip çıkmasıyla, TBMM nezdinde yapılacak çalışmalarla ilgili yasal düzenlemeler ve mevzuat değişiklikleri talep edilebilir ve daha kolay gerçekleştirilebilir. 

Obezite karmaşık bir sorun, sadece bir diyet formülü veya ilaçla düzelmesi çok zor, sıklıkla imkansız. Sorunun karmaşıklığı çözümün de çok paydaşlı olmasını gerektiriyor. Ayrıca nasıl bireysel olarak uzmanlardan destek ve yardım almadan Obeziteyle mücadele mümkün olmuyorsa, sadece bir kurum veya mesleğin, yapının da kendi gayretleriyle başarılı olması mümkün değil. Aslında bu yönüyle Obezite bize yaşlılık, demans, kanser gibi günümüzün karmaşık problemlerinin çözümünde yol göstermesi bakımından bir fırsat sunuyor. Önümüzdeki 4 Mart’tan başlayarak birçok paydaş, işbirliği içinde bu ağır toplumsal sorunumuzu çözme yolunda kararlı adımlar atarsak halkımızın sağlığını tehdit eden diğer sorunlarda da benzer stratejik yaklaşımları kolayca hayata geçirebiliriz. 

Sağlıklı Günler Dileğiyle.

Yağdan Kilo Vermek İçin Tüyolar

Kalori Açığını Doğru Yaratın: Vücut, enerji açığı olduğunda depolarına yönelir ve bu depoların ana kaynağı yağlar olmalıdır. Ancak açığı çok fazla artırırsanız kaslarınız da erimeye başlar. Günlük kalori ihtiyacınızı belirleyip, bunu yaklaşık 300-500 kalori azaltarak sürdürülebilir bir yağ kaybı sağlayabilirsiniz.

Protein Alımını Artırın: Protein, kas kaybını önlemek ve kasların onarımını sağlamak için olmazsa olmazdır. Özellikle kilo verirken kas kaybını en aza indirmek için günlük kilo başına en az 1.0 – 1.5 gram protein tüketmeye özen gösterin. Yumurta, tavuk, balık, süt ürünleri ve baklagiller gibi kaynakları tercih edebilirsiniz.

Ağırlık Antrenmanlarını İhmal Etmeyin: Sadece kardiyo yaparak kilo vermeye çalışmak büyük bir hata olabilir. Çünkü ağırlık antrenmanları kasları koruyarak yağ kaybını hızlandırır. Haftada en az 3-4 gün direnç antrenmanı yaparak vücudunuzun sıkılaşmasını sağlayabilirsiniz.

Kardiyoyu Dozunda Yapın: Kardiyo elbette yağ yakımına yardımcı olur, ancak aşırı kardiyo kas kaybına yol açabilir. Haftada 3-4 gün, 30-45 dakikalık tempolu yürüyüş, HIIT veya hafif tempolu koşular yağ yakımını desteklerken kas kaybını önlemeye yardımcı olabilir.

Sağlıklı Yağları Hayatınıza Dahil Edin: Yağ yakarken sağlıklı yağları tüketmek de önemlidir. Zeytinyağı, avokado, ceviz, badem ve keten tohumu gibi besinler, hem tok tutar hem de yağ metabolizmasını destekler.

Yağ Değil, Kas Kaybettiğinizi Gösteren İşaretler

Kilo verirken yağ kaybetmek yerine kas kaybediyorsanız, vücudunuzda bazı değişiklikler fark edebilirsiniz. İşte dikkat etmeniz gerekenler:

* Güç Kaybı: Eskiden rahatça kaldırdığınız ağırlıkları kaldıramıyorsanız veya antrenman performansınız düşüyorsa, kas kaybediyor olabilirsiniz.

* Vücut Kompozisyonunun Değişimi: Tartıdaki kilo düşerken aynadaki görüntünüz daha sarkık ve güçsüz görünüyorsa, yağdan değil kaslardan kaybediyorsunuz demektir.

* Metabolizmanın Yavaşlaması: Kas kaybı, metabolizma hızını düşürerek yağ yakımınızı da yavaşlatır. Daha az yemek yemenize rağmen kilo verme hızınız yavaşladıysa, kas kaybı yaşıyor olabilirsiniz.

* Hızlı Kilo Kaybı: Sağlıklı yağ kaybı haftada ortalama 0,5-1 kg civarında olmalıdır. Daha hızlı kilo kaybı genellikle su ve kas kaybına işaret eder.

* Daha Fazla Yorgunluk, Halsizlik ve Saç Dökülmesi: Kas kaybı, enerji seviyelerini de düşürür. Kendinizi sürekli halsiz ve güçsüz hissediyorsanız, saçlarınız çok dökülüyor ve sürekli tırnaklarınız kırılıyorsa vücudunuzdan kas eksiliyor olabilir.

Kilo verirken hedefiniz sadece tartıdaki rakamı düşürmek değil, vücudunuzdaki yağ oranını azaltarak daha sağlıklı ve güçlü bir hale gelmek olmalıdır. Dengeli beslenme, yeterli protein alımı, ağırlık antrenmanları ve bilinçli kardiyo ile kas kaybını en aza indirerek yağdan kilo vermek mümkün. Unutmayın, fit bir vücut sadece düşük kilo değil, sağlıklı bir kas-yağ oranı ile mümkündür.

Son iki yazımda, ABD’de varlıklı bir aileden gelen Luigi Mangione’nin, ülkedeki en büyük sağlık sigortası şirketinin müdürünü planlı bir şekilde öldürmesi olayını ve sigorta şirketi müdürünün niye hedef seçildiğini açıklamaya çalıştım. Konuya dair bu son yazıda ise, geçen yazıda bıraktığım yerden başlayacağım. Sağlığın siyasetin konusu olmasından.

Türkiye’den başlarsak, uzun yıllar sağlık hizmetinin arzına -yahut sağlık çalışanlarına- odaklanan sistem, Ak Parti döneminde hizmeti alan hastalara, bir başka deyişle talebe, odaklanmaya başladı. Elbette sağlık hizmetinin daha çok insana ulaşması, kısaca sağlığa erişimi arttırmak gerekli olsa ve bu değişim hükümet açısından önemli bir siyasi başarı yaratsa da, bu sefer arz tarafında sorunlar ortaya çıkardı. Ortaya çıkan doktor memnuniyetsizliği ve huzursuzluğu önemsenmediği gibi, doktorlar artan şiddete karşı korunmadı ve hatta memnuniyetsizlikleri nedeniyle yurtdışına gitmelerinde sakınca görülmedi. Sadece Türkiye’de değil, ABD’de de doktorlara karşı artan şiddet eylemlerinin arkasında, teknoloji devrimi sayesinde, meslek sahiplerinin eskisi gibi bilgi tekeline sahip kişiler olarak görülmemesi ve saygı duyulmaması yer alıyor[1]. Bu anlamda, birçok meslek örgütünün iddia ettiği gibi, şiddetin yahut mesleki sorunların sadece piyasaya bağlanması (özel sigorta, özel hastane, rekabet) yeterince derin bir bakış açısı değil. Dahası, sağlık hizmetine erişim arttıkça, kalitenin düşmeye başladığı ifade edildi. Bu Avrupa ve Kanada dahil birçok ülke açısından böyle.

Sağlık alanında geliştirilen siyasalar kısa sürede sonuç vermediği gibi kimi aktörler bunların uygulanmasına yönelik büyük direnç gösterebiliyor. Bir başka deyişle, sağlığın çok aktörlü olması, her aktör için farklı inisiyatifler gerektiriyor.

Sağlık siyaseti: Hemen sonuç alınmıyor, aktör fazla

Türkiye’den çıkıp büyük resme bakarsak, birçok ülkede, giderek daha uzun yaşayan (lifespan) ama sağlık süresi (healthspan) yaşam süresi kadar uzamayan ve uzayan ömürlerini sıklıkla kronik hastalıklarla geçiren yaşlı nüfus oranının arttığını görmek mümkün[2]. Bunun hem devletlerde ve bakım sağlayan ailelerde -hem de özel sigortası varsa sigorta şirketlerinde- yarattığı maddi yük ortada. Nitekim Türkiye de artık yaşlı ülkeler arasında yer alıyor[3] zira her on kişiden birisi 65 yaş üstü ve dünya ortalamasından daha yaşlı.

Diğer yandan, sağlık alanında geliştirilen siyasalar kısa sürede sonuç vermediği gibi kimi aktörler bunların uygulanmasına yönelik büyük direnç gösterebiliyor. Bir başka deyişle, sağlığın çok aktörlü olması, her aktör için farklı inisiyatifler gerektiriyor. Örneğin, İngiltere’de genel sağlık sigortası ve özel sağlık sigortası bir arada var (Türkiye gibi). Sağlık hizmetinin ana sunucusu National Health Services (Ulusal Sağlık Hizmetleri) ayrı kamusal bir birim. Anlaşabiliriz adlı podcastimde konuştuğum İngiltere Sağlık Kamu denetçisi Rob Behrens, NHS’de varolan kültürün hastaların güvenliğini iyileştirmek yerine (hastane, vakıf gibi) kurumların itibarını korumayı yeğlediğini anlatmıştı. Örnek olarak da, hizmet sunucu NHS üst düzey yöneticilerinin, doğruyu söyledikleri ve değişim sağlamaya çalıştıkları için düzinelerce sağlık çalışanına iftira attığını; sağlık mesleği kültüründeki hiyerarşinin gençleri ezdiğini ve yöneticilerin, işler ters gittiğinde bunu görmezden gelerek, duruma müdahale etmediklerini ifade etti[4]. Benzeri temaları, Netflix’te yayımlanan The Resident adlı ABD’deki sağlık hizmetine yönelik dizide de görmek mümkün. Dizideki doktorlar sağlığın bir işletme mantalitesiyle ele alınmasına sıklıkla karşı çıktıkları gibi, mesleki hiyerarşiye de uyma durumunda kalıyorlar.

Bir başka deyişle, sağlık söz konusu olduğunda, Mangione’nin yaptığı gibi faturayı -güçlü diye-tek bir aktöre kesmek kolaycılıktan başka bir şey değil. En azından ABD’de, konuyu kendi görev alanında dahi görmeyen siyasetin gündemine sokmaya çalışmak gerekmez mi? Zira sağlığa en çok parayı ayıran ancak yaşam beklentisi sıralamasında 42.sırada olan ülke ABD[5]. Dahası, Türkiye’de Yeni Doğan çetesi olayında gördüğümüz gibi, doktorlar da kamudan daha fazla para almak için sigorta yolsuzluğu yapabiliyor. Ki buna benzer bir skandal ABD’de de yaşandı ve sigorta şirketi federal devlete tazminat ödemek durumunda kaldı[6].

Tekrar başa dönersek, sağlık sözkonusu olduğunda, devletlerin amacı -özel sağlık sigortası olsun olmasın- vatandaşlara nitelikli bir sağlık hizmeti vermek ve sağlık masraflarının kontrolden çıkmasına engel olmakken; sigorta şirketleri ve özel sağlık kuruluşlarının amacı kar. Sağlık çalışanları ise, hem düzgün maddi ve diğer çalışma koşulları; hem genel anlamda mesleklerine saygı hem de içinde bulundukları camiada şahsi saygınlık; mesleki hiyerarşinin kendilerini ezmemesi gibi şeyler bekliyorlar. Hastalarsa, hizmetin alıcıları olarak bambaşka ihtiyaçlar içinde. Hizmete erişim, hakkaniyet ve hesap verebilirlik gibi[7].

Cevap verme mi önleme mi?

Sağlık masraflarındaki artışın, tıbbın mevcut paradigması olan “hastalığı bul, tedavi et” yöntemine dayanması ve bunun geç devreye giren reaktif bir paradigma olması da bir başka zorluk. Bu paradigmaya “Tıp 2.0” deniyor ve artık önleyiciliğe odaklanması gereken “Tıp 3.0”a geçilmesi gerektiğinden bahsediliyor[8]. Nitekim, ABD’de temel sağlık sorununun şeker, kalp hastalığı veya kanser gibi kronik hastalıklar olduğu ve nüfusun %60’ının bunlardan birine ve %40’ın da birden fazlasına sahip olduğu ifade ediliyor[9]. Sigortası olmayan kronik hastalar bakımından bu, acil servislik olmak dışında, sağlık hizmeti almak için ortada başka seçeneğinin olmaması anlamına geliyor.

Dolayısıyla, kronik hastalıkları engellemek için önlemeye odaklanılması gerektiği ifade ediliyor. Bunların erken habercileri olan şeker; yüksek tansiyon gibi hastalıklara odaklanmak kadar, beslenme, alkol ve uyuşturucu kullanımını azaltma; daha fazla spor yapma gibi hayat tarzı değişimleri yapmak da önemli.

Devletler için sağlık masraflarını azaltma yollarından birisi de hastalardan ilaçlar için istenen katkı payı ödemelerini artırmak. Dahası, düzelme ihtimali olmayan hastalar bakımından giderek daha çok ülkede, ötanazi de bir seçenek olarak sunulmaya başladı[10]. Bunlar da aslında tam siyasi, gündemin konusu olması gereken şeyler değil mi?

Son dönemlerde zayıflama amaçlı başvurulan popüler yöntemlerden biri GLP-1 ajanları, halk dilinde belirtecek olursak, zayıflama iğneleri.. Üstelik doktor tarafından önerilip reçete edilmesi gerekirken 5-6 kilo fazlalığı olan bireyler dahi kontrolsüz bir şekilde bu ilaçları kullanmakta. Peki bu ilaçlar (iğneler) kilo yönetimi için güvenli bir seçenek mi? Bu yazımda son bilimsel veriler ışığında bu konuyu incelemeye çalıştım.

Bir iğnenin ucunda mucize aramak, bir çok kişiye çözemedikleri kilo problemleri için cazip gelse de işin aslı o kadar da basit değil. Doktor kontrolü olmadan kullanarak kolayca kurtulduğunuzu düşündüğünüz iştahınız ve beraberinde kaybettiğiniz fazla kilolarınız acaba kontrol altında mı? Yoksa gözden kaçırdığınız bir şeyler olabilir mi?

Zayıflama İğneleri Kilo Vermek İçin Güvenli Midir?

Günümüzde tüm dünya pek çok kronik sağlık problemine yol açan ve ciddi bir hastalık olan obeziteyle mücadele etmeye çalışıyor.. Obezitenin kalp hastalıklarından erken yaşta ölüme kadar, sağlıklı yaşlanma için çok çeşitli riskleri olduğunu önceki yazılarımızda belirtmiştik. Bu nedenlerle, ilaç üreticileri ve de hastalar sürekli olarak obeziteyi tedavi etmenin yollarını aramakta. Bazan bu durum bir mucize arayışına bile dönmekte. Son popüler yöntemlerden biri ise GLP-1 ajanları, halk dilinde belirtecek olursak, zayıflama iğneleri. Üstelik doktor tarafından önerilip reçete edilmesi gerekirken 5-6 kilo fazlalığı olan bireyler bile kontrolsüz bir şekilde bu iğneleri kullanmakta. Peki bu ilaçlar (iğneler) kilo yönetimi için güvenli bir seçenek mi? Bu yazımda son bilimsel veriler ışığında bu konuyu incelemeye çalıştım.

Zayıflama İğneleri Nedir ve Nasıl Bu Kadar Popüler Oldu ?

Zayıflama iğneleri, aslında başlangıçta FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) tarafından Tip 2 diyabetin tedavisi için kullanım onayı verilen, kan şekeri seviyelerini düşürerek diyabeti tedavi etmek için günlük ya da haftalık enjekte edilebilir ilaçlardır ve doktor gözetimi altında kullanılması güvenli kabul edilir. Bu ilaçlar GLP-1 ajanları olarak adlandırılırlar ve  insülin üretmeye ve kan şekeri seviyelerini düşürmeye yardımcı olmak için GLP-1 hormonunu (yemek yediğimizde bağırsaklarda üretilen bir hormon) taklit eden çeşitli etken maddeleri (semaglutid, liraglutid, tirzepatid vb.) içerirler.

Diyabet tedavisinde bu ilaçlarla tedavi olan diyabetli birey sayısı arttıkça, zamanla önemli önemli bir yan etkisi fark edilmiştir: “ağırlık kaybı”. Bunun nedeni ise bu ilaçların aynı zamanda iştahı da baskılayabilmesi.

Son yıllarda bu ilaçlar toplumda, özellikle ünlüler olmak üzere, ağırlık kaybı amacıyla doktor kontrolü olmadan yaygın bir şekilde kullanılmaya başladı. Birçok kişi bu ilaçların zayıflamak için kolay bir çözüm olduğu fikrine kapıldı ve bu fikir birçok kilolu (3-5 kilo fazlası olanlar ve hatta hızlı kilo kaybetmek için yeni doğum yapmış emziren anneler dahi) ve obez bireyin bu ilaçları doktor reçetesi olmadan kullanmasına sebep oldu. Bu ilaçlar artık o kadar popüler ki tedarik zinciri sorunları yaşanıyor ve gerçekten kullanması gereken hastalar ilaca ulaşmakta zorlanıyor.

Bu ilaçlar evet, biraz kilo verdirebilir. Ancak dengeli bir diyet, sabır ve düzenli fiziksel aktivite ile de bunu başarabilirsiniz. Bu ilaçların, tüm popüleritesine rağmen, ağırlık kaybı için sihirli bir değnek veya birincil bir tedavi olmadığını akılda tutmak önemlidir.

Bu ilaçlar nasıl etki eder?

GLP-1 ajanları, insülin üretimi ve açlığı baskılamak olmak üzere iki ana görevi olan GLP-1 hormonunun sentetik versiyonudur.

İnsülin üretimini artırır, GLP-1 ajanları, glikoz seviyelerini düzenlemek için daha fazla insülin üretmeye yardımcı olarak çalışır ve pankreas hücrelerini daha fazla insülin üretmeye teşvik eden hormonlara (inkretinler) bir sinyal göndererek bunu yapar.

Glukagonu baskılar, Glukagon, karaciğerde depolanmış glikozun kullanılmasını sağlayarak kan şekeri düzeylerini artıran ve çok fazla düşmesini önleyen bir hormondur.

* Yani insülinin tam tersi etki göstermektedir.

* Tip 2 diyabetli bazı kişilerde glukagon seviyesi normalden yüksektir. 

* GLP-1 ajanları insülin ve glukagon seviyelerinin dengelenmesine yardımcı olur.

Tokluk hissini artırır, Ne zaman yemek yerseniz, GLP-1 beyninize aç ya da tok olduğunuzu söyleyen hormonları harekete geçirir. Bu arada midenizde üretilen ghrelin, mideniz boş olduğunda beyninize bunu bildirir, böylece acıkma hissi oluşur. Ghrelin ve benzeri diğer hormonlar beyine kimyasal mesajlar göndererek iştahı ve tokluk hissini kontrol etmeye yardımcı olur. Sentetik GLP-1 almanın başlıca etkilerinden biri, ghrelini azaltması ve böylece öğünler arasında daha az açlık hissetmenizi sağlamasıdır. Böylelikle tokluk hissi artar ve daha az kalori tüketirsiniz.

Örneğin, günde düzenli olarak diyetle 3.000 kalori alan bir kişide, GLP-1 ajanları bu miktarı yarı yarıya yani 1.500 kaloriye düşürebilir.

Mide boşalmasını yavaşlatır, Yiyecekleri sindirmeye başladığınızda mide, içeriğin mideden ince bağırsağın ilk kısmına taşınmasına yardımcı olur. Bu işlem genellikle bir ila iki saat sürer.

* GLP-1 ajanları kullanıldığında, yiyeceklerin mideyi terk etme süresi büyük oranda azalır ve yiyecekler normalden daha uzun süre midede kalır. Yani midenizde yemek olduğu sürece daha uzun süre tok kalırsınız ve sık sık yemek yemenize gerek kalmaz.

Bu ilaçlar diyabet hastası olmayan kişilerde ağırlık kaybı için güvenli midir?

GLP-1 ajanları  diyabet ve obeziteyi tedavi etmek için giderek daha fazla kullanılıyorlar. Ancak bu ilaçların etkinliği ve riskleri henüz kapsamlı ve uzun vadeli bir çalışma ile sistematik olarak değerlendirilmemiştir.

Bu ilaçlar evet kilo verdirebilir. Ancak yeterli ve dengeli bir diyet, düzenli fiziksel aktivite ve sabır ile de bunu başarabilirsiniz.

Bu ilaçların, tüm popüleritesine rağmen, ağırlık kaybı için sihirli bir değnek veya birincil bir tedavi olmadığını hatırlamak önemlidir. GLP-1 ajanları gösteriş ilaçları değildir ve daha iyi görünmenizi sağlamak için değil, sağlığınızı iyileştirmek için üretilmektedir. Kendi sağlığınız söz konusu olduğunda, farkındalığın ve sorumluluğun yerini hiçbir şey tutamaz.

Madalyonun diğer yüzü ise, bu ilaçlara artan talep nedeniyle, gerçek ihtiyaç sahibi olan diyabetli ve çok yüksek kilolu bireylerin bu ilaçlara ulaşmada sorun yaşıyor ya da yaşayacak olmasıdır.

Bu ilaçların olası yan etkileri

Bu ilaçların da çoğu ilaç gibi yan etkileri vardır. Bilinen en yaygın yan etkileri, mide bulantısı ve karın ağrısıdır ve sindirim sorunlarına neden olma olasılığı yüksektir. İshal, yorgunluk, yutmada güçlük ve baş ağrısı gibi başka yan etkileri de vardır.

Al-Aly Z. ve arkadaşları tarafından bu ilaçlarla ilgili yapılan en son çalışmaya göre; GLP-1 ajanları, diyabeti kontrol altına alma ve ağırlık kaybı sağlamasının yanında, psikotik bozukluklar, nörobilişsel bozukluklar (Alzheimer hastalığı ve bunama dahil), pıhtılaşma bozuklukları, kardiyometabolik bozukluklar, bulaşıcı hastalıklar ve çeşitli solunum yolu rahatsızlıkları riskinin azalmasıyla ilişkilendirilmiştir. Ancak yine bu çalışmada,  GLP-1 kullanımıyla ilişkili olarak gastrointestinal (sindirim ile ilgili) bozukluklar, hipotansiyon (düşük tansiyon), senkop(bayılma), artrit, nefrolitiyazis (böbrek taşı), safra kesesi ve safra kanalı problemleri ile pankreatit (pankreas iltihabı) riskinin arttığı belirtilmiştir.

Yapılan bilimsel çalışmalarda belirtilen ortak yan etkiler ise aşağıdaki gibidir.

Gastroparezi: Bu durum, sindirim yolunun kasları ve sinirleri düzgün çalışmadığında ortaya çıkar. Gastroparezi olan kişilerde iştahsızlık olabilir ve temel beslenme ihtiyaçlarını karşılamakta zorluk çekebilirler.

Sindirim sorunları: Sentetik GLP-1’ler mide boşalmasını geciktirdiğinden, yiyecekler midede daha uzun süre kalır bu da bir dizi sindirim sorununa neden olabilir. Örnekler arasında reflü, mide bulantısı, ishal, kusma veya kabızlık bulunur.

Pankreas ve safra kesesi sorunları: Sentetik GLP-1’ler ayrıca pankreatite (safra kesesi iltihabı) neden olabilir ve safra kesesi ve safra kanalı hareketliliğini engelleyebilir.

Kas kaybı ve yetersiz beslenme: İnsan vücudunun günlük olarak yeterli ve dengeli beslenmeye ihtiyaç duyduğu unutulmamalıdır. GLP-1’leri kullanırken, yeterli ve doğru besin seçimi yapılmaz ise kalorisi yüksek ancak besin değeri düşük ya da hem kalorisi hem de besin değeri düşük bir beslenme şekli ortaya çıkabilir bu da kişide vitamin mineral yetersizlikleri oluşturabilir. Hızlı kilo kayıplarına bağlı olarak vücut kompozisyonunda oluşan dengesiz dağılım ise özellikle kas kaybına ve cildin sarkmasına sebep olabilir. Bu ilaçlar ile ilgili yapılan bazı bilimsel çalışmalarda ağırlık kaybının daha çok kas kaybı ile oluştuğu gösterilmiştir.

Yorgunluk: İştahın azalması daha az kalori alımına, yetersiz besin tüketimine ve enerji eksikliğine dolayısıyla genel bir yorgunluğa yol açabilir.

Yemeğe ilgi kaybı ve mutsuzluk: Yemek yemeyi ve yeni yiyecekleri denemeyi seven kişiler için bu ilaçlar, mutsuzluk hali yaratabilir.

Bağırsak tıkanıklığı: Bu da çok nadir görülen bir yan etkidir, ancak sindirimin geçiş süresinin yavaşlaması kabızlığa ve bağırsak tıkanıklığına yol açabilir. Tıkanıklıklar, yiyecek ve dışkı bağırsaklarda serbestçe hareket edemediğinde oluşur.

İlaçlar bırakıldıktan sonra kaybedilen ağırlık kaybının bir kısmının tekrar geri kazanılması: Yaşam tarzınızı değiştirmediğiniz sürece ilacı bıraktığınızda büyük ihtimalle tekrar kilo alırsınız.

Peki bu ilaçları kullanmayı bıraktığınızda ne olur?

“İnsan vücudu akıllıdır ve kilo kaybına uyum sağlayabilir.”

* Normalden daha az kalori tükettiğinizde beyniniz bu durumu tehlike olarak algılar.

* Vücut, metabolizmayı yavaşlatarak ve bedensel işlevleri yerine getirmek için daha fazla enerji biriktirerek yani harcamayı azaltarak yeni alışkanlıklara uyum sağlamaya çalışır.

* Aynı zamanda hormonlar beyne açlık hissini artırmasını söyler.

Vücudumuzun bu tutumu (evrimsel süreç boyunca böyleydi) kilo vermenin neden zor olduğunu ve kilo verme yolculuğunun neden inişli çıkışlı olabileceğini açıklıyor. Yakın zamanlı bilimsel çalışmalardan bazıları, insanların semaglutide almayı bıraktıktan bir yıl sonra verdikleri kilonun üçte ikisini geri aldıklarını göstermektedir. Bu, obeziteyi tedavi etmek için yalnızca ilaçlara güvenmek yerine, uzun vadeli bir ağırlık kaybı ve kontrolü stratejisinin önemli bir parçası olarak yaşam tarzı değişikliklerine ihtiyaç duyulduğunu vurgulamaktadır.

Özetle,

Obezite tedavisinde en iyi yaklaşım, diyet ve egzersiz gibi yaşam tarzı değişikliklerini ve ilaç veya cerrahi müdahale ile davranış değişikliklerini içeren kapsamlı bir tedavi planının tıbbi bir ekip tarafından hazırlanmasıdır.

GLP-1 ajanlarının kullanımı kilo vermede etkili olabilir, ancak kullananlarda yan etkilere de yol açabilir. Bu ilaçların kullanımı artmaya devam ettikçe, ilaca bağlı beslenme bozuklukları da ayrı bir endişe kaynağı olarak karşımıza çıkmaktadır. İştah kaybı sonucunda bireyin yetersiz beslenmesi ve buna bağlı oluşabilecek olası sağlık problemleri de ayrıca ele alınması gereken önemli bir konudur. Dolayısıyla GLP-1 ajanlarının güvenli ve etkili bir şekilde kullanılmalarını  sağlamak için daha fazla çalışma yapılmalı ve kanıta dayalı kılavuzlar oluşturulmalıdır.

Ez cümle, GLP-1 ajanlarının kimler tarafından kullanılması gerektiğine karar verecek kişi hastanın doktorudur. Bu ilaçların, doktor gözetimi altında ve diyetisyenle işbirliği kapsamında kullanılması son derece önemlidir. Bu şekilde, bu ilaçların etkin ve güvenli kullanımı sağlanabilir, hastaların yetersiz beslenmeleri önlenebilir ve ilacı bıraktıktan sonra tekrar kilo alımının önüne geçilebilir.

Sonuç olarak

GLP-1 ajanlarının zayıflamak amacıyla kullanımı giderek yaygınlaşsa da bu kullanımın doğru ve güvenilir olup olmadığı ile ilgili şu noktalar dikkate alınmalıdır:

* Uzun vadeli kullanımın ortaya çıkarabileceği yan etkileri açısından daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

* GLP-1 ajanlarının güvenlik profilleri hakkında belirsizlikler vardır; dolayısıyla doktor kontrolünde ve dikkatle kullanılması gereken özel ürünlerdir ve kişisel sağlık durumlarına göre değerlendirilmelidirler.

* Zayıflama hedefleri olan bireyler, bu tür ilaçları kullanmadan önce, kendisine en uygun zayıflama tedavi yöntemi için doktor ve diyetisyeniyle görüşmelidir.

Referanslar

1. Xie Y, Choi T, Al-Aly Z. Mapping the effectiveness and risks of GLP-1 receptor agonists. Nat Med. 2025 Jan 20. PMID: 39833406.
2. Ghusn W, Hurtado MD. Glucagon-like Receptor-1 agonists for obesity: Weight loss outcomes, tolerability, side effects, and risks. Obes Pillars. 2024 Aug 31;12:100127.  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11404059/
3. FDA Approves New Drug Treatment for Chronic Weight Management, First Since 2014. (2021). U.S. Food and Drug Administration. Retrieved April 26, 2023.
4.  Ozempic (semaglutide) injection, for subcutaneous use. (2017). U.S. Food and Drug Administration. Retrieved April 26, 2023.
5. Ojeniran M., et al.,(2021).Semaglutide for weight loss. Canadian family physician Medecin de famille canadien,67(11), 842.

Gün boyunca yeterli miktarda su içmek, enerji seviyenizi ve konsantrasyonunuzu artırır. Ayrıca, ara öğünlerinizde meyve, yoğurt veya bir avuç kuruyemiş gibi hafif seçeneklere yönelerek metabolizmanızı aktif tutabilirsiniz.

Modern çalışma temposu, ofis çalışanlarının yoğun bir iş günü içinde sağlıklı beslenme alışkanlıklarını sürdürmesini zorlaştırabiliyor. Ancak, dengeli ve sağlıklı beslenmek hem verimliliğinizi artırır hem de uzun vadeli sağlığınız için büyük önem taşır. Bu yazıda, yoğun çalışma temposu içinde pratik sağlıklı beslenme önerilerini ve evde kolayca hazırlanabilecek öğle yemeği tariflerine göz atabilirsiniz.

1. Planlama ile Zaman Kazanın

Sağlıklı beslenmenin ilk adımı iyi bir plan yapmaktır. Haftalık öğünlerinizi önceden planlamak, hem yemek hazırlık sürelerinizi kısaltır hem de fast food gibi sağlıksız seçeneklere yönelmenizi önler.

2. Pratik ve Dengeli Tarifler

Evde hazırlayabileceğiniz tariflerin dengeli bir şekilde protein, karbonhidrat, yağ ve lif içermesi önemlidir. Bu şekilde hem enerji seviyenizi koruyabilir hem de uzun süre tok kalabilirsiniz. 

3. Ofiste Sağlıklı Atıştırmalıklar Bulundurun

Ofiste ani bir açlık krizine karşı, yanınızda sağlıklı atıştırmalıklar bulundurabilirsiniz. Ceviz, badem, kuru meyve, yoğurt gibi seçenekler hem pratik hem de besleyicidir.

4. Pratik ve Sağlıklı Öğle Yemeği Alternatiflerinizi Yanınızda Taşıyın 

Kinoalı Izgara Tavuklu Salata 

Malzemeler:

1 su bardağı haşlanmış kinoa

1 adet ızgara tavuk göğsü

1 avuç roka

1 adet salatalık 

5-6 adet çeri domates 

1 yemek kaşığı zeytinyağı

1 tatlı kaşığı limon suyu

Hazırlanış: Kinoa ve tavuk önceden haşlanıp pişirildikten sonra soğutulur. Tüm malzemeler karıştırılır ve sos eklenir. Hava almayan bir kabın içine koyarak ofise taşıyabilirsiniz.

Ton Balıklı Tam Buğday Sandviç

Malzemeler:

2 dilim tam buğday ekmeği

1 kutu ton balığı (süzülmüş)

1 tatlı kaşığı yoğurt

1 tatlı kaşığı hardal

1-2 yaprak marul

2 dilim domates

Hazırlanış: Ton balığı, yoğurt ve hardal karıştırılır. Ekmek dilimlerinin arasına marul, domates ve ton balıklı karışım yerleştirilir. Sandviç streç film ile kaplanarak kolayca ofise taşınabilir. 

Sebzeli Yeşil Mercimek Salatası 

Malzemeler:

Önceden haşlanmış 5 yemek kaşığı yeşil mercimek 

1 adet havuç (rendelenmiş)

1 avuç mısır

1 adet kapya biber 

1 tatlı kaşığı zeytinyağı

Hazırlanış: Tüm malzemeler bir kaba alınır ve iyice karıştırılır. Hazırlanan kaseyi ofiste taze olarak tüketebilirsiniz.

5. Sıvı Tüketimi ve Ara Öğünlere Dikkat

Gün boyunca yeterli miktarda su içmek, enerji seviyenizi ve konsantrasyonunuzu artırır. Ayrıca, ara öğünlerinizde meyve, yoğurt veya bir avuç kuruyemiş gibi hafif seçeneklere yönelerek metabolizmanızı aktif tutabilirsiniz.

Şekerin, çikolatanın ödül olduğu yıllar…“Uslu durursan çikolata veririm’’, “Bu soruyu bilene şeker vereceğim’’, “Arkadaşlarla doğum günümde hamburgerciye gideceğiz’’… Ramazan Bayramı'nda şeker yemek, Kurban Bayramı'nda kavurma yemek, kandillerde simit yemek, düğünlerde ilk iş olarak düğün yemeği planlamak, cenazelerde bile gelenlere ne yedireceğini düşünmek…  

​Obezite, yani tıbbi olarak yağ dokusunun fazlalığı son yılların en popüler konularından biri olarak karşımıza çıkıyor. Bunun nedeni sıklığının ve yol açtığı problemlerin giderek tüm dünya ile birlikte ülkemizde de daha fazla görülmesi…Vücut kitle indeksi hesabı  (kadında ve erkekte kg/m2 değerinden 30 ve üzeri şişman olarak kabul ediliyor) ile ölçmeye çalıştığımız obezitenin bir de bel çevresi ile ölçülme yöntemi var ki eminim eline mezura alıp ölçmeye kalkan herkesi şaşırtacaktır; kadınlarda 80 cm üzeri bel çevresi kilolu, 90 cm üzeri şişman, erkeklerde 90 cm üzeri kilolu ve 100 cm üzeri şişman olarak kabul ediliyor. Çünkü son 20 yılda anlaşıldı ki, özellikle bel çevresi abdominal yağ dokusu, eskiden sandığımız gibi sadece enerji depolamaya yarayan tembel bir doku değil, başta insülin direnci oluşturan ve başka birçok etkisi olan “adipokinler” dediğimiz birtakım hormonlar salgılayıp açlık hissimizi, kan şeker düzeyimizi, hatta dilimizdeki tat tomurcuklarının hassasiyetini bile etkileyebiliyor. Böylece kilo almaya başladıkça yağ dokusunun artışı genetik yatkınlığımıza göre er veya geç şeker kontrolümüzü bozup bizi “şeker hastası” olmaya doğru itekliyor. 

​Peki, yağ dokumuz neden son yıllarda arttı? Aslında her ülkede ve yıllar içinde zamanla olan bir durum. Sanat tarihi araştırmalarında ortaya çıkıyor ki ünlü Rönesans ressamı ve bilim adamı Leonardo da Vinci zamanında ve öncesinde “İsa’nın Son Akşam Yemeği’’ tablosunda Hz. İsa ve arkadaşları ekmek ve birkaç parça yiyecekle doyarken yıllar geçtikçe sofradaki yiyecekler artmış, etler, üzümler, ekmekler eklenmiş, yani giderek “Hz. İsa ve arkadaşları bu kadarla doymaz’’ diyerek yiyecekler çoğalmış, çünkü bizim yediğimiz porsiyonlar büyümüş. Modern dünya insanı ilk çağ insanından çok daha az av peşinde koşarken, daha fazla kalori alıyor. Tabii ki yediklerimizin içeriği, eklenen kimyasallar da bu işte önemli rol oynuyor. Ama hareketimizin azaldığı kesin, artık ayakkabılar eskimiyor.​

​Diğer önemli nokta artık doyduğunu fark edip durabilme yeteneğini kaybettiren “Aaaa, o tabak bitecek’’, “Tabakta yemek bırakılmaz’’, “Bak o yemekler arkandan ağlar’’ cümleleri… 

‘O YEMEKLER ARKANDAN AĞLAR’

Ülkemizdeki obezitenin Türk kültürü ile ilişkisine gelirsek, çocukluk yaşlarımıza dönmemiz gerekecek… Şekerin, çikolatanın ödül olduğu yıllar…“Uslu durursan çikolata veririm’’, “Bu soruyu bilene şeker vereceğim’’, “Arkadaşlarla doğum günümde hamburgerciye gideceğiz’’… Ramazan Bayramı'nda şeker yemek, Kurban Bayramı'nda kavurma yemek, kandillerde simit yemek, düğünlerde ilk iş olarak düğün yemeği planlamak, cenazelerde bile gelenlere ne yedireceğini düşünmek… Tatlının ve yemeğin beynimizde "ödül" olarak kodlanmasının güzel örnekleri…Yemeğe "ödül" olarak bakmak o kadar sık ki, diyetle sporla zayıflayan hastalar bile "eee artık bu kadar kilo verdiğime göre ödül olarak kebapçıya gidip…’’ diye cümleler kuruyor… Ödül olan şey bizi mutlu eder, biz de her mutluluk arayışımızda o ödülü arar ve buluruz. "Duygusal yeme" terimini mutlaka duymuşsunuzdur, "bugün canım mı sıkkın, haydi, bir dilim pasta moralimi düzeltir’’, “Harika bir projeyi bitirdim, ödül olarak kendime pizza ısmarladım"... Ve sonrasında suçluluk duygusu, diyete başlamanın ertelenmesi vb vb…

​Diğer önemli nokta artık doyduğunu fark edip durabilme yeteneğini kaybettiren “Aaaa, o tabak bitecek’’, “Tabakta yemek bırakılmaz’’, “Bak o yemekler arkandan ağlar’’ cümleleri… Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan bir deney benzer bir "doyduğunu fark edememe" sorununu ortaya koyuyor, özel bir düzenekle çorba içen müşterilerinin tabağı masanın altından sürekli dolduruluyor. Amerikalılar tabaktaki çorbayı bitirmeye odaklandıkları için 20 dakikadır içtikleri çorbanın neden bitmediğini fark etmeden içmeye devam ediyorlar. Fransızlar doyunca duruyor ve çorbanın hiç azalmamasına şaşırıyor. Bu iki ülkenin obezite farklılığı da sonucu doğruluyor. 

​Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD)’nin TURDEP (Türkiye Diyabet, Hipertansiyon, Obezite ve Endokrin Hastalıklar Prevalans Çalışması) çalışmalarına bakarsak 1998’de yapılan TURDEP 1’de çalışmaya katılan kişilerin %42’si normal kiloda, %35’i kilolu ve %22’si obez bulunmuşken, 2010 yılında yapılan TURDEP 2’de %26’mız normal kiloda, %35 kilolu ve %36 obez çıkıyor. Aynı çalışmada 12 yıl arayla bakıldığında diyabet sıklığı %13.7’ye çıkmış ve %90, obezite ise %44 artmış bulunmaktadır. Dolayısıyla ülkece şişmanlıyoruz. Hareketimizi artırmadan, beslenmemizi düzeltmeden devam edersek diyabet artışında dünya rekoruna koşan bir ülke olabiliriz. Obezitenin önlenmesinde hareketin ve sağlıklı beslenmenin teşvik edilmesi dışında bizim de yiyecek algımızda, geleneksel alışkanlıklarımızda bazı değişiklikler yapma zamanımızın geldiğini düşünüyorum. Özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde, henüz bu alışkanlıklar yanlış şekilde oturmadan düzeltebileceğimiz noktalar var. Erişkin olarak da gecikmeden vücudumuzu korumak, uzun yaşamak kadar kaliteli ve sağlıklı yaşamak için kendimize iyi bakmak, daha sağlıklı yaş almak bazı çabalarla mümkün olabilir. 

Sağlıkla kalın.

Karnivor diyetini son günlerde sosyal medyada sıkça görmüş olabilirsiniz. Çok hızlı kilo verdirmesi ile dikkatleri toplayan karnivor diyeti, yalnızca hayvansal gıdaların tüketildiği, sebze, meyve ve tahıl gibi bitkisel kaynaklı yiyeceklerin tamamen dışlandığı bir beslenme biçimidir. Protein ve yağ oranı yüksek olan bu diyet, özellikle et, balık, yumurta ve süt içerir. Modern diyet tedavilerine karşı alternatif olarak popülerlik kazanan karnivor diyet, kilo verme ve çeşitli sağlık sorunlarına çözüm arayanlar arasında tercih edilmektedir.

Bu diyeti uygularken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, bitkisel gıdaların tamamen dışlanmasıdır. Ayrıca su, sade kahve ve şekersiz çay dışında sıvı tüketilmez.

Karnivor Diyeti Nasıl Yapılır?

Karnivor diyeti oldukça kapsamlı bir beslenme şekli. Bu diyetin temelinde, yalnızca hayvansal ürünlerle beslenme vardır. Diyet sırasında tüketilebilen yiyeceklerin türleri:

* Kırmızı Et : Sığır, kuzu, dana eti.

* Beyaz Et : Tavuk, hindi gibi kümes hayvanları.

* Deniz Ürünleri : Balıklar, karides, yengeç gibi deniz ürünleri.

* Yumurta : Özellikle organik ve serbest dolaşımlı tavuk yumurtaları önerilir.

* Süt Ürünleri : Peynir, yoğurt,süt vb.

* Kemik Suyu: Sağlıklı yağ kaynağı olarak.

Bu diyeti uygularken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, bitkisel gıdaların tamamen dışlanmasıdır. Ayrıca su, sade kahve ve şekersiz çay dışında sıvı tüketilmez.

Karnivor Diyetinin Yararları

* Kilo Kaybı : Yüksek protein ve düşük karbonhidrat içeriği sayesinde vücut yağ yakımını yapabilir.

* Kan Şekeri Kontrolü : Karbonhidrat tüketiminin sıfıra inmesi, kan şekeri dalgalanmalarını önleyebilir.

* Basitlik : Diyet, yemek seçimlerini yapar ve planlama süresini kısaltır.

* Bazı Otoimmün Hastalıklarda İyileşme : Bazı bireylerde, karnivor diyetinin otoimmün rahatsızlıklar üzerinde olumlu etkiler yaratabileceğini belirtmiştir.

Karnivor Diyetinin Zararları

* Vitamin ve mineral Eksiklikleri : Meyve ve sebzelerin olmaması, lif, vitamin ve mineral eksikliklerine yol açabilirsiniz.

* Kalp ve Damar Sağlığı : Doymuş yağların aşırı tüketimi, uzun süreli kalp damar tıkanıklıklarına yol açabilir.

* Sindirim Sorunları : Lif eksikliği nedeniyle kabızlık gibi sindirim problemleri görülebilir.

* Psikolojik Zorluklar : Besin çeşitliliğinin olmaması, uzun süreli beslenmenin mümkün olmaması psikolojik v sosyal zorlanmaya neden olabilir.

* Maliyet : Diyette hayvansal ürün ağırlıklı olarak tüketildiği için diğer diyetlere göre daha yüksek maliyet görülür.

Karnivor diyeti, kısa süreli etkili olabilir ancak uzun vadeli sağlık sonuçları tam olarak kesinleşmemiştir. Dengeli bir beslenme modeli benimsemek, genel sağlık için daha sürdürülebilir bir yaklaşım olabilir. Özellikle kronik hastalıklar veya özel beslenme gereksinimi olan bireyler, bu diyet uygulamasından önce dikkatli bir şekilde değerlendirme yapmalıdır.

Burada, ilk bölümde ayrıntılı şekilde planlandığını aktardığım öldürme fiilinin, kendisine hedef olarak neden bir sağlık sigortası şirketinin genel müdürünü seçtiği konusunu ele alacağım. Öncelikle, birçok Avrupa ülkesi ve Türkiye’nin aksine, ABD’de herkesi kapsayan genel bir sağlık sigortası bulunmuyor. Devlet, 65 yaş üstü insanları (yahut belirli durumlarda 65 yaş altını) kapsayan federal program Medicare ve düşük gelirlileri kapsayan eyalet ve federal program Medicare dışında[1], sağlık masraflarınızı karşılamıyor. Bazı işverenler, çalışanlarına sigorta hizmeti sunuyor. Ancak kendi başınıza çalışıyorsanız yahut işvereniniz bunu yapmıyorsa, insanların sağlık hizmeti almak için özel sigortalı olmaktan başka yolu kalmıyor. Diğer zengin ülkelerle kıyaslandığında, eşi benzeri olmayan bir durum. Obama, başkanlığı sırasında konuya neşter atmaya çalıştı[2]; Biden da ilaç fiyatlarının düşürülmesini sağlayarak, başkanlığının en önemli işlerinden birisini yaptı[3]. Ancak ABD’de halen 26 milyon insanın sağlık sigortası yok[4]. Elbette, acil bir durum olduğunda, sigortanız yok diye hastane size tedavi vermiyor değil ancak hastanede ihtiyacınız kadar uzun kalamadığınız gibi; yine de ödemeniz gereken şeyler bulunuyor.

Diğer yandan, sigortası olanlar da sigorta primlerini ödemekte zorlanıyor zira sigorta prim ücreti bazen aile başına 25000 ABD Dolar’ını bulabiliyor[5]. Bu nedenle, ülkede sağlık masrafları –şahısların da şirketler gibi iflas edebildiği- kişisel iflasların başlıca sebebi[6]. Dünyada sağlığa en çok para harcayıp, sağlık sistemi etkisiz kalan ülke de ABD[7]. Dahası, 2023’te sağlık sigortası olan Amerikalılar’ın %18’i, sigorta kuvertürlerinde olduğunu düşündükleri bir taleplerinin reddedilmesi ile karşılaşmış. %27’si ise sağlık sigortasından beklediğinden daha az ödeme alabilmiş[8].

Birçok soruşturma ve tartışmanın konusu olan ve Mangione’nin tabancasındaki kurşunlarda yazan 3D stratejisinin[9], sigorta şirketlerinin kendilerine prim ödeyen sigortalıların haklılığını değil, sigorta şirketinin kar etmesini önceleyen yaklaşımının bir göstergesi olduğu ifade ediliyor[10]. 3D stratejisinin, sigorta şirketlerinin sigortalıdan gerekenden daha çok bilgi ve belge isteyerek, yapılacak tazminat ödemesini geciktirmeyi veya sigortalıyı bu tarz taleplerle yorarak talebinden vazgeçmeye zorlamayı; yahut onlara hak ettiklerinden daha az para ödenmesine razı etmeyi; ya da şirketle mahkemelerde yıllarca sürecek davalarla uğraşmaya mecbur bırakmayı hedeflediği söyleniyor. Daha da kötüsü son yıllarda, sigorta şirketlerinin tazminat taleplerini red oranlarının yükseldiğini ve sigortalının poliçesi hakkında karar vermek için yapay zekadan yararlanmak dahil tepki çeken taktikler geliştirdikleri ve hatta bunların şoke edici hatalara neden olduğu da anlaşılıyor[11].

Cinayete kurban giden Thompson’ın 2021’de başına geldiği United Healthcare’in karını, iki senede 5 Milyar Dolar artırma başarısının arkasında da bunların olduğu düşünülüyor[12]. Dahası, United Healthcare’in %32 ile, talepleri reddetme oranının, diğer sigorta şirketlerinin iki katı olduğu da biliniyor[13]. Elbette, bunları Mangione’nin eline silah alıp sigorta şirketinin genel müdürünü öldürmesini haklı kılmak için söylemiyorum. Tepki duyulan sağlık sistemini biraz açıklamak ve bir anti-kahramanın bazıları için neden kahramana dönüştüğünü anlatmak için yazıyorum. Nitekim, sağlık gibi karmaşık ve birçok aktörü içeren bir sektörü, Mangione gibi sigortalı-sigortacı ikiliğinde ele almak, biraz sığ bir bakış açısı olurdu.

Anlaşmazlık yönetimi: önlemek, yönetmek ve çözmek, Bir anlaşmazlık planına sahip olmak

Aynı zamanda, bu ikilik bizi kazan-kaybet yaklaşımından başka bir yere götürmüyor. Oysa, konuya alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri yaklaşımıyla bakarsak, sigorta şirketlerinin hastalarla olan uyuşmazlıklarda kullanacakları bir anlaşmazlık sistemi tasarımına (Dispute System Design) ihtiyaç duyduğu açık[14].  Bu yaklaşım, anlaşmazlıkları farklı kategorilere bölmeyi; hangilerinin önceleneceğine karar vermeyi; kısaca anlaşmazlıkları doğmadan önlemek; doğduklarında yönetmek; ve etkili ve verimli şekilde çözmek demek[15]. Açmak gerekirse, bu tasarımın içinde her bir kurumda kaçınılmaz olan anlaşmazlıkların tırmanmasını önlemeye odaklı erken müdahele var. Aynı zamanda, anlaşmazlık doğuran taleplerin nasıl değerlendirileceğine yönelik ilgiliyle şeffaf ve anlık iletişim kurulmasını da içeriyor (Örneğin: “talebinizi aldık; başvuru nonuz X’tir; Y vakte kadar size cevap vermeyi hedefliyoruz, Z linkinden durumu takip edebilirsiniz” ibareleri ile iletişim kurmak). Dahası, üçüncü kişilerin dış göz olacağı böylece sürecin nasıl yürütüldüğüne dair değerlendirme mekanizmaları ve kullanıcı odaklı süreçler yaratmak yahut geliştirmek de bu tasarımın bir parçası.

Anlaşmazlık sistem tasarımı elbette bu antagonizmi yönetmek anlamında önemli bir katkı sağlayabilir ancak sağlık konusunda devlet katında siyasa üretmemek de bir siyasi tercihtir. Oysa sağlık ve sağlık politikaları tam da siyasetin konusudur.

SAĞLIK, TAM DA SİYASETİN KONUSUDUR

Bir başka deyişle, anlaşmazlık sistemi tasarımı, paradigmayı değiştirerek, kurumların hem kendi içlerindeki hem de dışarıdaki üçüncü kişilerle olan anlaşmazlıkları nasıl yöneteceklerine dair önceden plan yapmaları anlamına geliyor[16]. Bu bağlamda, kurumlar (sigorta şirketleri) ancak yaptıkları hatalardan öğrenerek, hastaların kendilerine güvenini yeniden tesis ederek, kazan-kazana doğru ilerleyebilir. Bu yöntemi, havayolu endüstrisinin uçak kazalarından sonra kazaya neyin sebep olduğunu anlamaya dönük yaklaşımına benzetebiliriz[17]. Böylece kaza soruşturmaları, kusur aramadan; ortaya çıkan delillerin mahkemede kabul edilmemesini sağlayarak; ve verileri tüm aktörlerle paylaşarak, havayollarının güvenliğini oldukça ilerletti. Nitekim, Pfizer ve Amazon kendilerine yönelik şikayetleri daha iyi anlamaya yönelik adımlar atacaklarına dair bir açıklama yaptı[18]. Elbette, bunun ne sonuçlar doğuracağını zaman gösterecek.

Özetle, sağlık sanki devlet olmaksızın sadece özel kişilerin karşılıklı sözleşme yaparak çözmesi mümkün”müş gibi yaptığında” sonu şiddet dahil antagonizm içeren bir durumun ortaya çıkmasına şaşmamak lazım. Anlaşmazlık sistem tasarımı elbette bu antagonizmi yönetmek anlamında önemli bir katkı sağlayabilir ancak sağlık konusunda devlet katında siyasa üretmemek de bir siyasi tercihtir. Oysa sağlık ve sağlık politikaları tam da siyasetin konusudur. Konuya bir sonraki yazıda buradan devam edeceğim.

Genetik yatkınlık, obezite riskini artırabilir; ancak bu risk, bireylerin yaşam tarzı seçimleriyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Sağlıklı beslenme alışkanlıkları, düzenli egzersiz ve etkili stres yönetimi, obeziteyle mücadelede en etkili ve güçlü yöntemlerdir. Genetik yapımızı değiştiremeyiz; ancak yaşam tarzımızı değiştirerek sağlığımızı ve geleceğimizi yeniden şekillendirmek elimizdedir.

Giriş 

Obezite, günümüzde dünya genelinde hızla artan ve beraberinde ciddi sağlık sorunları getiren önemli bir halk sağlığı problemidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, 1990 yılından bu yana obez bireylerin sayısı iki katından daha fazla artmıştır. Bu dramatik artış, yalnızca bireylerin değil, toplumların sağlık sistemlerini de tehdit etmektedir. Obezitenin nedenlerini anlamak ve çözüm üretmek için bu sorunun temeline inmek gerekmektedir.

Obezitenin gelişiminde iki temel faktör öne çıkar: genetik yatkınlık ve yaşam tarzı seçimleri. Ancak bu iki faktör nasıl etki eder ve birinin diğerine göre daha baskın olduğunu söylemek mümkün müdür?

Bu yazıda, obezite üzerinde etkili olan genetik ve yaşam tarzı faktörlerinin rolünü ele alacağız.

Genetik Faktörler

Obeziteyle İlişkilendirilen Genler

Genetik, obeziteye yatkınlıkta önemli bir faktördür. Bilimsel araştırmalar, genetik faktörlerin obezite riskine kayda değer ölçüde katkıda bulunduğunu ortaya koymuştur. Obeziteyle ilişkilendirilen ilk genlerden biri, FTO (Fat Mass and Obesity-Associated) geni olarak tanımlanmıştır. Ancak, zamanla obeziteyle ilişkili birçok başka gen de keşfedilmiştir. Bu genler arasında LEPR (Leptin Receptor), PEMT (Phosphatidylethanolamine N-Methyltransferase), PCSK1 (Proprotein Convertase Subtilisin/Kexin Type 1) ve MC4R (Melanocortin 4 Receptor) gibi genler yer almaktadır.

Peki, Bu Genler Obeziteyi Nasıl Etkiliyor?

Genetik faktörlerin obezite üzerindeki etkileri genellikle iştah kontrolü, enerji metabolizması ve yağ depolanmasıyla ilişkilidir. Örneğin, FTO geni, bireylerin obeziteye yatkınlığını artıran en yaygın genlerden biridir. FTO geninin belirli varyantlarına sahip bireylerin obeziteye yakalanma riskinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Genetik yapımız, çevresel faktörler ve yaşam tarzımızla etkileşime girerek obezite riskimizi artırabilir veya azaltabilir. Bu etkileşim, genetik kodumuzu değiştirmeden, çevresel faktörlerin genlerimizin çalışma biçimi üzerindeki etkisini tanımlayan epigenetik mekanizmalarla açıklanır.

FTO Geninin Etkisi

​•​ FTO gen varyantları, bireylerin iştahını düzenleyen mekanizmaları etkileyerek daha sık ve yoğun açlık hissi yaşamalarına neden olabilir.

​•​ Bu genetik varyantlara sahip kişiler, özellikle yüksek kalorili yiyeceklere yönelme eğilimindedir.

​•​ Artan kalori alımı ve enerji metabolizmasının etkilenmesi, bu bireylerde kilo artışını teşvik edebilir.

FTO geninin yanı sıra, diğer genler de obezite gelişiminde önemli roller oynar. Örneğin:

​• ​LEPR (Leptin Reseptörü): Leptin hormonu, vücutta enerji dengesi ve iştah kontrolü üzerinde etkili bir role sahiptir. Bu genin varyasyonları, leptin sinyalizasyonunu bozarak aşırı yeme eğilimini artırabilir.

​•​ MC4R (Melanocortin 4 Reseptörü): Bu genin mutasyonları, enerji harcamasını azaltarak kilo artışına neden olabilir.

Epigenetik ve Çevresel Etkiler

Genetik yapımız, çevresel faktörler ve yaşam tarzımızla etkileşime girerek obezite riskimizi artırabilir veya azaltabilir. Bu etkileşim, genetik kodumuzu değiştirmeden, çevresel faktörlerin genlerimizin çalışma biçimi üzerindeki etkisini tanımlayan epigenetik mekanizmalarla açıklanır.

Epigenetik, genetik mirasımızın sabit olduğunu, ancak çevresel faktörlerin genlerimizin ne kadar aktif çalıştığını ve nasıl işlediğini değiştirebileceğini ifade eder. Bu süreçte, genetik kodumuz (DNA) sabit kalır; ancak genlerin “açık” veya “kapalı” hale gelmesi, yani ifade edilip edilmemesi epigenetik mekanizmalarla değişebilir.

Epigenetik Nasıl Çalışır?

Bir örnek üzerinden epigenetik etkileri açıklayabiliriz:

“Diyelim ki stresli bir yaşam sürüyorsunuz ve sık sık yüksek kalorili, işlenmiş gıdalar tüketiyorsunuz. Bu durum, epigenetik mekanizmalar aracılığıyla yağ depolanmasını artıran genlerin daha aktif hale gelmesine (gen ekspresyonunun artmasına) neden olabilir. Öte yandan, düzenli egzersiz yapıyor ve sağlıklı besleniyorsanız, bu kez metabolizmayı hızlandıran ve yağ yakımını destekleyen genlerin daha fazla çalışmasını (ekspresyonunun artmasını) sağlayabilirsiniz.”

Epigenetik, yaşam tarzı seçimlerimizin genlerimiz üzerindeki etkisini şekillendirir. Sağlıklı alışkanlıklar, genetik risklerimizi azaltmamıza olanak tanırken, sağlıksız seçimler genetik yatkınlıkların olumsuz etkilerini artırabilir.

Yaşam Tarzı Faktörleri

Modern yaşam, obezite riskini artıran birçok faktörü beraberinde getirmiştir. Şehir hayatının hızlı ve yoğun temposu, endüstriyel gıdaların yaygınlaşması, ekonomik zorluklar ve değişen sosyal alışkanlıklar, bireylerin yaşam tarzlarında zorunlu değişikliklere yol açmıştır. Bu değişimler, obezite riskini doğrudan etkileyen unsurlardır.

Obezite ile ilişkili yaşam tarzı değişikliklerini üç ana başlık altında değerlendirebiliriz: beslenme alışkanlıklarının değişimi, hareketsiz yaşam tarzı ve psikolojik faktörler.

1. Beslenme Alışkanlıklarının Değişimi

Modern yaşam, bireyleri hızlı ve pratik çözümler aramaya itmiş, bu da hazır ve endüstriyel gıdaların tüketiminin artmasına neden olmuştur. Yoğun çalışma temposu, bireylerin sağlıklı ve dengeli yemekler hazırlamak yerine kolayca erişilebilen yüksek kalorili ancak düşük besin değerine sahip gıdaları tercih etmelerine yol açmaktadır.

​•​ Yüksek Kalorili Gıdalar: Fast food, şekerli içecekler ve atıştırmalıklar gibi gıdalar, obezite riskini artıran başlıca unsurlardır. Bu tür gıdalar, aşırı kalori alımına neden olurken, bireyin günlük besin ihtiyaçlarını karşılamaz.

​•​ Sosyoekonomik Faktörler: Düşük gelir gruplarında, sağlıklı ve taze gıdalara erişim kısıtlı olabilmektedir. Bu durum, tek tip ve dengesiz beslenmeyi artırarak obezite oranlarının yükselmesine katkıda bulunmaktadır.

2. Hareketsiz Yaşam Tarzı

Fiziksel aktivite eksikliği, obeziteye katkıda bulunan en önemli faktörlerden biridir. Günümüzde teknolojinin hayatın her alanına entegre olması, bireylerin hareket düzeyini önemli ölçüde azaltmıştır.

​•​ Teknolojinin Etkisi: Ofis işlerinin yaygınlaşması, uzun süre masa başında çalışmayı gerektiren görevler ve araç kullanımı, bireylerin gün içinde fiziksel aktivite yapma oranını düşürmüştür.

​•​ Yetersiz Fiziksel Aktivite: Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, yetişkinlerin %80’i yeterli fiziksel aktivite yapmamaktadır. Bu durum, enerji dengesizliğine yol açarak bireylerin kilo almasına neden olmaktadır.

​•​ Sedanter Yaşam: Hareketsiz bir yaşam tarzı, sadece kilo alımını değil, aynı zamanda metabolik rahatsızlıklar, diyabet ve kalp hastalıkları gibi sağlık sorunlarını da beraberinde getirir.

3. Psikolojik Faktörler

Stres, depresyon ve duygusal yeme alışkanlıkları, modern yaşamın yaygın psikolojik sorunları arasında yer alır ve obezite riskini artıran önemli faktörlerdir.

​•​ Stres ve Yeme Davranışı: Stresli durumlarda bireyler genellikle rahatlama amacıyla yüksek kalorili yiyeceklere yönelirler. Bu durum, aşırı kalori alımına ve kilo artışına yol açabilir.

​•​ Uyku Bozuklukları: Yetersiz uyku, metabolizmayı olumsuz etkiler. Uyku eksikliği, iştahı düzenleyen hormonlarda dengesizliğe neden olarak bireyin daha fazla yemesine yol açabilir.

​•​ Duygusal Yeme Alışkanlıkları: Özellikle depresyon veya anksiyete yaşayan bireylerde, yemek bir başa çıkma mekanizması haline gelebilir. Bu da sağlıksız kilo alımına neden olabilir. 

İkiz Çalışmaları: Genetik ve Çevresel Etkileşim

İkizler üzerinde yapılan araştırmalar, genetik ve çevresel faktörlerin obezite üzerindeki etkisinin karmaşık bir etkileşim içinde olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle aynı genetik yapıya sahip olan tek yumurta ikizlerinin farklı çevrelerde büyütülmesi, çevresel faktörlerin obezite üzerindeki belirleyici rolünü anlamada önemli veriler sunmaktadır.

Bu çalışmalar, genetik faktörlerin obezite üzerindeki etkisi konusunda kesin bir oran sunamasa da, genetik yatkınlığın obeziteye katkısının genellikle %30 ile %70 arasında değiştiğini göstermektedir. Ancak bu oran, çevresel koşullara ve bireyin yaşam tarzına bağlı olarak büyük ölçüde farklılık gösterebilir. 

Örneğin:

​•​ İkizlerden biri sağlıklı bir diyet uygulayıp düzenli fiziksel aktivite yaparken,

​• ​Diğeri hareketsiz bir yaşam tarzı benimseyip yüksek kalorili yiyecekler tükettiğinde, iki birey arasında belirgin kilo farklılıkları gözlemlenmiştir.

Bu bulgular, yaşam tarzı seçimlerinin genetik yatkınlığın etkisini nasıl değiştirebileceğini açıkça göstermektedir.

Özellikle düzenli fiziksel aktivitenin, obeziteyle ilişkili genlerin aktivitesini azaltabileceği gösterilmiştir. Araştırmalar, düzenli egzersizin gen ekspresyonunu olumlu yönde etkileyerek enerji dengesini destekleyen ve yağ yakımını artıran genleri daha aktif hale getirdiğini ortaya koymaktadır. Bu, bireylerin genetik yatkınlıklarına rağmen, sağlıklı seçimlerle obezite risklerini önemli ölçüde kontrol altına alabileceklerini kanıtlar niteliktedir.

Sonuç: Obezite Kader Değildir!

Genetik yatkınlık, obezite riskini artırabilir; ancak bu risk, bireylerin yaşam tarzı seçimleriyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Sağlıklı beslenme alışkanlıkları, düzenli egzersiz ve etkili stres yönetimi, obeziteyle mücadelede en etkili ve güçlü yöntemlerdir. Genetik yapımızı değiştiremeyiz; ancak yaşam tarzımızı değiştirerek sağlığımızı ve geleceğimizi yeniden şekillendirmek elimizdedir.

Sağlıklı bir yaşam için genetik mirasımızı suçlamak yerine, yaşam tarzımızı dönüştürme sorumluluğunu üstlenmeliyiz. Bu dönüşüm, yalnızca obezite riskini azaltmakla kalmaz; aynı zamanda daha yüksek bir yaşam kalitesine, daha fazla mutluluğa ve genel anlamda daha sağlıklı bir yaşama kapı açar.

Yazımı sıkça kullandığım bir sözle tamamlamak istiyorum:

“Genetik silahı doldurur, ama tetiği yaşam tarzımız çeker.”

Doğru seçimler yapmak, yalnızca obeziteyi önlemenin değil; aynı zamanda daha mutlu, daha sağlıklı ve kaliteli bir yaşamın anahtarıdır. 

Sağlık, yaşam tarzı tercihleriyle şekillenir ve her birey, bu yolda kendi kaderini belirleyebilir.

Kaynaklar

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1521690X11001503?via%3Dihub

https://www.aerzteblatt.de/int/archive/article/138223

https://www.nature.com/articles/s41588-019-0517-5

Cilt, aslında hem sağlığımızın hem de güzelliğimizin bir aynasıdır. Parlak, pürüzsüz ve canlı bir cilt elde etmek için sadece dış bakımla yetinmek yetmez; içten gelen bir destek de oldukça önemlidir. Bu destek, dengeli ve doğru bir beslenmeyle mümkün olur. Hangi besinlerin cildimize dost olduğunu bilmek ve hayatımıza dahil etmek, gözle görülür farklar yaratabilir. Ayrıca, cilt sağlığına zarar verebilecek besinlerden kaçınmak da aynı derecede önemlidir.

Cilt Sağlığını Destekleyen Besinler

1. Antioksidan Zengini Besinler: Antioksidanlar, serbest radikallerle savaşarak cilt hücrelerini korur ve cildimizin daha uzun süre sağlıklı kalmasını sağlar.

C vitamini: Portakal, kivi, çilek, brokoli ve biber gibi besinlerde bulunur. Kolajen üretimini artırarak cildin elastikiyetini destekler.

E vitamini: Badem, ceviz, ayçekirdeği ve avokado gibi besinler, cildin nem dengesini korur ve dış etkenlere karşı kalkan görevi görür.

2. Omega-3 Yağ Asitleri: Omega-3 yağ asitleri, ciltteki iltihaplanmayı azaltır, nem dengesini korur ve cilt bariyerini güçlendirir.

Somon, uskumru, ceviz, keten tohumu ve chia tohumu gibi gıdalar bu konuda oldukça etkilidir.

3. Beta-Karoten ve A Vitamini Kaynakları: Havuç, tatlı patates ve kabak gibi turuncu sebzeler, cilt yenilenmesinde önemli rol oynar. Bu besinler, güneşin zararlı etkilerine karşı doğal bir koruma sağlar.

4. Çinko ve Selenyum İçeren Besinler: Çinko, ciltteki iltihaplanmayı azaltır ve akne oluşumunu engellemeye yardımcı olur. Selenyum ise cilt hücrelerini serbest radikallere karşı korur.

Kabak çekirdeği, ayçiçeği çekirdeği ve tam tahıllı ürünler bu mineraller açısından zengindir.

5. Probiyotikler: Probiyotikler, bağırsak sağlığını iyileştirerek cilt üzerindeki olumlu etkilerini gösterir. Probiyotik açısından zengin yoğurt, kefir ve lahana turşusu, cildin daha sağlıklı görünmesine yardımcı olabilir.

6. Bol Su ve Bitki Çayları: Su, cildin nemli kalması için en temel ihtiyaçtır. Günlük su tüketimi artırıldığında, cilt daha parlak ve esnek bir görünüme kavuşur. Ayrıca yeşil çay gibi antioksidan içeren bitki çayları da cilt sağlığına katkıda bulunur.

Paketlenmiş gıdalarda ve fast food ürünlerinde bulunan trans yağlar, ciltte iltihaplanmayı artırabilir ve erken yaşlanma belirtilerine yol açabilir.

Cilt Sağlığına Zarar Verebilecek Besinler

1. Şeker ve Rafine Karbonhidratlar: Aşırı şeker tüketimi, ciltte kolajen üretimini olumsuz etkileyerek kırışıklıkların ve ince çizgilerin oluşumunu hızlandırabilir. Beyaz ekmek, makarna ve şekerli içecekler gibi rafine karbonhidratlardan kaçınmak önemlidir.

2. Trans Yağlar: Paketlenmiş gıdalarda ve fast food ürünlerinde bulunan trans yağlar, ciltte iltihaplanmayı artırabilir ve erken yaşlanma belirtilerine yol açabilir.

3. Aşırı Tuz Tüketimi: Yüksek miktarda tuz tüketimi, vücutta su tutulumuna neden olarak ciltte şişkinlik ve göz altı torbalarına yol açabilir. Hazır yiyecekler ve tuzlu atıştırmalıklar konusunda dikkatli olunmalıdır.

4. Süt ve Süt Ürünleri (Bazı Durumlar): Bazı kişilerde süt ve süt ürünleri, hormonal dengesizliklere neden olarak akne oluşumuna sebep olabilir. Eğer bu tür bir hassasiyetiniz varsa, badem sütü veya soya sütü gibi bitkisel alternatiflere yönelebilirsiniz.

5. Alkol ve Kafein: Aşırı alkol ve kafein tüketimi, cildin susuz kalmasına neden olabilir. Bu da ciltte kuruluk ve solgun bir görünüm yaratır. Dengeli tüketim önemlidir.

Cilt sağlığımız, genel yaşam tarzımızın bir yansımasıdır. Antioksidanlar, omega-3 yağ asitleri, vitamin ve minerallerle dolu bir beslenme düzeni, cildin içten dışa ışıldamasını sağlar. Şeker, trans yağlar ve aşırı tuz gibi zararlı maddelerden kaçınarak cildinizi daha sağlıklı bir hale getirebilirsiniz. Unutmayın, aynada gördüğünüz parlak, canlı ve sağlıklı bir cilt, doğru beslenmenin ve yaşam tarzının bir sonucudur.

Türkiye son yıllarda sağlıkta şiddet dendiğinde, hasta yakınlarının doktorlara yönelik fiziki saldırıları akla geliyor. Oysa Amerika Birleşik Devletleri’nde sağlıkta bambaşka bir şiddet türü gördük. 4 Aralık 2024’te New York şehrinde, United Healthcare adlı ABD’nin en büyük sağlık sigortası şirketinin genel müdürü olan Brian Thompson öldürüldü. New York gibi heryeri kameralar ve dronlarla kontrol edilen bir şehirde böyle bir cinayet işlenmesi; tespit edilen zanlının New York’tan Pennsylvania eyaletine kadar otobüsle kaçabilmiş olması; burada Alttona adlı küçük bir yerdeki McDonalds’ta maskeli ve beyzbol şapkalı olarak otururken, çalışan bir görevlinin dikkati sayesinde ve olaydan ancak beş gün sonra yakalanabilmesi hayretle karşılandı. Dahası, zanlının tabancasından çıkan mermilerin üstünde, sağlık sigortası şirketlerinin, talepleri meşru ve haklı olsa da, sigortalılara ödeme yapmamak için kullandığı söylenen 3D (deny-defend-depose)[1]  “geciktir”; “talebi reddet”;  ve “mahkemede savun” olarak çevrilebilecek taktiklerin yazılı olmasıydı[2].

Daha hayret verici olansa, insan öldürme suçunu işlediği iddia edilen zanlı Luigi Mangione’nin TikTok ve diğer mecralarda adeta kahramana dönüşmesiydi. Influencerların ona şarkılar söylediği hatta yüzlerine dövmesini yaptırdığı söylendi[3]. Mangione insan öldürmekle suçlanır suçlanmaz, hukuki savunması için bir bağış kampanyası başlatılarak, 30.000 Dolar bağış toplandı[4]. Bulunduğu tutukevinde, dışarı çıkarıldığını duyan diğer tutukluların “Luigi’yi salın” diye bağırdığı hatta polislerin dahi kendisine sempati ile yaklaştığı[5] hatta Pennsylvania’dan New York’a hakim karşısına çıkarılmak için getirildiğinde, mahkemenin dışında “Luigi bizi özgürleştirdi” yazan pankartlar taşıyan kişiler olduğu anlaşılıyor[6]. Son olarak, Amazon’da on dört sene önce yazılmış olan ve sigorta şirketlerinin 3D stratejisinden bahseden kitap çok satan oluverdi[7].

Mangione’nin ABD’deki çözülememiş önemli bir toplumsal sorun olan sağlığa parmak bastığı açık. Bu yazıda daha çok işlenen suç, fail ve onu buna ittiği düşünülen nedenlerden bahsedeceğim.

Ortada silahı, hedefi, mesajı belli ve ardında delil bırakmayacak yöntemler düşünülerek planlanmış bir şiddet eylemi bulunuyor. Hatta enerjisini plan yapmaya ayırdığı iddiasını güçlendirecek şekilde, Mangione son altı ayda aile ve arkadaşları ile tüm temasını kesmiş.

Planlı bir cinayet ve anti-kahraman zanlısı

Öncelikle, polisin olay yerinden topladığı video kayıtlarında, Mangione elindeki silahı profesyonel bir şekilde tutarken görünüyor. Hatta, polisin “hayalet silah” adını verdiği birçok yerden toplanmış parçalarla oluşturulmuş olan bu tabanca, tutukluk yapmasına rağmen, Mangione bunu giderip, hedefindeki kişiye ateş etmeye devam edebiliyor. Bir güvenlik uzmanının yorumuna göre, bunu yapabilmek “kolay bir şey değil”[8]. Ayrıca, silahının susturucusu var.

Dahası, Mangione cinayet için on gün önceden şehre sahte kimlikle gelmiş. Harcamalarını hep nakit parayla yapmış. Kaldığı yerdeki iki saniye dışında yüzünü hep saklamış. Olay yerinden kaçtıktan sonra New York polisi tarafından Central Park’ta sırt çantası bulunduğunda içinden Monopoly paraları ve sağlık sigortası şirketlerine yönelik nefretini içeren bir manifesto çıkmış. Nitekim bu manifestoya göre “parazit” olarak bahsettiği “sağlık sigortacıları fazla güçlü ve aşırı kar için ülkemizi istismar etmeye devam ediyorlar”[9]. (Benzer sözleri içinde elleri kelepçeli ve portakal rengi tutuklu üniformasıyla bulunduğu araçtan indirilirken kameralar karşısında da söyledi[10]). Kısaca, ortada silahı, hedefi, mesajı belli ve ardında delil bırakmayacak yöntemler düşünülerek planlanmış bir şiddet eylemi bulunuyor. Hatta enerjisini plan yapmaya ayırdığı iddiasını güçlendirecek şekilde, Mangione son altı ayda aile ve arkadaşları ile tüm temasını kesmiş.

Zanlıya geçersek, Luigi Mangione Baltimore’da hali vakti oldukça yerinde bir ailenin, prestijli özel okullarda okumuş (hem lise hem bir Ivy League üniversitesi olan University of Pennsylvania’daki bilgisayar mühendisliği bölümü) ve bunları dereceyle bitirmiş, daha 26 yaşındaki evladı. Arkadaşları, kronik bel ağrısı çektiğini, kendisine pek fayda sağlamayan ve birçok ülkede vazgeçilen bir ameliyat olduğunu ve hatta ameliyat sonrası röntgenini sosyal medyada paylaştığını söylüyor. Bilindiği kadarıyla- sağlık sigortasına dair bir sorun yaşamış değil. Nitekim, sosyal medyadaki varlığına bakıldığında, kendisiyle ilgili yadırgatıcı bir durum olmadığı ifade ediliyor[11]. Kısaca, ortada Thompson’a yönelik bir eyleme dayanak teşkil edebilecek şahsi bir öç durumu bulunmuyor. Ancak, karısının ifadesine göre, Thompson daha önce tehdit aldığı gibi, LinkedIn sayfasından da şirketin reddettiği sigorta tazmin talepleri nedeniyle birçok insanın kendisine kızgın olduğu görülüyor[12].

“Mangione kahraman değil”

Toplumun en azından bir kesiminin, planlı bir şiddet eyleminde bulunan anti-kahraman Mangione’den kahraman yaratması, bir toplumsal mesele olarak sağlığın ABD’de geldiği boyutun ciddiyetini gösteriyor. Mangione’nin yakalandığı eyalet olan Pennsylvania’nın valisi (ve eski eyalet savcısı) Josh Shapiro, insanların sağlık sistemiyle ilgili hayal kırıklığını anladığını, meslek hayatında bunu gündeme getirmek için çalıştığını ancak ABD’de siyasa farklılıklarının yahut bir görüş açısını savunma yolunun planlı bir şiddet eyleminden geçmediğini, Mangione’nin kahramanlaştırılmasını onaylamadığını, başkalarının da bunu benimsememesi gerektiğinin altını çizerek, Mangione’nin kahraman olmadığını açıkça söyledi[13]. Siyasa sorunlarının şiddetle “çözümü”ne yönelik haklı uyarısı, konunun siyasetin gündemine alınmasını talep etmeyen tavrı karşısında biraz sönük kaldı denebilir. Özellikle adının daha birkaç ay önce Kamala Harris’in başkan yardımcısı adaylarından birisi olarak geçmiş, salıncak eyaletlerden birinde başarılı bir vali olması karşısında.

Bu anlamda, sağlık konusu kimsenin elini atmak istemeyeceği bir noktaya gelmiş izlenimi veriyor. Netflix’in 2008’de yayınlanan popüler dizisi Breaking Bad’de[14] ifadesini bulan ve sıradan adamı kimya öğretmeni Walter White karakterinin temsil ettiği, “iyi insanı kanun dışılığa iten kötü sistem” söylemi oldukça yaygın. (ABD’de sağlık sistemi ve sağlık sigortasına dair bir çok film ve belgesel de bulunuyor). Diğer yandan, Mangione’nin davranışının Amerikalı olmayan bir yanı olduğu, genelde Amerikalılar’ın iş dünyasını saygın bulduğu da ifade ediliyor[15].

Bir sonraki yazıda sağlık alanında siyasa geliştirmek ve alandaki anlaşmazlıklara kazan-kaybet ekseninde yaklaşmak yerine, başka yaklaşımları ortaya koymaya çalışacağım.

---

Hayat tarzı değişikliklerine rağmen insülin direncinde iyileşme, kilo verme ve bel çevresinin incelmesinin sağlanamadığı durumlarda medikal tedavi seçenekleri devreye girmelidir. Bu sürecin en doğru şekilde yönetilebilmesi için sağlık profesyonelleri ile düzenli muayene ve kontroller sağlanmalı, kişi kendi kendini yönetebilmeyi ve risk faktörlerini öğrenmelidir. Bu sayede metabolik sendrom kontrol altına alınabilir, takip eden hastalıklar önlenebilir veya daha fazla ilerlemesi engellenebilir.

Metabolik sendromu anlamak için öncelikle sendrom nedir ona bakmak gereklidir. Tıp dilinde sendrom, birden fazla hastalık durumunun nedeni aşikar olmasa da sıklıkla bir arada görülmesi demektir. Metabolik sendrom (veya insülin direnci sendromu, sendrom X olarak da bilinir) ise risk faktörünün bir arada bulunduğu bir durumdur. Bu risk faktörlerinin bir arada bulunması da kalp damar hastalıkları (kalp krizi, inme vb.) veya Tip 2 Diyabet olmasının önünü açmaktadır. Bu iki hastalık dünya üzerindeki ölüm sebeplerinin en sık olan iki nedeni olduğu için Metabolik sendromu anlamak ve önlemek hayati önem taşımaktadır.

Metabolik sendrom aşağıdaki 5 maddeden 3’üne sahip olma durumudur ve kalp hastalıkları ve diyabet için yüksek riski ifade eder.

1. Obezite ve özellikle Karın Çevresinde Obezite, yani karın çevresinde aşırı yağ birikiminin olması: Obezitenin tanımı ve detayları Dyt. Banu Salman’ın önceki yazılarında detaylıca anlatılmıştır. Karın çevresindeki obeziteyi belirleyebilmek için Bunu bel çevresinin mezura ile ölçülür.  Kadınlarda 90cm, erkeklerde 100cm’in üzerindeki değerler abdominal obeziteye işaret eder. Çoğu kişi bel çevresinin bu değerlerin üstünde olduğunun farkında bile değildir. Bu nedenle şimdi kalkıp bel çevrenizi ölçmek sağlığa attığınız ilk ve önemli bir adım olabilir. 

2. Yüksek kan şekeri: Sabah 8 saatlik açlık sonucunda ölçülen kan şekeri değerinin 100mg/dL veya üstünde çıkması durumudur. Bu durum diyabetten farklıdır. Açlık kan şekeriniz belli aralıklarla yüksek seyredebilir ancak henüz diyabet hastalığı geliştirmemiş olabilirsiniz. Bu durum geri dönüştürülebilen en kıymetli noktalardan biridir.

3. Yüksek trigliserid değerlerine sahip olmak: Vücudumuzda bulunan bir çeşit yağ türü olan trigliserid vücudumuzun enerji kaynağı olarak kullanılır.  8 saatlik açlıkla bakılan testlerde 150mg/dL’nin üstünde çıkması metabolik sendrom için risk faktörüdür. Bu değerin yükselmesi damarlarda sertlik, kalp hastalığı ve pankreatit için de yüksek risk demektir.

4. Düşük HDL değerlerine sahip olmak: Halk arasında iyi kolesterol olarak da bilinen HDL kolesterolün 40mg/dL’nin altında olması demektir. HDL kolesterol vücuttaki fazla kolesterolün öğütülmesi ve kan dolaşımından atılmasını sağlar. Bu değerin düşük olması, kan damarlarında fazla kolesterol birikimine ve kalp ve damar hastalıklarına yol açar.

5. Kan basıncı (Tansiyon yüksekliği) veya tansiyon ilacı kullanıyor olmak: Büyük tansiyonun 130mmHg, küçük tansiyonun ise 85mmHg’den büyük olması durumu yine metabolik sendrom için risk faktörü oluşturmaktadır. “Benim tansiyonum yok” demeden önce herkesin 30 yaşından sonra yılda bir kez tansiyonunu ölçmesi gereklidir. Diğer yandan zaten hipertansiyon hastalığı nedenli tansiyon ilacı kullanıyorsanız bu risk faktörüne sahipsiniz demektir.

Yukarıda bahsedilen maddelerden 3 veya daha fazlasına sahip olmak insülin direnci ile ilişkilendirilmiştir. İnsülin direnci geliştiği zaman vücut kan şekeri yüksekliğine gerekli yanıtı veremez ve kan damarlarında yüksek seviyede gezen şeker; damar sağlığını bozar, kalp hastalıkları, damarlarda tıkanıklıklar, diyabet veya diyabet ile birlikte gelen bir dizi sağlık sorunu ortaya çıkarabilmektedir.

Bunları neden önemsemelisiniz?

Bu risk faktörlerinden herhangi birine sahip olmak, bir diğerinin gelişmesine ön ayak olur. Bu nedenle bu risk faktörlerini önceden tanımak ve günlük hayatınızda yapacağınız değişiklikler uzun vadede birden fazla hastalığın önlenmesine yardımcı olacaktır.

Türkiye Avrupa ülkeleri arasında obezitenin çok sık gözüktüğü ülkelerden birisidir. Yapılan en yakın tarihli çalışmalara göre metabolik sendrom Türkiye’de her 4 erkekten birinde ve her 3 kadından birinde gözükmektedir.

Türkiye’deki sıklığı nedir?

Son yıllarda artan obez kişi sayısına dikkat çektiğimiz bu yazılardan çıkarılacak önemli bir nokta da, artan obezite ile birlikte gelişen metabolik sendrom sayısıdır. Türkiye ne yazık ki Avrupa ülkeleri arasında obezitenin çok sık gözüktüğü ülkelerden birisidir. Yapılan en yakın tarihli çalışmalara göre metabolik sendrom Türkiye’de her 4 erkekten birinde ve her 3 kadından birinde gözükmektedir.

En büyük risk faktörü: Kilo fazlalığı

Özellikle karın çevresinde biriken fazla yağ, hayati organlarda iltihap arttıran ve insülin direnci geliştiren maddelerin birikmesine sebep olur. Bu bahsedilen iltihap kişinin kendi kendine hissedebileceği, ateş veya ağrıya sebep olmayan ancak organlarda ve onları besleyen damarlarda zamanla hasara sebep olan bir iltihap şeklidir. Bu mekanizma ilerleyen sürede tip 2 diyabet, kalp hastalıkları, damarlarda tıkanıklık, felç ve bunlara bağlı böbrek yetmezlikleri, uzuv kaybı ve benzeri komplikasyonlara neden olabilmektedir. Aslında kilo fazlalığı domino taşı gibi katastrofik ilerleyen bir dizi hastalığa yol açmaktadır.

Çalışmalar kişilerin kilodaki ortalama bir artışın bile metabolik sendrom için ciddi bir risk artışına sebep olduğunu göstermektedir. Örneğin

* Normal kilolu kişilerde metabolik sendrom görülme sıklığı %5 iken,

* Fazla kilolu olarak sınıflandırılan kişilerde  (yani vücut kitle indeksi 25 ile 29.9 arasında olan kişiler) %20,

* Obez kişilerde ise (yani vücut-kitle indeksi 30 ve üzerinde olan kişilerde) %60 olarak görülmüştür.

Diğer riskler arasında ileri yaş, sigara kullanmak, karbonhidrattan zengin beslenmek, egzersiz yapmamak, düşük gelir sahibi olmak gibi faktörler de metabolik sendrom ile ilişkili bulunmuştur. Bunlar gibi çevresel faktörlere ek olarak genetik faktörler de metabolik sendrom geliştirmede büyük etkiye sahiptir.

Risk Faktörlerine Sahipseniz

Bu durumları yakalayan herhangi bir kişinin yapacağı en önemli şey bir iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanı ile görüşmek olmalıdır. Metabolik sendrom yalnızca kilo fazlalığı demek değil, farkında olmadığınız bir çok hastalığın altta yatan nedeni olabilir. Bu nedenle ilgili hekiminizin sizi değerlendirmesi kalp sağlığı, damar sağlığı, vücuttaki insülin- kan şekeri dengesini içerecek ve sizi yönlendirecektir.

Çözüm: Hayat Tarzı Değişiklikleri

Tüm rehberlerin söylediği tek bir odak noktası var: Hayat tarzı değişiklikleri.

Risk faktörleri incelendiği zaman genetik faktörlerin dışında kalan çevresel faktörler tedavide üzerinde durulması gereken odaklardır. Bu nedenle öncelikle kilo yönetimini hedefleyen beslenme tarzı değişiklikleri, fiziksel aktiviteye hayatta yer açmak, kolesterol seviyelerini rehberlerdeki önerilen seviyeler yaklaştırmak için hekim kontrolünde olmak, düzenli ölçümler ile kişinin kendisini takip etmesi, kötü alışkanlıkları geride bırakacak adımlar atmak anahtar noktalardır.

Hayat tarzı değişiklikleri bir öneri değil bir tedavi yöntemidir. Bu yöntemi uygulamak için hekimler, diyetisyenler ve kendiniz ile sık sık iletişimde kalmalı ve metabolik sendromu kontrol altında tutmak için düzenli olarak sağlık profesyonelleri ile görüşülmelidir. Hayat tarzı değişiklikleri kişinin hayatına yerleştiğinde takip aralığının açılması ve kişinin kendi kendini yönetebildiği, sürekliliği sağlanmış bir düzenin sağlanması mümkündür.

Beslenme Düzeni

Yapılan çalışmalar Akdeniz diyeti veya düşük yağ oranlı diyetlerin tüm sebeplere bağlı ölüm oranlarını ve ölümcül olmayan kalp krizi geçirme sıklığını azalttığını göstermiştir. Ayrıca bir çalışmada akdeniz diyetinin düşük yağlı diyete göre daha fazla kilo kaybı, daha iyi kan basıncı ve kan kolesterol seviyeleri gösterdiği ve insülin direncini iyileştirdiği, damalarda artan ihltihabi yanıtı azalttığı gösterilmiştir. Bunun dışında kalan başka diyet planları metabolik sendromun tedavisinde kullanılmaya uygun bulunmuştur.

DASH diyeti (Dietary Approaches to Stop Hypertension) uygulanan kişilerin sağlıklı beslenmesi önerilen kişiler ile karşılaştırıldığı çalışmada   DASH diyeti uygulanan kişilerde trigliseridlerde, açlık kan şekerinde ve küçük tansiyonda daha belirgin iyileştirmeler sağladığı gösterilmiştir.

Düşük glisemik indeksli veya düşük glisemik yüklü besinleri tüketmek ve lifli gıdalardan zengin beslenmek de yine kan şekerinin normale dönmesini ve kan yağlarının iyileşmesini sağlamaktadır. Glisemik yükü ve glisemik indeksi düşük besinleri tüketmek demek, işlenmiş tahıllar yerine tam tahıllı besinler tüketmek, meyve ve sebze tüketimini arttırmak ve meşrubatları beslenme düzeninden çıkarmak anlamına gelmektedir. Bu durum kana geçen şeker miktarını azaltmayı ve artan lif miktarı ile hızlı emilmenin önüne geçmeyi hedeflemektedir.

Doğru beslenme modeli altta yatan risk faktörlerini ortadan kaldırmaya yönelik ve kişiye özgü olan yaşam tarzı ile örtüşen, uygulanabilir bir şekilde olmalıdır. Bu nedenle her diyet planı kişiden kişiye değişiklik göstermektedir.

Fiziksel aktivitenin hayat tarzına yerleştiğinde uzun vadede de kilo kaybının kalıcılığını arttırdığı gösterilmiştir. Fiziksel aktivitede rehberlerin önerisi kişinin keyif alabileceği bir egzersiz türünü günde 30 dakika ayıracak şekilde gerçekleştirmesi yönündedir.

Fiziksel Aktivite

Fiziksel aktivite diyet ile birleştiği zaman metabolik sendromu önlemede en etkin hale gelmektedir. Daha da önemlisi, fiziksel aktivitenin hayat tarzına yerleştiğinde uzun vadede de kilo kaybının kalıcılığını arttırdığı gösterilmiştir.

Fiziksel aktivitede rehberlerin önerisi kişinin keyif alabileceği bir egzersiz türünü günde 30 dakika ayıracak şekilde gerçekleştirmesi yönündedir. Bir başka altı çizilen nokta ise fiziksel aktivite planı oluşturulurken aerobik egzersizler ile direnç egzersizlerinin kombinlenmesinin en iyi yanıtı sağladığı yönündedir. Aerobik egzersizler vücudun oksijen kullanıyla enerji üretimi sağlanan yürüme, koşma, yüzme, dans etme veya bisiklet sürme gibi 20 dakikadan uzun egzersizleri kapsar. Direnç egzersizleri ise vücudun enerji ihtiyacı için oksijenin yetmediği bu nedenle kaslardaki enerjinin kullanılması gereken egzersizleri kapsar. Bunlara örnek olarak ağırlık kaldırmak, sürat koşuları gibi birkaç dakika süren ve tekrarlı setlerle yapılan egzersizler örnek verilebilir.

Medikal Tedavi Seçenekleri

Hayat tarzı değişikliklerine rağmen insülin direncinde iyileşme, kilo verme ve bel çevresinin incelmesinin sağlanamadığı durumlarda medikal tedavi seçenekleri devreye girmelidir. Ayrıca kişilerin kalp ve damar hastalıkları risk değerlendirmesi ilgili hekimlerce değerlendirilip gerekli görüldüğünde kolesterol yönetimi için ilaç tedavileri önerilmeli aynı şekilde ileri evreli hipertansiyon hastalarında da kan basıncı yönetimi için tespit edildiği gibi tedavi başlanması gerekmektedir.

Bu sürecin en doğru şekilde yönetilebilmesi için sağlık profesyonelleri ile düzenli muayene ve kontroller sağlanmalı, kişi kendi kendini yönetebilmeyi ve risk faktörlerini öğrenmelidir. Bu sayede metabolik sendrom kontrol altına alınabilir, takip eden hastalıklar önlenebilir veya daha fazla ilerlemesi engellenebilir.

Referanslar

1. Arslan, M., Atmaca, A., Ayvaz, G., Başkal, N., Beyhan, Z., Bolu, E., ... & Yılmaz, M. (2009). Metabolik sendrom klavuzu. Türkiye endokrinoloji ve metabolizma derneği, 211-219.
2. Abacı, A., Kılıçkap, M., Göksülük, H., Karaaslan, D., Barçın, C., Kayıkçıoğlu, M., ... & Tokgözoğlu, L. (2018). Data on prevalence of metabolic syndrome in Turkey: Systematic review, meta-analysis and meta-regression of epidemiological studies on cardiovascular risk factors. Turk Kardiyoloji Dernegi Arsivi: Turk Kardiyoloji Derneginin Yayin Organidir, 46(7), 591-601.
3. Alberti, K. G., Eckel, R. H., Grundy, S. M., Zimmet, P. Z., Cleeman, J. I., Donato, K. A., ... & Smith Jr, S. C. (2009). Harmonizing the metabolic syndrome: a joint interim statement of the international diabetes federation task force on epidemiology and prevention; national heart, lung, and blood institute; American heart association; world heart federation; international atherosclerosis society; and international association for the study of obesity. Circulation, 120(16), 1640-1645.
4. Park, Y. W., Zhu, S., Palaniappan, L., Heshka, S., Carnethon, M. R., & Heymsfield, S. B. (2003). The metabolic syndrome: prevalence and associated risk factor findings in the US population from the Third National Health and Nutrition Examination Survey, 1988-1994. Archives of internal medicine, 163(4), 427-436.
5. Esposito, K., Marfella, R., Ciotola, M., Di Palo, C., Giugliano, F., Giugliano, G., ... & Giugliano, D. (2004). Effect of a Mediterranean-style diet on endothelial dysfunction and markers of vascular inflammation in the metabolic syndrome: a randomized trial. Jama, 292(12), 1440-1446.
6. Karam, G., Agarwal, A., Sadeghirad, B., Jalink, M., Hitchcock, C. L., Ge, L., ... & Johnston, B. C. (2023). Comparison of seven popular structured dietary programmes and risk of mortality and major cardiovascular events in patients at increased cardiovascular risk: systematic review and network meta-analysis. Bmj, 380.
7. Azadbakht, L., Mirmiran, P., Esmaillzadeh, A., Azizi, T., & Azizi, F. (2005). Beneficial effects of a Dietary Approaches to Stop Hypertension eating plan on features of the metabolic syndrome. Diabetes care, 28(12), 2823-2831.
8. Brand-Miller, J., Hayne, S., Petocz, P., & Colagiuri, S. (2003). Low–glycemic index diets in the management of diabetes: a meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes care, 26(8), 2261-2267.
9. McKeown, N. M., Meigs, J. B., Liu, S., Saltzman, E., Wilson, P. W., & Jacques, P. F. (2004). Carbohydrate nutrition, insulin resistance, and the prevalence of the metabolic syndrome in the Framingham Offspring Cohort. Diabetes care, 27(2), 538-546.
10. Ostman, C., Smart, N. A., Morcos, D., Duller, A., Ridley, W., & Jewiss, D. (2017). The effect of exercise training on clinical outcomes in patients with the metabolic syndrome: a systematic review and meta-analysis. Cardiovascular diabetology, 16, 1-11.
11. Liang, M., Pan, Y., Zhong, T., Zeng, Y., & Cheng, A. S. (2021). Effects of aerobic, resistance, and combined exercise on metabolic syndrome parameters and cardiovascular risk factors: a systematic review and network meta-analysis. Reviews in cardiovascular medicine, 22(4), 1523-1533.

Yılbaşı gecesi kalabalık sofralar, meze, kuruyemiş ve alkol tüketimi sıklıkla görülmektedir. Alkol tüketimi, vücut üzerinde çeşitli etkiler yaratarak dehidrasyon, kan şekerinin düşmesi, mide rahatsızlıkları ve enerji kaybına yol açabilir. Bu nedenle, alkol tüketiminden sonra doğru beslenme ile toparlanma sürecinin hızlandırılması oldukça önemlidir.

1. Su Tüketimi: Öncelik Dehidrasyonu Gidermek

Alkol tüketimi su atılımını artırarak dehidrasyona neden olur. Bu durum baş ağrısı, halsizlik ve mide bulantısına yol açabilir. Öncelikle alkol alırken yanında bol miktarda su tüketildikten sonra ertesi gün de bol miktarda su içilmelidir.

Alternatifler: Elektrolit içeren maden suyu kaybedilen mineralleri yerine koymak için içilebilir.

2. Karbonhidrat Alımına Dikkat Edin

Alkol, kan şekerinizi düşürebilir. Alkol tüketiminin ertesi günü halsizlik, titreme, çarpıntı görülebilir. Kan şekerinin yükseltilmesi ve enerji kazanımı için karbonhidrat içeren besinler tüketilmelidir.

* Tercih edilebilecek kahvaltı: Tam tahıllı ekmek + yumurta + beyaz peynir veya yulaf ezmesi + süt + muz

3. Protein ve Sağlıklı Yağlar Dahil Edin

Protein ve sağlıklı yağlar, hem enerji sağlar hem de vücudun toparlanmasını destekler.

Protein için: Tavuk, hindi, yumurta, köfte

Sağlıklı yağlar için: Avokado, zeytinyağı veya fındık gün içinde tüketilebilir.

4. Antioksidan ve Vitamin Desteği

Alkol tüketimi hücrelerdeki serbest radikalleri artırabilir ve vitamin-mineral eksikliklerine neden olabilir. Antioksidan içeriği yüksek besinlerin tüketimi bu etkileri azaltır.  

* Antioksidan kaynakları: Yaban mersini, limon, portakal, ıspanak ve domates.

* Vitamin desteği: Özellikle C vitaminleri ve B grubu vitaminleri alkol sonrası toparlanmayı hızlandırır.

Alkol tüketimi mideyi tahriş edebilir. Bu durumlarda sindirimi kolay ve mideyi rahatlatıcı besinler tercih edilmelidir. Muz, haşlanmış patates, pirinç lapası veya yoğurt. Papatya veya zencefil çayı mideyi rahatlatabilir.

5. Mide Rahatsızlıklarına Karşı Hafif Yiyecekler

Alkol tüketimi mideyi tahriş edebilir. Bu durumlarda sindirimi kolay ve mideyi rahatlatıcı besinler tercih edilmelidir.

* Örnekler: Muz, haşlanmış patates, pirinç lapası veya yoğurt.

* Bitki çayları: Papatya veya zencefil çayı mideyi rahatlatabilir.

Kaçınılması Gereken Yiyecek ve İçecekler

* Kafein: Kahve ve çayın dehidrasyonunu artırabilir.

* Yağlı ve kızarmış yiyecekler: Mideyi daha fazla yorabilir.

* Şekerli gıdalar: Ani enerji artışı sağlasa da, kısa sürede şekerini tekrar düşürebilir.

Dr. Dyt Banu Salman

Obezitenin tedavisi zor ve zaman alıcı olabilir, ancak unutulmaması gerekir ki büyük gelişmeler küçük adımlarla başlar.

Obezite tedavisinin amacı sağlıklı bir kiloya ulaşmak ve bu kiloda kalmaktır. Bu genel sağlığı iyileştirir ve obeziteyle ilişkili yan etki ve diğer sağlık problemlerinin ortya çıkma riskini azaltır.

Obezite, bütüncül tedavi olmadan yönetilmesi zor olan kronik bir hastalıktır. Obezite tedavisi; yaşam tarzı müdahalesi (yani beslenme tedavisi ve egzersiz), bilişsel davranışçı terapi, farmakolojik (medikal) tedavi ve obezite cerrahisi olmak üzere 4 temel tedavi biçiminden oluşur.

Yaşam Tarzı Müdahalesi

Obezite için birinci basamak tedavi seçeneği, tıbbi beslenme tedavisi ve egzersizi içeren, yaşam tarzı müdahalesidir. Yeme davranışını ve fiziksel aktiviteyi hedefleyen bu müdahale, nispeten düşük maliyetler ve minimum yan etki riski ile ilişkili olduğundan, kilo yönetimi için her zaman ilk seçenek olmalıdır. Çok miktarda vücut ağırlık kaybı kolay ulaşılabilir bir hedef olmadığından, obezite hastalarını sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemeye motive edebilecek diğer hedefler de göz önünde bulundurulmalıdır. Obezite hastalarının bu basamakta başarısız olmaları durumunda diğer tedavi yöntemlerine başvurulmalıdır.

Beslenme Tedavisi

Obezitenin beslenme tedavisi, vücut ağırlık kontrolü için temeldir. Diyete uyum, öngörülen diyetin bileşenlerinden, yemeyi başlatan (acıkma), yeme dönemini sonlandıran (doygunluk) ve öğünler arasında iştahı engelleyen (doygunluk) süreçlerden etkilenir. Bu nedenle reçete edilen tüm diyetler, uyumu kolaylaştırmak için yaşam tarzına uymalıdır.

Beslenme tedavisinin amaçları; kişiye doğru beslenme alışkanlıklarını kazandırmak ve tedavi sonrası kaybedilen vücut ağırlığını korumaktır.

Haftada toplam 1 kg’a kadar vücut ağırlık kaybı sağlıklı bir orandır ancak diyetin ilk dönemlerinde bu oran daha yüksektir. En az %3 ila %5'lik vücut ağırlık kaybı bazı klinik parametreleri (serum açlık kan glikozu, kan basıncı ve kolesterol seviyeleri) iyileştirirken, bu iyileşmeyi sürdürebilmek için, kaybedilen ağırlığın korunması gerekir. Vücut ağırlık kaybının başarılı olarak kabul edilebilmesi için sürenin uzunluğu konusunda standart bir tanım bulunmamakla birlikte, genellikle 1 yıllık süre kullanılmaktadır.

Çok düşük kalorili diyetler (<800 kcal/gün) bazı hastalarda uygulanabilir seçeneklerdir, ancak yakın tıbbi izleme bağlamında sağlanmalıdır. Hızlı vücut ağırlık kaybının safra taşı ve elektrolit bozuklukları gibi tıbbi komplikasyon potansiyeli olduğundan, hastalar tıbbi bakım ortamında kontrol altında olmalıdır.

Tedavide sağlıklı enerji dengesi ve uygun diyet örüntüsünün sağlanması için diyetisyenlerin rolü son derece önemlidir.

Obezite tedavisinde diyetle egzersizi birleştirmek daha başarı sonuçlar vermektedir. Bir meta analiz, diyet ile birlikte egzersiz programına bağlı kalan hastaların 12 ila 18 ay sonra ortalama vücut ağırlık kaybının, tek başına diyet içeren programlara göre anlamlı derecede daha yüksek olduğunu göstermiştir.

Fiziksel Aktivite (Egzersiz)

Obezite tedavisinde tıbbi beslenme tedavisi kadar düzenli fiziksel aktivite yapılması da önemlidir. Fiziksel aktivite; bireylerin zihnen ve bedenen sağlıklı olmalarını, sağlıklı vücut ağırlığı aralığında ve vücut bileşiminde kalmalarını sağlamakta ve kronik hastalık riskini azaltmaktadır.

Obezite tedavisinde diyetle egzersizi birleştirmek daha başarı sonuçlar vermektedir. Bir meta analiz, diyet ile birlikte egzersiz programına bağlı kalan hastaların 12 ila 18 ay sonra ortalama vücut ağırlık kaybının, tek başına diyet içeren programlara göre anlamlı derecede daha yüksek olduğunu göstermiştir.

Yaşam tarzı müdahalelerinin (diyet ve egzersiz), tip 2 diyabet oluşumunun başlamasını geciktirebileceğini veya önleyebileceğini de gösteren çalışmalar oldukça fazladır. Yapılan bir çalışmada, tip 2 diyabet geliştirme riski, kontrol grubuna kıyasla, yaşam tarzı müdahalesiyle %58 ve metformin (diyabetin medikal tedavisnde kullanılan bir ilaç etken maddesi)  kullanımı ile %31 azalmıştır.

Obezite tedavisinde davranış terapisinin ve bilişsel davranışçı terapinin yaşam tarzı değişikliklerine eklenmesi tedavi etkinliğini arttırmakta ve hedeflenen vücut ağırlığının sürdürülmesine katkı sağlamaktadır.

Bilişsel Davranış Tedavisi

Obezite tedavisinde uygulanan tedavi yöntemlerinin etkinliği psikolojik faktörlerden etkilenebilir. Obezite psikolojik ve sosyal faktörlerle ilişkili çok faktörlü bir durum olduğu için, obezitenin tedavi edilmesi sadece beden sağlığını değil aynı zamanda ruh sağlığını da etkiler.

Obezite tedavisinde davranış terapisinin ve bilişsel davranışçı terapinin yaşam tarzı değişikliklerine eklenmesi tedavi etkinliğini arttırmakta ve hedeflenen vücut ağırlığının sürdürülmesine katkı sağlamaktadır. Hastaların aldıkları obezite tedavisine ek olarak  tedaviyi sürdürmede yaşadıkları zorlukların üstesinden gelmek için psikolojik destek almaları tedavinin önemli bir parçasıdır.

Obezitede uygulanan psikoterapiler, temel olarak, hastaların hatalı davranışlarını değiştirmelerine, bilişsel süreçlerine odaklanmalarına, gerçekçi olmayan vücut ağırlığı hedeflerini, olumsuz beden algılarını modifiye etmelerine, kendi kendini izleme, uyaran kontrolü gibi becerilerini geliştirmelerine, yiyeceklerin tadına varmak ve tokluk hissini fark edebilmek için yavaş yeme gibi davranışsal değişiklikleri sağlamalarına yol açarak; ağırlık kaybının elde edilmesine, hedeflenen vücut ağırlığının sürdürülmesine ve nükslerin önlenmesine yardım eder.

Farmakolojik (Medikal, İlaç) Tedavi

Farmakolojk tedavi, BKİ değeri 30 kg/m2 ve daha yüksek olan ya da BKİ değeri 27 kg/m2 ve üzeri olup en az bir obezite ile ilişkili komorbiditesi olan hastalarda (Tip2DM, Hipertansiyon, Hiperlipidemi gibi), yaşam tarzı müdahalesine (diyet ve egzersiz) ek olarak gerekli görülmektedir. Bu koşulları sağlayan yetişkinlerde uzun vadeli vücut ağırlık yönetimi için, 2021 yılında Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından 5 ilaca (orlistat, phentermine-topiramat, naltrekson-bupropion, liraglutid, semaglutid) kullanım onayı verilmiştir.

Bazı klinik çalışmalardan elde edilen bulgular, bu ilaçların vücut ağırlık kaybı üzerinde mütevazı ama önemli bir etkisi olduğunu göstermiştir, ancak tam rollerini daha iyi tanımlamak için uzun vadeli çalışmalara ihtiyaç vardır.

Cerrahi Tedavi

Obezitede cerrahisi (bariyatrik cerrahi), BKİ (beden kitle endeksi) ≥ 40 kg/m2 veya BKİ≥ 35 kg/m2 olan ve obezite ile ilişkili en az 1 hastalığı olan kişiler için uygulanabilen ve metabolik bozuklukların tedavi edilmesinde etkili olan alternatif bir tedavi yöntemidir. En yaygın olarak kullanılan bariyatrik cerrahi yöntemleri, tüp mide ameliyatı (SG) ve Roux-en-Y gastrik baypas (RYGB)'dır (Nudel ve Sanchez, 2018). Bariyatrik cerrahi tedavi kararı; endokrinolog, obezite cerrahı, psikiyatrist, gastroentorolog ve kardiyolog tarafından ortak olarak alınmalıdır. Bölgesel yağ alma (liposuction) gibi cerrahi uygulamalar obezite tedavisinin içinde yer almaz.

Cerrahi yolu seçen hastalar, hipokalorik bir diyet uygulayabildiklerini göstermek için ameliyat yapılmadan önce belirli diyet önerilerine uymaları gerekmektedir. Hastaların, kısa vadede iyileşmek ve yeni bağırsak fizyolojisine uyum sağlamak ve ayrıca uzun vadede vücut ağırlık kaybını teşvik etmek için ameliyat sonrası katı, çok aşamalı bir diyete uymaları gerekmektedir. Ameliyattan sonra mide kapasitesi oldukça sınırlı olduğu için besin alımı ve öğünler daha küçük olmalıdır. Vücut ağırlık artışını önlemek için ameliyattan sonra diyet kısıtlamaları süresiz olarak devam edebilir ve hastaların eksiklikleri önlemek için ömür boyu uygun vitamin ve mineral takviyesi kullanması gerekebilir.

Sonuç olarak obezite pek çok açıdan ele alınarak muldisipliner bir ekip anlayışıyla  takip edilmesi gereken bir hastalıktır ve tedavisi mümkündür.

REFERANSLAR

1. Chao, A. M., et al, (2021). Dietary interventions for obesity: clinical and mechanistic findings. The Journal of clinical investigation, 131(1), e140065.
2. Constantine, R. S., et al, (2014). The effect of massive weight loss status, amount of weight loss, and method of weight loss on body contouring outcomes. Aesthetic surgery journal, 34(4), 578-583.
3. Ersoy G., et al, (2017). Birinci Basamak Sağlık Kurumları İçin Obezite ve Diyabet Klinik Rehberi, T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1070, İçinde: Yetişkinlerde Beslenme Danışmanlığı:Öneriler, Eds: Barışkın E.,et al. , s: 42-51, Ankara.
4. Grandone, A., et al,  (2018). New treatment modalities for obesity. Best Practice & Research Clinical Endocrinology & Metabolism, 32(4), 535-549.
5. Johns, D. J., et al, (2014). Diet or exercise interventions vs combined behavioral weight management programs: a systematic review and meta-analysis of direct comparisons. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 114(10), 1557-1568.
6. Kahan S. (2016). Overweight and obesity management strategies. The American journal of managed care, 22(7 Suppl), s186–s196.
7. Kheniser, K., et al, (2021). Long-term weight loss strategies for obesity. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 106(7), 1854-1866.
8. Knowler WC, et al, (2002). Diabetes Prevention Program Research Group. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med., 7;346(6):393-403.
9. Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu, Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma DerneğI, 2024, 11. Baskı (Çevrim içi yayın): Kasım 2024 
10. Raynor, H. A., & Champagne, C. M. (2016). Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Interventions for the Treatment of Overweight and Obesity in Adults. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 116(1), 129-147.
11. Ruban, A., et al, (2019). Current treatments for obesity. Clinical Medicine, 19(3), 205–212. 
12. Yanovski, S. Z., & Yanovski, J. A. (2021). Progress in pharmacotherapy for obesity. Jama, 326(2), 129-130.
13. Yetkin İ, et al, (2017), Birinci Basamak Sağlık Kurumları İçin Obezite ve Diyabet Klinik Rehberi, T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1070, İçinde: Yetişkinlerde Obezite, Eds: Barışkın E., Çöl M., Ersoy G., Uluç S., Yalçın S., Yetkin İ., Zergeroğlu A.M., s: 26-34, Ankara.

Yeni bir yıla girmek, kendimize yeni hedefler koymak ve eski alışkanlıklarımızı gözden geçirmek için harika bir fırsat sunar. Bu yılın hedeflerinden biri sağlıklı beslenme ve bedeninize iyi gelen alışkanlıkları kazanmak olabilir. Ancak bu hedefe ulaşmak göz korkutucu olmak zorunda değil. Adım adım ilerleyerek daha bilinçli ve dengeli bir beslenme rutini oluşturabilirsiniz.

İşte yeni yılda sağlıklı beslenmeyi adım adım öğrenmek için öneriler:

1. Gerçekçi Hedefler Belirleyin

Sağlıklı beslenmeye başlarken kendinize net ve gerçekçi hedefler koyun. Örneğin, bir anda tüm diyetinizi değiştirmek yerine, haftada bir kez daha fazla sebze tüketmek ya da şekerli içecekleri azaltmak gibi küçük ama etkili adımlar atabilirsiniz.

2. Bilgi Edinin

Sağlıklı beslenmenin temel prensiplerini öğrenmek için zaman ayırın. Dengeli bir tabağın protein, karbonhidrat, yağ ve lif oranlarını nasıl içermesi gerektiğini anlamak, daha iyi seçimler yapmanıza yardımcı olur. Güvenilir kaynaklardan bilgi edinmeye özen gösterin.

3. Alışverişte Bilinçli Olun

Market alışverişine gitmeden önce bir liste hazırlayın ve buna sadık kalın. Daha az işlenmiş gıdalar, tam tahıllar, taze meyve ve sebzeler tercih edin. Etiket okumayı alışkanlık haline getirerek tükettiğiniz gıdaların içeriğini öğrenin.

4. Yeme Alışkanlıklarınızı Değerlendirin

Günlük beslenme alışkanlıklarınızı bir süre izleyerek neyi fazla, neyi eksik tükettiğinizi analiz edin. Bu, beslenme dengesizliklerini fark etmenize ve iyileştirme yolları bulmanıza yardımcı olur.

5. Daha Fazla Su Tüketin

Gün içerisinde yeterince su içmek, hem genel sağlık hem de metabolizmanız için çok önemlidir. Günde en az 10 bardak su içmeyi hedefleyin ve bunu bir alışkanlık haline getirin.

6. Porsiyon Kontrolüne Dikkat Edin

Çok sağlıklı yiyecekler bile aşırı tüketildiğinde kilo alımına yol açabilir. Porsiyonlarınızı kontrol altında tutarak dengeli bir şekilde yemek yiyin.

7. Planlı Olun

Haftalık yemek planları yaparak hem zamandan tasarruf edebilir hem de daha dengeli öğünler hazırlayabilirsiniz. Yemeklerinizi önceden hazırlayıp paketleyerek sağlıksız atıştırmalıklardan uzak durabilirsiniz.

8. Duygusal Yemeye Dikkat Edin

Stresli ya da mutsuz hissettiğinizde yemek yeme alışkanlıklarınızı kontrol etmek zor olabilir. Bu tür durumlarda farkındalığınızı artırmak için meditasyon, nefes egzersizleri ya da hobi edinme gibi yöntemler deneyin.

9. Motivasyonunuzu Güçlendirin

Neden sağlıklı beslenmek istediğinizi sürekli hatırlayın. Sağlıklı bir vücut, daha fazla enerji ve genel mutluluk gibi hedeflerinizin bilincinde olun.

10. Sabırlı ve Esnek Olun

Sağlıklı beslenme bir maraton, sprint değil. Arada bir alışkanlıklarınızdan sapmalar olabilir. Bu durumda kendinize yargılayıcı davranmayın ve yeniden başlamaktan korkmayın.

Yeni yılda sağlıklı beslenme yolculuğunuzda bu adımları izleyerek hem bedeninizi hem de zihninizi daha iyi hissedebilirsiniz. Unutmayın, sağlıklı beslenme sadece bir diyet değil, yaşam tarzıdır. Şimdiden yeni yılınız sağlık ve mutluluk dolu geçsin ?

Dr. Dyt Banu Salman

Yapılan çalışmalar, obezitenin nedenleri arasında  coğrafyanın, sosyal koşulların, politik ve ekonomik faktörlerin de eetkili olduğunu göstemektedir. Toplamda, en yaygın görülen obezite nedenleri ise, sosyo demografik, davranışsal, genetik ve obezojenik çevre gibi faktörlerdir.

Bir önceki yazımda da belirttiğim gibi, Obezite kronik, karmaşık, pek çok hastalığa sebep olabilen ve tekrarlayıcı bir salgın hastalıktır. Ortaya çıkışında davranışsal, genetik, metabolik, çevresel pek çok faktör rol oynar. Yapılan çalışmalar, obezitenin nedenleri arasında  coğrafyanın, sosyal koşulların, politik ve ekonomik faktörlerin de etkili olduğunu göstemektedir. Toplamda, en yaygın görülen obezite nedenleri ise, sosyo demografik, davranışsal, genetik ve obezojenik çevre gibi faktörlerdir. Farklı literatür çalışmaları, obezite ile yüksek oranda ilişkili olan sosyo demografik faktörleri açıkça tanımlamıştır. İleri yaş, medeni durum, düşük refah endeksi, şehirde ikamet, kadın olmak, özel okullarda öğrenim görmek, abur cubur ve enerji yoğunluğu yüksek olan besinlere kolay erişilebilirlik, kırsal kentsel göç, yerel tarım ticaretinin gıda perakendeciliği ile değiştirilmesi, yüksek eğitim düzeyi ve hamilelik bu faktörlere örnek olarak verilebilir. 

Obezitenin özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki bir başka nedeni de erken yaşta yetersiz beslenmenin daha sonraki yaşamda obezite ve metabolik bozukluklara yol açmasıdır. Yani sosyoekonomik düzey yetersizliği de besin değeri yüksek gıdalara erişim zorluğundan ötürü tek tip beslenmeye dayalı (yetersiz ekonomik durum nedeniyle ekmek vb gıdaların daha fazla tüketimi gibi..) obezite nedeni olabilmektedir.

Ezcümle, obezite pek çok kök nedene bağlı olarak gelişebilmektedir ancak unutulmaması gereken en önemli nokta obezitenin önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olduğudur.

Vücut yağı, beyne ne kadar yağ depolandığını işaret eden önemli bir hormon olan leptin (beyninize tok olduğunuzu söyleyen bir hormon) üretir. Vücut yağ ağırlığı azaldığında leptin de azalacağından, beyin bunu açlık olarak yorumlar ve metabolizmayı enerji tasarrufuna geçirir, iştahı arttırır ve tokluk hissini azaltır. Ancak bu sistem, vücut yağının fazladan artışına uyum sağlamada o kadar iyi değildir. 

OBEZİTEYE NEDEN OLAN FAKTÖRLER

1. Metabolizma ve Endokrin Sistem

Vücudumuz açlığı önlemek için önemli bir savunma sistemiyle tasarlanmıştır. Ancak bu sistem vücut yağ ağırlığı arttıkça yağlanmayı destekler. Vücut yağı, beyne ne kadar yağ depolandığını işaret eden önemli bir hormon olan leptin (beyninize tok olduğunuzu söyleyen bir hormon) üretir. Leptinin temel görevi yağ depolarının yeterli olduğunu beyne bildirmektir. Kişi bu sayede doyduğunu anlayarak daha az yiyebilir ya da yemek yemeyi bırakabilir.Vücut yağ ağırlığı azaldığında leptin de azalacağından, beyin bunu açlık olarak yorumlar ve metabolizmayı enerji tasarrufuna geçirir, iştahı arttırır ve tokluk hissini azaltır. Bu, vücut ağırlığımızın düşmesini önlemek için iyi çalışan bir sistemdir. Ancak bu sistem, vücut yağının fazladan artışına uyum sağlamada o kadar iyi değildir. Vücudun yüksek leptin seviyelerine verdiği tepki her zaman işe yaramaz yani tokluk yaratmaz. Yani metabolizma vücudun artmış yağ dokusunu artık normal kabul eder ve onu korumaya çalışır. Buna beynin "leptin direnci" diyebiliriz. Yani vücudumuz ağırlık kaybına direnir ve ağırlık artışını teşvik eder. Diğer bir deyişle zayıflamaya ve ağırlık kaybını korumaya çalıştığımızda, vücudumuzun düzenleyici sistemiyle bir "çekişme" içindeyizdir. Bunun üstesinden gelmek için ise tedavide istikrar son derece önemlidir. Tedavinin işe yaramadığı fikriyle çoğu zaman kişiler tedavilerini yarım bırakırlar ancak tedavinin düzenli takibi, sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite ile sağlıklı yaşam alışkanlıkları orta ve uzun vadede obezite tedavisinde son derece etkilidir.

Obeziteye neden olan faktörler arasında endokrin sistem de önemli bir yer almaktadır. Bazı endokrin hastalıklar ve hormon bozuklukları ile kullanılan ilaçlar da obezite oluşumuna neden olabilmektedir (Yetkin İ. ve ark., 2017).

Endokrin hormonlarının yapımında ve fonksiyonlarındaki bozukluklar sonucunda kişinin iştahı artabilir, bazal metabolizma hızı yavaşlayabilir ve enerji dengesi bozularak şişmanlık oluşabilir. Bunun yanında insan vücudu kendini açlıktan korumak için yerleşik mekanizmalara sahiptir; bu da kilo kaybını sürdürmeyi zorlaştırabilir.

2. Beslenme Alışkanlıkları

Beslenme alışkanlıkları obezite gelişiminde son derece önemli bir faktördür. Obezitenin temel nedeni pozitif enerji dengesi, yani alınan enerjinin harcanan enerjiden daha fazla olmasıdır. Bu günkü çevremiz, limitsiz olarak ve kolaylıkla elde edilebilen hazır ve enerji yükü yüksek olan gıdalarla doludur. Bir telefonla ihtiyacımızın çok üzerinde enerji içeren besinlere (üstelik yeterli vitamin mineral içermeyen) ya da markette, hele bir de aç gitmişsek, düşünmeden elimizin uzandığı şekerleme ve hamur işlerine ulaşabiliyoruz. Bir diğer vahim durum ise ekonomik yetersizlikler nedeniyle bireylerin yeterli besin çeşitliliğine ulaşamaması ve tek taraflı beslenmek zorunda kalmasıdır (ekmek, şeker, hamur işi gibi) ki bu da obezitenin nedenlerindendir.

Bilimsel olarak, şeker ve şekerli besinler ve içecekler, yağlar ve alkol gibi enerji yoğunluğu yüksek, besin değeri ise düşük olan besinlerin tüketilmesi obezite ve kronik hastalıklarla yüksek oranda ilişkilidir. Hamur işlerinin ve işlenmiş besinlerin fazla tüketimi, alkol tüketimi, besin çeşitliliğinin azlığı, sebze ve meyve tüketim yetersizliği, düşük diyet kalitesi, akşam atıştırmaları obezite oluşumunu arttırır (Endalifer ve Diress, 2020). Ayrıca, okul ve işyerlerindeki yiyecek ve içecek ortamı obezojen çevre oluşturabilmektedir.

3. Fiziksel Aktivite Yetersizliği

Yetersiz fiziksel aktivite, uzun süre ekran başında kalma (televizyon, bilgisayar vb), yetersiz uyku veya vardiyalı çalışma, sigara tüketimi obezite için belirleyici diğer faktörlerdir.

4. Genetik 

Yapılan bazı araştırmalar, ailede obezite öyküsünün ve farklı genetik özelliklerin obezite için bir risk faktörü olduğunu ortaya koymuştur. Yapılan çalışmalar, 150'den fazla genin obezite ile ilişkili olduğunu belirlemiştir ve bu genler ile, daha yüksek vücut ağırlığı ve yağ oranı ile leptin konsantrasyonları arasındaki ilişki açıkça ortaya konulmuştur. Evrimsel süreç de bunun en önemli kanıtlarından birisi değil midir ? Vücudun evrimsel süreçte açlık gibi bir çok tehdite karşı geliştirmiş olduğu savunma mekanizması vücudumuza tutumlu olmayı öğretmiştir. İşte atalarımızdan gelen bu tutumlu genlerimiz bugün obezite gerçeği ile bizi karşı karşıya bırakmış durumda. 

Bu genlerin çoğu tek başlarına küçük bir etkiye sahiptir, ancak bir araya geldiklerinde obezite riskini önemli ölçüde artırabilirler. Genlerimiz obezite riskimizi etkilemede temel bir rol oynarken, genlerimizin çevremizle nasıl etkileşime girdiği bu riski hem iyi hem de kötü yönde etkileyebilir. Genlerimiz obezite riskimizi arttırabilir ancak aynı zamanda yaşam tarzımız, beslenme alışkanlıklarımız ve çevresel faktörler tarafından da değiştirilebilir.

Epigenetik faktörler de obeziteye  sebep olabilir, sağlıksız yaşam koşulları, toksinler, özellikle annenin obez ya da diyabetli olması ve diğer çevresel kirleticiler gibi..Tüm bunların yanında yaşam şeklimizden bağımsız olarak bazı genetik hastalıklar da obeziteye neden olabilmektedir. 

5. Stres 

Obezite gelişimi ve stres arasındaki ilişki, stres sırasında kortizol hormon seviyelerinin yükselmesi ve bunun da iştahı ve günlük enerji alımını artırarak abdominal (karın bölgesi) yağ üretimine sebep olması şeklindedir. Günlük stres seviyelerinizi mümkün olduğunca azaltmak veya stresle başa çıkma yollarınızı iyileştirmek, vücut ağırlığı yönetimi üzerinde olumlu etkilere yol açabilir.

Doğum öncesi annenin sağlık durumu, bebeklik, ergenlik ve yetişkinlik dönemi boyunca değişen yaşam şeklimiz ve çevremiz bizi obeziteye yatkın kılabilir. 

6. Çevresel ve Sosyal Faktörler

Kişinin yaşamı boyunca gerçekleşen olaylar kilo alımının itici güçleri olabilir. Doğum öncesi annenin sağlık durumu, bebeklik, ergenlik ve yetişkinlik dönemi boyunca değişen yaşam şeklimiz ve çevremiz bizi obeziteye yatkın kılabilir. 

7. Bağırsak Floramız

Obezitede bağırsak mikrobiyomunun rolü oldukça yeni bir kavramdır. Yaşam boyunca bağırsak mikrobiyotası, doğum tipinden (vajinal veya sezaryen), perinatal ve erken çocukluk çağı beslenmesinden, bireyin diyetinden, antibiyotik kullanımından etkilenir. Bağırsak florası (mikrobiyomu) kişinin yaşam tarzını ve beslenme şeklini yansıtmaktadır. Bağırsak mikrobiyota çeşitliliği ile obezite arasındaki ilişkiyi tanımlayan bazı öncü çalışmalar bulunmaktadır. Faydalı bakterilerin floramızdaki zenginliği ve çeşitliliği karın bölgesindeki yağlanma ile ters orantılıdır. 

8. Yetersiz Uyku

Yetersiz uyku (hem süresi hem de kalitesi) kardiyovasküler hastalık, depresyon ve obezite gibi hastalıklarla bağlantılıdır. Uyku eksikliği, vücut ağırlığı dengesini sağlayan hormonları bozar; aynı şekilde yüksek stres seviyeleri de buna dahildir.

Özellikle obezite söz konusu olduğunda, uyku eksikliği artan kortizol (kilo alımıyla ilişkili bir stres hormonu) ve artan ghrelin (iştahı ve yeme isteğini arttıran bir hormon) ve azalan leptin gibi hormonların seviyelerini bozabilir. Yüksek stres hormonu seviyeleri şekerli, yağlı ve tuzlu yiyecekleri canınızın çekmesini daha olası hale getirebilir. Uyku sorunlarını yönetmek daha fazla enerjiye sahip olmanıza, daha az yemenize ve genel olarak daha iyi hissetmenize yardımcı olabilir. 

9. Sağlık Hizmetlerine Erişim

Obezite konusunda uzmanlaşmış sağlık uzmanlarına (doktor, diyetisyen, psikolog, fizyoterapist gibi) erişim olmadan, obezite sorunu yaşayan bireyler sağlıklı ve uzun vadeli tedavi hedeflerine ulaşamazlar.

Obezite tedavisinde kişilere, bireye özgü diyet, obezite karşıtı ilaçlar, davranış ve egzersiz seçenekleri gibi kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımları ile tedavi edebilen uzmanlaşmış sağlık hizmeti ve personeline erişim sağlanmalıdır. Gerekli durumlarda buna cerrahi müdahale de dahil olabilir.

Sonuç olarak, obezite ile mücadelede toplumun her kesiminden kişiler, kurum ve kuruluşlar bu salgın hastalığın artışına sebep olabileceği gibi obezitenin oluşumunun azalmasına ve hatta tedavisine katkı sağlayabilir. Yani hepimiz bu konuda sorumluyuz ve hep birlikte daha güçlüyüz.

Referanslar

1. Al-Raddadi, et al, (2019). The prevalence of obesity and overweight, associated demographic and lifestyle factors, and health status in the adult population of Jeddah, Saudi Arabia. Therapeutic advances in chronic disease.

2. Cani, P. D., et al, (2016). Endocannabinoids—at the crossroads between the gut microbiota and host metabolism. Nature Reviews Endocrinology, 12(3), 133-143.

3. Choquet, H., & Meyre, D. (2011). Genetics of obesity: what have we learned?. Current Genomics, 12(3), 169-179.

4. Endalifer, M. L., & Diress, G. (2020). Epidemiology, predisposing factors, biomarkers, and prevention mechanism of obesity: a systematic review. Journal of obesity, 1-8.

5. Ford, N. D., Patel, S. A., & Narayan, K. V. (2017). Obesity in low-and middle-income countries: burden, drivers, and emerging challenges. Annual review of public health, 38(1), 145-164.

6. Hruby, A., Manson, et al,. (2016). Determinants and consequences of obesity. American journal of public health, 106(9), 1656-1662.

7. Narciso, J., et al, (2019). Behavioral, contextual and biological factors associated with obesity during adolescence: A systematic review. PloS one, 14(4), e0214941.

8. Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu (2024), Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, 2024, 11. Baskı (Çevrim içi yayın): Kasım 2024.

Günümüzde sağlıklı yaşam ve hızlıca ideal kiloya ulaşma hedefi, diyet yaparken birçok hatalı davranışa sebep olabiliyor. Diyetler hakkında doğru bilgilere sahip olmak, sağlıklı bir beden ve sağlıklı kilo vermek için gereklidir. Bu yüzden diyette sıklıkla yapılan hataları ve doğrularını öğrenelim:

1. Hata: Tüm Karbonhidratları Beslenmeden Çıkarmak

Popüler diyetlerin karbonhidratları tamamen kısıtlamayı önerir. Ancak hücrelerin, ana enerji kaynağı karbonhidratlardır ve beyin fonksiyonları için gereklidir.

Doğru Yaklaşım: Diyette kompleks karbonhidratları (tam tahıllar, yulaf, tam buğday makarna) tüketmeli, basit şekerden (beyaz ekmek, tatlı, beyaz un ile yapılmış ürünler) uzak durmalıyız.

2. Hata: Tek Tip Diyetlere Yönelmek

Bazı diyetler, tek bir besini öne çıkarır (örneğin lahana çorbası diyeti, kabak detoksu, meyve diyetleri). Bu tip diyetler kısa süreli kilo kaybı sağlasa da, uzun süreli sağlık sorunlarına yol açabilir.

Doğru Yaklaşım: Dengeli beslenmek esastır. Protein, karbonhidratlar, yağlar, vitamin ve mineraller bakımından zengin dengeli bir beslenme programı uygulanmalıdır.

3. Hata: Aç Kalmak veya Öğün Atlamak

Kilo vermek için aç kalmak veya öğünleri atlamak metabolizmayı yavaşlatır ve kas kaybına neden olabilir. Uzun süreli açlık, bir sonraki öğün de aşırı yemeye sebep olabilir.

Doğru Yaklaşım: Az ve sık öğünlerle beslenmek, kan şekerini dengeler ve metabolizmayı hızlandırır.

4. Hata: Mücizevi Besinlere Güvenmek

Bazı bireyler, belirli bir besinin (örneğin limon suyu, ananas, yeşil çay, detoks çayları) mucizevi bir şekilde kilo verdireceğine inanır. Ancak bu tür besinler tek başına kilo kaybı sağlamaz.

Doğru Yaklaşım: Mucizevi bir beslenme yerine, tüm yiyeceklerde çeşitliliği sağlamak ve bir beslenme planını bütüncül şekilde ele almak gerekir.

5. Hata: Yağı Tamamen Hayattan Çıkarmak

"Yağsız beslenme" diyetleri yaygın uygulanan hatalardandır. Ancak sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado, ceviz) vücut için gereklidir ve hormonların düzgün çalışmasını sağlar.

Doğru Yaklaşım: Sağlıklı yağların makul miktarlarda tüketilmesi, kolesterol seviyesini düşürerek vücutta yağlanmayı azaltır.

6. Hata: Kısa Sürede Fazla Kilo Vermeyi Hedeflemek

Hızlı kilo vermek isteyenler, şok diyetlerine başvurabilirler. Ancak bu şekilde verilen kilolar genellikle hızlı geri alınır ve metabolizmaya zarar verir.

Doğru Yaklaşım: Haftada 0,5-1 kilogram arasında bir kilo kaybı, sağlıklı ve sürdürülebilir olandır.

7. Hata: Diyeti Kalıcı Bir Yaşam Tarzı Olarak Görmemek

Diyet, geçici bir süreç olarak görüldüğünde sonuçlar da geçici olur. Bu durum diyetteyken verilen kilonun diyet biter bitmez geri alınmasına neden olabilir.

Doğru Yaklaşım: Sağlıklı beslenmeyi bir yaşam tarzı haline getirmek, uzun ömürlü kalıcı sonuçlar sağlar.

Dr. Dyt Banu Salman

----

YAZILAR

Aşağıda dosyanın tüm yazıları listelenmiştir. başlıklarına tıklayarak ilgili yazılara ulaşabilirsiniz.

Obezite Hastalığı Nedir? - Banu Salman

Obezitenin Nedenleri - Banu Salman

Obezite tedavi yöntemleri - Banu Salman

Metabolik sendrom: Anlamak ve önlemek - Zeynep Pelin Polat

Obezite: Genetik miras mı, yaşam tarzı seçimleri mi? - Ali Haydar Akça

Obezitenin kültürel temelleri olabilir mi? - Sibel Ertek Yalçın

Zayıflama amaçlı kullanılan iğneler: Biraz abarttık mı? - Banu Salman

4 Mart obeziteyle mücadelede milat - Melih Bulut

Sesli bir halk sağlığı tehdidi: Obezite - Asya Banu Babaoğlu

Geleceğimiz hızla şişmanlıyor! - Banu Salman

Obezitenin önlenmesi ve tedavisinde inovatif yaklaşımlar - Ahmet Beler

Bir sistem sorunu ve çözümü olarak Obezite - Melih Bulut

Obeziteye karşı işbirliği hareketi: Farkındalık yaratmak için güç birliği - Banu Salman

----

Dr. Dyt Banu Salman

Obezite ve preobezite (yüksek kiloluluk), önemli sağlık yükleriyle birlikte, sağlık hizmetleri maliyetlerinin artmasına, verimlilik kaybına ve insanlar için olumsuz sosyal ve ekonomik sonuçlara katkıda bulunmaktadır.

OBEZİTENİN TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından obezite (şişmanlık), “sağlık için risk oluşturan aşırı yağ birikmesi” şeklinde tanımlanmaktadır ve genellikle beden kütle indeksine (BKİ) göre sınıflandırılır. Obezite, vücutta birçok sistemi etkileyen, çok faktörlü bir hastalıktır ve modern dünyanın karşı karşıya olduğu büyük bir sağlık sorunu (hatta salgını) ve ekonomik krizdir.

Obeziteyi tanımlamak için epidemiyolojik çalışmalarda beden kütle indeksi (BKİ) ve bel çevresi ölçümleri kullanılmaktadır. Kişinin kilogram olarak ağırlığının, metre olarak boyunun karesine bölünmesi ile elde edilen BKİ obezitenin belirlenmesinde kullanılan bir indekstir. BKİ 25-29.9 kg/m2 olan erişkinler preobez (yüksek kilolu), BKİ 30 kg/m2 ’dan büyük olan erişkinler ise obez (şişman) olarak tanımlanır. Her ne kadar yaş ilerledikçe BKI değeri kısmen artsa da bu değer 29’un üzerine çıkmamalıdır. Örneğin; 1.70 m boyunda ve 75 kg ağırlığında olan birinin BKİ değeri şöyle hesaplanır: 

BKİ= 75 / (1.70)2 = 75 / 2.89 = 26 

Buna göre bu kişi yüksek kiloludur (preobez).

Beden kütle indeksinin sınıflaması Tablo1’de verilmiştir. Siz Bu sınıflamada neredesiniz? 

Tablo 1. BKİ Sınıflaması (WHO Consultation on Obesity, 2000)

Obezite terminolojisinde jinoid (kadın, armut tipi) ve android (erkek, santral, elma tipi) obezite tanımlamaları da kullanılmaktadır. Vücut yağının, vücudun alt bölümlerinde, yanikalça ve uyluklarda toplanmasına jinoid (armut tipi) şişmanlık, vücudun üst bölümlerinde toplanmasına ise android (elma tipi) şişmanlık denir. Koroner kalp hastalıkları ve hipertansiyon, bedenin üst kısmı şişman olanlarda daha sık görüldüğünden, özellikle android tip şişman olanların diyet tedavisi ile uygun ağırlıklarına ulaşmaları son derece önemlidir.

Bel çevresinin ölçülmesi şişmanlığın saptanması için bir başka kolay ve önemli bir yöntemdir. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği’ne göre, Türkiye’de abdominal (karın bölgesi) obeziteyi öngördüren bel çevresi değerleri kadınlar için ≥90 cm, erkekler için ≥100 cm’dir.

Toplam ülke genelinde preobez olma yüzdesi %34, obezite yüzdesi %27,8 ve morbid obezite yüzdesi %3,7’dir. Yani ülkemizin %66’sı diğer bir deyişle 3/2’si yüksek kilolu ve obez. (T.C. Sağlık Bakanlığı. 2021). Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 2022 verilerine göre; dünyada her 8 kişiden 1'isi obez!

DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE OBEZİTE GÖRÜLME ORANLARI

Türkiye Sağlık bakanlığı tarafından 2021 yılında yayınlanan “Sağlık İstatistiği Yıllığı” verilerine göre; 15 yaş ve üzeri bireylerde yüksek kilolu olma yüzdeleri erkeklerde %39,9, kadınlarda %27,6, obezite yüzdeleri erkeklerde %23,3, kadınlarda %32,7, morbid obezite yüzdeleri ise erkeklerde %1,3, kadınlarda %6,7’dir. Toplam ülke genelinde preobez olma yüzdesi %34, obezite yüzdesi %27,8 ve morbid obezite yüzdesi %3,7’dir. Yani ülkemizin %66’sı diğer bir deyişle 3/2’si yüksek kilolu ve obez. (T.C. Sağlık Bakanlığı. 2021).

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 2022 verilerine göre; dünyada her 8 kişiden 1'isi obez! ve dünya çapında obezite 1990'dan bu yana iki kattan fazla arttı, ergenlik çağındaki gençlerde isedört katına çıktı. Müdahale edilmediği takdirde ise, yetişkinlerin neredeyse yarısının 2030 yılına kadar preobez veya obez olacağı tahmin edilmektedir. Çocuklarda ise durum hiç de iç açıcı değil: 5 yaş altı 37 milyon çocuk yüksek kilolu olarak saptanmış durumda.

OBEZİTENİN YOL AÇTIĞI SAĞLIK SORUNLARI

Vücut ağırlığı ve vücut yağ oranının artması, endokrin ve metabolik değişikliklerle karakterize edilmekte olup çok sayıda kronik hastalıkla ve yüksek ölüm oranları (mortalite)ile ilişkilidir. Obezite (şişmanlık), yarattığı fiziksel ve psikolojik sorunlar yanında yüksek kan basıncı, yüksek kan kolesterolü, kalp damar hastalıkları, inme, şeker hastalığı, eklem rahatsızlıkları (artrit vb), uyku apnesi ve solunum yetersizlikleri (astım vb) gibi çok sayıda bulaşıcı olmayan hastalığın ortaya çıkış hızını arttırmakta olup, çeşitli kanser türleri için de önemli bir risk faktörü olan karmaşık bir hastalıktır.

Obezitenin, insan sağlığına yaptığı bu olumsuz etkiler çeşitli araştırmalarla ortaya konmuştur. Yapılan bir hesaplamada, 40-44 yaş arasında, normal vücut ağırlığından %20 daha kilolu olanlarda ölüm oranı, olmayanlardan %30-40 daha yüksektir. Başka bir çalışmada ise, orta yaş grubu şişman erkeklerde kalp damar hastalıkları sonucu ölüm oranının, normal ağırlıktaki erkeklere göre 10-12 misli daha fazla olduğu, tip II diyabet (şeker hastalığı) hastalarının yaklaşık %80’ inin de hastalığın başlangıcında şişman oldukları saptanmıştır. 

Bel çevresi yağlanmasındaki artış, insülin direnci, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ile kan lipid profilinin (kolesterol düzeyleri) bozulması ile tanımlanan metabolik sendrom (MetS) ile de ilişkilidir.

Obezitenin sağlığa olumsuz etkileri farklı yaş gruplarına göre değişir; örneğin, bilimsel bir gözden geçirme çalışmasında, obezitesi olan üniversite öğrencilerinin düşük akademik performansa sahip olduklarını veya metabolik bozukluk nedeniyle düşük başarılı oldukları belirlenmiştir.

Çocukluk ve ergenlikte aşırı kilolu olmak çocukların ve ergenlerin anlık sağlıklarını etkiler ve tip 2 diyabet (şeker hastalığı) ve kalp damar hastalıkları gibi çeşitli bulaşıcı olmayan hastalıkların daha yüksek oranlarda görülme riski ve daha erken başlangıcı ile ilişkilidir.Çocukluk ve ergenlik obezitesinin olumsuz psikososyal sonuçları vardır; damgalama veayrımcılık zorbalıkla birleşerek okul performansını ve yaşam kalitesini etkiler. Obezitesi olan çocukların obezitesi olan yetişkinler olma olasılığı ve obezitenin neden olacağı hastalıklara yakalanma riskleri çok daha yüksektir.

Yakın zamanlı yapılan bir anket çalışmasında ise, yüksek BKİ (30 kg/m2 ve üzeri) ile COVID-19 arasındaki ilişkileri belirlenmiştir. Araştırmacılar, obez hastaların COVID-19semptomlarını şiddetli geçirdiğini ve artan yoğun bakım gereksinimi ile hastaneye yatış oranının arttığını bulmuşlardır. Bu çalışma ile, genel olarak obezitenin COVID-19 enfeksiyonu için olumsuz bir belirleyici olduğu sonucuna varılmıştır (Siqueira ve ark., 2020)

Preobezite ve obezitenin neden olduğu önemli sağlık sorunlarına ve ekonomik yüke karşı oluşturulan önleme programlarına yıllardır yapılan önemli yatırımlara rağmen, sağlığın teşviki ve geliştirilmesi faaliyetleri tam olarak başarılı olamamıştır.

OBEZİTENİN YOL AÇTIĞI TOPLUMSAL VE EKONOMİK SORUNLAR

Obezite ve preobezite (yüksek kiloluluk), önemli sağlık yükleriyle birlikte, sağlık hizmetleri maliyetlerinin artmasına, verimlilik kaybına ve insanlar için olumsuz sosyal ve ekonomik sonuçlara katkıda bulunmaktadır. Preobezite ve obezitenin neden olduğu önemli sağlık sorunlarına ve ekonomik yüke karşı oluşturulan önleme programlarına yıllardır yapılan önemli yatırımlara rağmen, sağlığın teşviki ve geliştirilmesi faaliyetleri tam olarak başarılı olamamıştır. Bu, birçok araştırmacının, klinisyenin ve politikacının bu tür programların neden bu denli önemli bir sağlık sorununu başarıyla çözemediğini düşünmesine neden olmuştur. Bunun sebebi, obezitenin karmaşık olması ve pek çok faktörün bir araya gelmesinden kaynaklanmasıdır. Bu faktörler hem toplumsal hem de bireyseldir ve yiyecek içecek sanayinin yeniden örgütlenmesi de dahil olmak üzere, obezojenik ortamları azaltmak adına, hükümet, sanayi ve toplum arasındaki sürekli iş birliğine dayalı çabalarla düzelebilir. Obezite tedavisindeki başarı sadece sağlık çalışanlarının konu ile ilgili uygulamalarına değil, aynı zamanda bireylerin ihtiyaçlarına cevap veren ve yaşamlarına katılabilecek sosyal müdahalelerin geliştirilmesine de bağlıdır.

Sonuç olarak; obezitenin yarattığı sağlık sorunları ile ekonomik ve toplumsal sorunlar, yazımın başında da belirttiğim gibi obezitenin bulaşı olmayan çok önemli bir salgın hastalık (pandemi) olduğunu göstermektedir. Gerekli önlemlerin alınması özellikle ülkemiz için son derece önemlidir.

---

Referanslar

1. Baysal A, (2017), Beslenme, içinde: Şişmanlık, s.535-542, 17. Baskı, Hatipoğlu Yayınevi, Ankara.

2. Cheng, H., et al. (2020). Biomedical, psychological, environmental and behavioural factors associated with adult obesity in a nationally representative sample. Journal of Public Health, 42(3), 570-578.

3. Chooi, Y. C., et al (2019). The epidemiology of obesity. Metabolism: clinical and experimental, 92, 6–10.

4. Dobbs, R. et al., (2014), Overcoming obesity: An initial economic analysis, McKinsey Global Institute, https://www.mckinsey.com/industries/healthcare-systems-and-services/our-insights/how-the-world-could-better-fight-obesity  (18 Nisan 2022)

5. Dahl AK, Hassing LB. (2013). Obesity and cognitive aging. Epidemiol Rev. 2013;35:22-32. doi: 10.1093/epirev/mxs002.

6. Flegal, K. M., et al. (2013). Association of all-cause mortality with overweight and obesity using standard body mass index categories: a systematic review and meta-analysis. JAMA, 309(1), 71–82. 

7. Hill, A. J., et al. (2019). The relationship between obesity and tertiary education outcomes: a systematic review. International Journal of Obesity, 43(11), 2125-2133.

8. Li Y, et al. (2008). Overweight is associated with decreased cognitive functioning among school-age children and adolescents. Obesity (Silver Spring). ;16(8):1809-15.

9. Safaei, M., et al. (2021). A systematic literature review on obesity: Understanding the causes & consequences of obesity and reviewing various machine learning approaches used to predict obesity. Computers in biology and medicine, 136, 104754. 

10. Swinburn, B. A., et al. (2011). The global obesity pandemic: shaped by global drivers and local environments. The Lancet, 378(9793), 804-814.

11. T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü (2021). Sağlık İstatistikleri Yıllığı, Ankara. s.91.

12. Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu, Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma DerneğI, 2024, 11. Baskı (Çevrim içi yayın): Kasım 2024 

13. WHO (World Health Organization) Obesity Prevelance (2022) 

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight  

Türkiye'nin Obezite Gerçeği Dosyası: Her Yönüyle Obezite Yazı Dizisi

Konu Başlıkları

1. Obezite Hastalığı Nedir? 

2. Obezitenin Nedenleri Nelerdir? 

3. Obezitenin Tedavi Yöntemleri

4. Obezite ve Metabolik Sendrom 

5. Obezite ve Alzheimer

6. Obezitenin Psikolojisi

7. Çocukluk Çağı Obezitesi

8. Gençler ve Obezite: Gençlik Hareketliliği

9. Obezite Mücadelesinde Eczacının Rolü

10. Obezite ve Hak Sağlığı

11. Obezitenin Önlenmesi ve Tedavisinde İnovatif Yaklaşımlar

12. Obeziteyi Hep Birlikte Yeneceğiz, Neler Yapabiliriz?

Kilo verme sürecini, sağlıklı bir yaşam tarzı ile destekleyip uzun vadeye yaymak en doğru olanı ancak günümüzde hızlı kilo verdiren şok diyetler oldukça popüler. Bu tür diyetler, kısa sürede sonuç verse de, uzun süreli ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Sağlıklı ve sürdürülebilir kilo kaybı için doğru yolları bilmek hayati öneme sahiptir.

HIZLI KİLO VERDİREN DİYETLERİN RİSKLERİ

Kas Kaybı ve Metabolizma Yavaşlaması
Hızlı kilo kaybı genellikle yağ yerine kas ve su kaybına neden olur. Kas dokusunun kaybı, metabolizma hızınızı azaltır ve bu durum uzun dönemli sağlıklı kilo kaybını yavaşlatır.

Vitamin ve Mineral Yetersizlikleri
Düşük kalorili diyetler, kişinin ihtiyaç duyduğu vitamin ve mineralleri sağlayamayabilir. Bu durum yorgunluk, halsizlik, saç dökülmesi ve cilt sorunları gibi sağlık sorunlarına neden olabilir.

Yeme Bozuklukları Riskini Arttırır
Hızlı sonuçlar elde etme arzusu, sağlıksız yeme patlamasına veya obsesif davranışlara yol açılabilir. Bu durum, anoreksiya, bulimia veya tıkınırcasına yeme gibi yeme bozukluklarının gelişme riskini artırabilir.

Hormonal Dengesizlikler
Ani kilo kaybı, vücudunuzun hormon dengesini bozabilir. Özellikle kadınlarda ki ani kilo değişimleri adet düzensizlikleri veya hormonal dengesizlikler ortaya çıkabilir.

Sürdürülemez Olması
Hızlı kilo verdiren diyetlerin büyük çoğunluğu uzun süre devam ettirilemez. Bu tür diyetlerden sonra verilen kilolar genellikle hızla geri alınır ve "yo-yo etkisi" adı verilen bir döngü oluşur.

Porsiyonları küçültmek, aşırı kalori alımını engellemek için etkili bir yöntem. Küçük tabaklar kullanmak veya yemek ölçülerinizi azaltmak faydalı olabilir.

SAĞLIKLI VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KİLO VERMENİN YOLLARI

Kaloriyi Yavaşça Azaltın
Günlük kalori alımınızı tamamen değil, zamanla azaltın. Örneğin, 500-700 kalori daha az tüketilerek, haftada yaklaşık 0,5-1 kg arasında sağlıklı bir kilo kaybı sağlanabilir.

Dengeli Beslenin
Bütün Beslenme besin gruplarını içeren bir diyet proramında protein, sağlıklı yağlar ve kompleks karbonhidratları dengeli bir şekilde tüketmek, enerji seviyenizi korurken kilo vermenize yardımcı olur.

Düzenli Egzersiz
Kardiyo egzersizleri yağ yakımını arttırırken, antrenmanlardaki dayanıklılığınızı da korumaya yardımcı olur. Haftada en az 150 dakika orta derecede fiziksel aktivite önerilmektedir.

Yeterli Su Tüketimi
Su tüketimi, metabolizmayı hızlandırır ve yağların vücuttan atılmasına yardımcı olur. Günde en az 2-3 litre su içmeye özen gösterin.

Porsiyon Kontrolü
Porsiyonları küçültmek, aşırı kalori alımını engellemek için etkili bir yöntem. Küçük tabaklar kullanmak veya yemek ölçülerinizi azaltmak faydalı olabilir.

Uyku Düzeni
Kaliteli ve yeterli uyku, kilo kontrolü için önemli bir faktördür. Uykusuzluk, kilo alımına yol açabilir.

Vücut yağ oranını düşürmek ve sağlıklı bir yaşam sürdürmek, birçok kişinin beslenme hedefleri arasında yer alır. Doğru beslenme stratejileri ve yağ yakımını destekleyen besinlerle bu hedefe ulaşmak mümkün. İşte yağ yakımını hızlandıran besinler ve sağlıklı beslenme önerileri:

Dengeli Bir Diyet Uygulayın

Yağ yakımını hızlandırmak için makro besinler (karbonhidrat, protein, yağ) arasında dengeli bir dağılım oluşturun. Özellikle protein oranını artırarak kas kaybını önleyebilirsiniz.

Düzenli Öğünler

Uzun süre aç kalmak metabolizmayı yavaşlatabilir. Günde 3 ana öğün ve 2 ara öğün tüketerek kan şekerinizi dengede tutabilirsiniz.

Su Tüketimine Önem Verin

Su, metabolizmayı hızlandırarak yağ yakımını destekler. Günde en az 2-3 litre su içmek, kilo verme sürecini hızlandırabilir.

İşlenmiş Gıdalardan Kaçının
Şekerli ve işlenmiş gıdalar, yüksek kalori içermelerine rağmen düşük besin değerine sahiptir. Bu tür gıdalardan uzak durarak gereksiz kalori alımını engelleyebilirsiniz.

Fiziksel Aktivite ile Destekleyin
Düzenli egzersiz, yağ yakımını artıran en önemli unsurlardan biridir. Haftada en az 150 dakika orta şiddetli egzersiz yapmak, hem yağ yakımını destekler hem de genel sağlığınızı iyileştirir.

YAĞ YAKIMINI DESTEKLEYEN BESİNLER

Yeşil Çay

Yeşil çay, kateşin adı verilen güçlü antioksidanlar içerir. Bu bileşikler, metabolizmayı hızlandırarak yağ yakımına katkıda bulunur. Düzenli olarak yeşil çay tüketmek, özellikle bel çevresindeki yağların azalmasına yardımcı olabilir.

Yumurta

Yüksek protein içeriğiyle yumurta, tok kalmanızı sağlar ve metabolizmayı hızlandırır. Ayrıca yağsız kas kütlesinin korunmasına yardımcı olur, bu da daha fazla kalori yakmanıza katkıda bulunur.

Acı Biber

Acı biberde bulunan kapsaisin adlı madde, vücut sıcaklığını artırarak kalori yakımını destekler. Yemeklerde acı biber kullanarak metabolizmanızı hızlandırabilirsiniz.

Yoğurt ve Kefir

Probiyotikler açısından zengin olan yoğurt ve kefir, sindirim sistemini düzenler ve bağırsak sağlığını destekler. Sağlıklı bir sindirim sistemi, yağ yakımını olumlu etkileyebilir.

Ceviz, Badem ve Fındık

Bu kuruyemişler, sağlıklı yağlar ve proteinler bakımından zengindir. Tok tutucu etkileri sayesinde fazla yemek tüketimini engelleyerek kalori alımını kontrol altında tutar.

Metabolizma Hızlandıran Çay Tarifi:

1 litre sıcak suda:

1 tatlı kaşığı yeşil çay